پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، خط تحریری، کتاب آرایی

دانلود پایان نامه ارشد

سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
نهم
صنعت عکس
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
نهم
نگارگری
نگارگری
قاجار
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی
دهم
ابروباد
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
یازدهم
قطّاعی
کتاب آرایی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
یازدهم
گٌل و مرغ
نگارگری
صفوی
معنوی
سطح
تلفیقی
دارد
ندارد
طبیعی
دوازدهم
نقوش قالی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
دوازدهم
منبّت
منبّت چوب
معاصر
مادی
حجم
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
دوازدهم
بشقاب
سفال و سرامیک
نامشخص
مادی
سطح
گردان
ندارد
ندارد
طبیعی
سیزدهم
کاشیکاری
تزیینات ساختمان
نامشخص
معنوی
سطح
تلفیقی
دارد
ندارد
طبیعی
سیزدهم
قرینه سازی
کتاب آرایی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
ندارد
ندارد
طبیعی
سیزدهم
نگارگری
نگارگری
صفوی
مادی
سطح
ندارد
ندارد
ندارد
طبیعی
پانزدهم
نگارگری
نگارگری
سلجوقی
معنوی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی
پانزدهم
نقوش سنتی
طراحی نقوش
باستان
مادی
حجم
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
هفدهم
کاشیکاری
تزیینات ساختمان
قاجار
مادی
حجم
شکسته
مختلف
ندارد
طبیعی
هجدهم

درصد فراوانی تصاویر مرتبط با صنایع دستی در کتاب هنر پایه ی اوّل راهنمایی، در جدول شماره20 آمده است.

جدول 20، توزیع فراوانی تصاویر مرتبط با صنایع دستی در کتاب هنر، پایه اوّل راهنمایی
رشته صنایع دستی
سفال
فلز
نگارگری
نقوش سنتی
قالی
چاپ
کتاب آرایی
منبّت
کاشی
جمع
تعداد
3
1
7
5
2
4
2
1
2
27
درصد
1/11
7/3
9/25
5/18
4/7
8/14
4/7
7/3
4/7
100

جدول21، تعداد و میزان تصاویر مرتبط با صنایع دستی در کتاب هنر پایه اوّل راهنمایی
عنوان
تعداد کل تصاویر کتاب
تعداد تصاویر مرتبط با صنایع دستی
تعداد
70
27
درصد
100
5/38
با توجه به اطلاعات آمده در جداول شماره 20می توان نتایج زیر را بدست آورد:
1) در بین رشتههای صنایع دستی به نگارگری و نقوش سنتی و چاپ توجه بیشتری شده است.
2 ) کمترین توجه به هنر فلزکاری و هنرهای چوبی شده است.
3) بیشتر تصاویر مربوط به دوران معاصر و سپس صفوی و ساسانی است. البته باید یادآور شویم که تقریبا در تمام موارد از دورهی تاریخی اثر صحبتی به میان نیامده است.
4) در 5/18 درصد موارد به اهداف معنوی و در 4/81 درصد به اهداف مادی توجه شده است. با توجه به اینکه توجه به آداب و رسوم و باورها در صنایع دستی از اهمیت زیادی برخوردارند، توجه به آنها در کتاب درسی اهمیت فراوانی دارد.
5) در 2/22 درصد از موارد استفاده شده از آموزههای صنایع دستی از آثار حجمی و در 8/77 درصد از آثاری که سطح آنها از اهمیت بیشتری برخوردار است استفاده شده است.
6) بیشتر تصاویر دارای نقوش شکسته می باشند. تقریبا در نصف موارد آموزهها فاقد رنگ می باشند که در بسیاری از آنها می توان از آموزههای صنایع دستی با رنگهای زیبا استفاده کرد.
7) در هیچکدام از آموزههای صنایع دستی از آرایه استفاده نشده است. سکه دوزی، آیینه دوزی، طلاکوبی، مرصع، خرمهره، منگوله و شرفه در هیچ جای کتاب دیده نمیشوند.
8) مواد و مصالح مورد استفاده در اکثر موارد طبیعی میباشند که با توجه با ویژگی استفاده از مواد طبیعی در صنایع دستی این مورد به خوبی رعایت شده است.

بخش دوّم: آموزش خوشنویسی
خوشنویسی در ایران از سابقه ای طولانی برخوردار است. این هنر گرچه در طبقه بندی صنایع دستی، جزء آثار صنایع دستی قرار نمیگیرد، امّا از آنجا که ارتباط این هنر با صنایع دستی در ایران بسیار زیاد میباشد، ما به بررسی بخش خوشنویسی در کتابهای هنر میپردازیم. خوشنویسی در آثار مختلف صنایع دستی همانند سفالگری، کاشی کاری، تزیینات ساختمان، فلزکاری، هنرهای چوبی، چاپ و کتاب آرایی کاربرد فراوانی داشته است. آثار به جای مانده از دورههای مختلف تاریخی نشان دهندهی استفادهی گسترده از این هنر میباشد، به طوریکه سیر تحوّل این هنر را میتوان در آثار صنایع دستی نیز مشاهده کرد.
خوشنويسي
خوشنويسي، زيبا نوشتن حروف و كلمات است براساس اصول و قواعدي مشخص. توجه به خوشنويسي و گسترش آن در ايران به دليل كتابت قرآن بوده است. اين هنر سنتي از قرن سوّم هجري با خط نسخ آغاز گرديد و به سرعت مراحل رشد و كمال خود را پيمود. خطوط زيبا يكي پس از ديگري متولد شدند تا سرانجام زيباترين خط فارسي يعني نستعليق، در قرن هشتم ابداع شد. “در ساختار اين نوع خوشنويسي، خطوط منحني كه نرمی، زيبايي، شادي و مهرباني را القا ميكند چنان هنرمندانه به كار رفت كه در مدتی كوتاه به عروس خطوط شهرت يافت ” (رشوند ، 1381: 4). زيبايي، تناسب و كمال اين خط ارزنده نيز برهمگان آشكار است.
آموزش اين هنر سنتي كه زماني يكي از كاربرديترين هنرهاي سنتي بود، در گذشته به شيوه استاد شاگردي بوده و فراگير ميبايست سالها از هنر و اخلاق و منش استاد خود بهره مي برد تا به درجهي استادي مي رسيده است. امّا امروزه آموزش به صورت كلاسي و يا حتي مكاتبهاي صورت مي گيرد.
شيوه آموزش خط به دو صورت مي باشد. روش اوّل حروف به صورت جدا آموزش داده مي شوند. و تا فراگير آنها را درست ننويسد سطر نويسي شروع نمي شود و در روش دوّم حروف در قالب سطر نويسي آموزش داده مي شوند. خوبي روش اوّل اين است كه فراگير تصوير غلطي از حروف در ذهنش درست نمي شود و از همان ابتدا حروف را به صورت درست ياد مي گيرد. ولي اين روش امروزه منسوخ شده است به دليل اين كه ممكن است هنرجو تا مدت زمان زيادي، نوشتن شكل درست حروف را فرا نگيرد و از ادامه كار منصرف شود.
امّا در روش سطرنويسي ممكن است فراگير چندين بار يك حرف را به صورت اشتباه بنويسد كه اين موجب ايجاد تصويري غلط از آن حرف در ذهن او مي شود. امّا روش سطرنويسي داراي محاسني نيز هست. در اين روش فراگير اتصالات و تركيب بندي را نيز همراه حروف ياد ميگيرد و با نوشتن سرمشقهاي متنوّع به نوشتن ترغيب مي شود. در كتاب هنر از روش دوّم يعني سطر نويسي استفاده شده است.
در آموزش خوشنویسی باید توجه داشت که نیاز دانش آموزان به خط تحریری(خط ریز با مداد یا خودکار) بسیار بیشتر از خط درشت می باشد. زیبا نوشتن خط ریز تاثیر زیادی در فراگیری و علاقه مندی به سایر دروس ایجاد میکند. اشتباهات نوشتاری کمتر صورت میگیرد و فرد به صورت مستمر از این هنر بهرهمند میشود. خط تحریری همان نوشتن با خط نستعلیق است که در آن ضخامتها حذف شده و برخی از اتصالات تغییر میکنند. خط نستعلیق که به عنوان عروس خطوط اسلامی شهرت یافته دارای زیباییهای فراوانی است که این زیباییها را در خط تحریری نیز میتوان ایجاد کرد. امّا آموزش این خط نیز باید همانند خط نستعلیق طبق برنامه و اصول مشخص باشد تا اهداف مورد نظر تحقق یابند.
در آموزش خوشنویسی هم اکنون کتابهای خوبی چاپ شده که شیوههای نوینی را با استفاده از تکنولوژی جدید به کار گرفتهاند. امّا آموزش خوشنویسی در کتاب هنر سالهاست که تغییری نکرده است. در این پژوهش ما به عنوان نمونه برخی از آموزشهای خوشنویسی از کتاب خوشنویسی اثر اسماعیل رشوند را که در آن از شیوهی نوینی برای آموزش استفاده شده است را به همراه نمونههای کتاب هنر میآوریم.
درس اوّل
معرفی: درس به معرفی تعدادی از هنرمندان خوشنویس پرداخته است.
هدف:”آشنایی با نام چند نوع خوشنویسی رایج، آشنایی با تاریخچهی مختصر نستعلیق و چند تن از استادان، تمرین عملی روی خط تحریری نستعلیق”(هراتی و حاجی آقا جانی،1368: 124).
در این درس خلاصهاي از تاريخ خوشنويسي نستعليق بيان شده و تصوير يك خوشنويسي اثر ميرعماد آورده شده است. در پايان درس از دانشآموز خواسته شده تا متن درس را يك بار با خودنويس يا مداد در كلاس بنويسد. باید توجه داشت که یکی از عواملی که باعث ایجاد زیبایی در خوشنویسی نستعلیق می شود، رعایت خط زمینه یا همان خط کرسی میباشد. امّا در متن درس، که به صورت نستعلیق نوشته شده خط کرسی کشیده نشده است؛ و این از نظر آموزش خوشنویسی صحیح نمیباشد. براي اين كه كار نتيجهي بهتري داشته باشد بهتر است تا خط زمينه به صورت كم رنگ چاپ شود. تا دانش آموز جای قرار گرفتن حروف و کلمات را به ذهن بسپارد.
درس دوّم
معرفی: این درس به معرفی وسایل مورد استفاده در کلاس خوشنویسی پرداخته است.
هدف: “آشنایی دانش آموزان با وسایل خوشنویسی و تمرین خط تحریری نستعلیق” (همان: 133).
ویژگیهای وسايل خوشنويسي مناسب در این درس نام برده شدهاند. در مورد قلم ني امروزه در برخي مدارس از ماژيكهاي خارجي استفاده ميشود كه هرچند كيفيت قلم ني را ندارند امّا به عنوان يك وسيله كمكي خوب ميباشند. در قسمت مركب از مركب خشك نام برده شده كه با توجه به اين كه بيشتر خوشنويسان از مركب مايع استفاده مي كنند نام بردن از آن لزومي نداشت.
در صفحهي 90 تصويري از يكي از اساتيد خوشنويسي بنام ميرزا هادي خوشنويس در حال كتابت چاپ شده كه توسط استاد كمال الملك نقاشي شده است.(کتاب هنر اوّل،1390: 90).
درس سوّم
معرفی: در این درس حروف ا ب د ر آموزش داده شدهاند. همچنین در ادامه روش نوشتن نقطه و همچنین کاربرد خط کرسی آموزش داده شده است.
هدف: “تمرین عملی چند حرف الفبا و آموزش روش درست به دست گرفتن قلم و آشنایی با خط زمینه.” (هراتی و حاجی آقا جانی،1368، 137)
این درس كه شروع آموزش نوشتن است با حروف ا ب د رآغاز شده است. حال آنكه ابتدا مي بايست روش درست بدست گرفتن قلم نی آموزش داده می شد و سپس شيوه قلم گذاري روي كاغذ آموزش داده ميشد چرا که اصليترين مورد در آموزش خوشنويسي است. بعد از اين تمرين مي بايست نقطه آموزش داده شود.
توضيحي كه از نقطه در صفحه ي 92 آمده اين است كه در خوشنويسي، نقطه به مربعي گفته ميشود كه از حركت پهناي قلم ني در روي كاغذ بوجود ميآيد. امّا اين توضيح كامل نيست چون ممكن است قلم ني در هر جهت حركت كند. توضيح صحيح نقطه اين است كه مربعی است که به شکل لوزی روی صفحه قرار می گیرد. همچنین رشوند در توضیح نقطه آورده است: “شكل كلي نقطه در نستعليق مربعي است كه گوشههاي آن در بالا، پايين، چپ و راست قرار ميگيرد و از قرار دادن قلم بر روي كاغذ و حركت آن به سمت راست و پايين ايجاد ميشود ” ( رشوند ، 1380: 11).

شکل 33 ، شکل سازی با نقطه،.(همان: 90)
در صفحه ي 92 اسم جلاله با نقطه نوشته شده(شکل شماره33) كه اين طرح برگرفته از آجركاري مسجدي در سمرقند است. این طرح جهت تمرین نقطه بسیار مناسب می باشد و می توان از اسم افراد و دیگر نوشته ها جهت این تمرین استفاده کرد. این آموزه دانش آموزان را با خط کوفی بنایی آشنا می سازد.
در صفحه ي 93 تصوير يك سياه مشق آمده كه احتمالاً اثر مير حسين ترك و يا ميرزا غلامرضا اصفهاني مي باشد. شعر اين سياه مشق از اين قرار است:
يا رب كمال عافيت بر دوام باد پيوسته كار و بار جهانت به كام باد
فردا كه هر كسي به شفيعي زنند دست حشر تو با رسول عليه السلام باد
سیاه مشق، قالبی از خوشنویسی است که به منظور تمرین و یا نشان دادن توانایی هنرمند در خوشنویسی اجرا می شود. حروف و کلمات در این نوع خوشنویسی به سلیقهی هنرمند تکرار و ترکیب میشوند، تا تصویری زیبا با استفاده از کلمات و حروف ایجاد شود. امّا خواندن سیاه مشق نیز نیاز به تمرین دارد. بنابراین بهتر بود که یکی از سرمشقهای کتاب به صورت سیاه مشق نوشته میشد تا دانش آموز ارتباط بیشتری با این نوع نوشته پیدا کند. متن سیاه مشق میبایست در پایین آن نوشته شود تا دانش آموز به دقت و جستجو در آن ترغیب شود.

درس چهارم
معرفی: در این درس سرمشق « ادب آداب دارد» آموزش داده شده است.
هدف: “تمرین حروف درس قبل، تمرین سطر نویسی و تمرین نستعلیق تحریری”(هراتی و حاجی آقا جانی ،1368: 144).
در این درس توجه دانش آموزان به محل قرار گرفتن حروف و کلمات در سطر جلب شده است. حرف آخر مقداری بالاتر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، کاشی کاری، کریم خان زند Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی خط تحریری، صنایع دستی، کتابهای درسی