پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، کاشی کاری، کریم خان زند

دانلود پایان نامه ارشد

سنگی را نشان میدهد(شکل شماره25) که چنانچه در کتاب روش تدریس هنر به این موضوع اشاره نمی شد، شناخت شکل و جنس آن حتی توسط معلم هنر امکان پذیر نبود.

شکل 25، تصویر بشقاب سنگی(همان: 60).
این بشقاب برای نشان دادن گُلهای قرینه در هنر ایران نشان داده شده است. در ساخت این بشقاب از تکنیک اسگرافیت استفاده شده است.”به بشقابها و کاسههایی که بخواهند آنها را با کنده کاریهای اسگرافیت زینت دهند روغن میمالند و این رویهی آنها را سیاه میکند چنانکه گذشت سالیان و کاربرد ممتد نیز آنها را به همین صورت در میآورد. برای اینکه زمینه نقش بصورت خاکستری طبیعی بماند آنرا کنده کاری میکنند و در نتیجه، رویهی روغن زده و دست نخورده، نقش مشکی برجستهای مییابد” (گلاک، 1357 :33). این آموزه دارای هدف مادی، زمینه حجم، طرح تلفیقی و نقوش گردان است. هیچ آرایهای ندارد. با دانش قدیم و مواد طبیعی ساخته شده است. استفاده از نقوش پرندگان و نقوش گیاهی زیبایی خاصی به این ظرف داده است.
در صفحه ی 61 تصویری از کاشیکاری هفت رنگ با نقوش گیاهی آورده شده است(شکل شماره26). تصویر مربوط به کوشک کریم خان زند در شیراز می باشد. این تصویر که برای بیان استفاده از نقوش قرینه در هنرهای سنتی آورده شده در نقش اصلی فاقد قرینه سازی می باشد و تنها در حاشیهها قرینه است که آن هم در تصویر آورده نشده است.

شکل 26، کوشک کریم خان زند در شیراز(ورجاوند 1357: 7)
با توجه به استفادهی گسترده قرینه سازی در نقوش کاشی امکان استفاده از تصویر بهتری برای این موضوع وجود داشت.(شکل شماره27) در ادامه درس به آموزش قرینه سازی گٌلهای ختایی پرداخته است.(شکل شماره28) امّا از آنجا که زیبایی این گٌلها در ترسیم درست آنهاست و دانش آموز تا این زمان با آنها آشنا نبوده معلم ناچار باید يك جلسه به آموزش آن بپردازد و در جلسه بعد قرينه سازي را آموزش دهد.

شکل 27، نمونه کاشی معرّق با نقوش قرینه(ماهرالنقش،1381 :51).

شکل 28 ، آموزش قرینه سازی (کتاب هنر اوّل،1390: 63).
در قسمت تمرين منزل آمده است: “ميدانيد كه از تكرار نقش و نگارههاي قديمي حاشيههايي تزيني بوجود مي آيد. شما هم از روي حاشيههاي قديمي اشيايي كه در منزل داريد، طراحي كنيد و به كلاس بياوريد”(هراتی و دیگران، 1390 :63). اصطلاح نقش و نگارههاي قديمي نمي تواند درست باشد. همچنين حاشيه هاي تزيئني نامفهوم است. حاشيههاي قديمي نيز به همين صورت است .
جدول 15، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس سیزدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
بشقاب
سفال و سرامیک
نامشخص
مادی
سطح
گردان
نامشخص
ندارد
طبیعی
کاشیکاری
تزیینات ساختمان
نامشخص
معنوی
سطح
تلفیقی
دارد
ندارد
طبیعی
قرینه سازی
کتاب آرایی
معاصر
مادی
سطح
گردان
ندارد
ندارد
طبیعی

درس چهاردهم
معرفی: این درس با عنوان جستجوهای تازه به توضیح اصطلاح نوآوری پرداخته و دانش آموزان را به استفاده از خلاقیت در آثار هنری ترغیب کرده است.
هدف:” آشنایی دانش آموزان با اصل جستجو و پژوهش در هنر” ( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 97).
این درس فاقد آموزه اي از صنايع دستي مي باشد .

درس پانزدهم
معرفی: در این درس شیوهی ساختن جملات نیمه مصور و همچنین آشنایی با تصویرسازی آموزش داده شده است. كتاب با نقاشي دو كلمه از جملهي« از خون جوانان وطن لاله دميده» آنرا جملهي نيمه مصور ناميده است و در ادامه با آوردن دو مينياتور آنها را مصور سازي ناميده است.
هدف:” آشنایی دانش آموزان با جملات نیمه مصور، مصورسازی و ادامه جستجوهای تازه” ( همان: 101).
يكي از اهداف درس پانزدهم آشنايي دانش آموزان با جملات نيمه مصور و مصور سازي است. پس از مطالعه این درس سوالی در ذهن ایجاد میشود که تفاوت و تشابه نقاشي با مصور سازي چيست؟ امّا کتاب پاسخی به آن نداده است. به نظر مي رسد بهتر بود در اين درس تصاوير بيشتري از مينياتورها همراه با چند سطر از داستان آنها آورده ميشد تا دانش آموز هم با مينياتور آشنا شود و هم ترغيب به نقاشي از داستانها شود.

شکل 29، خوابیدن رستم و جنگیدن رخش با شیر (همان : 68).
عنوان نقاشي پايين صفحهي 68 (شکل شماره29) عبارتند از :” خوابيدن رستم و جنگيدن رخش با شير ” صفحهاي جدا شده از نسخهي ناتمامي از شاهنامه. تبريز 22-1515 م. /921ه ؛ 8/20* 8/31 سانتي متر موزه بريتانيا ، لندن (بلر و ام بلوم ، 1385: 192). همان گونه كه از عنوان اين نقاشي مشخص است داستان مهيجي است كه دانش آموز را كاملاّ شيفته خود ميكند امّا متاسفانه اين تصوير نيز همانند ديگر تصاوير فاقد مشخصات مي باشد. حتي در كتاب روش تدريس هنر نيز به آن اشاره اي نشده است.
امّا مشكل به همين جا ختم نمي شود. نصف پايين تصوير كه قسمت اصلي داستان در آنجا اتفاق ميافتد و در تصویر کامل این نقاشی(شکل شماره30) مشخص است بيرون از كادر بوده و چاپ نشده است. اگر هدف درس آشنايي دانش آموزان با تصوير سازي باشد مي بايست كل تصوير چاپ ميشد نه فقط قسمتي از آن كه ظاهراً پادشاهي در جنگل خوابيده است.

شکل 30، خوابيدن رستم و جنگيدن رخش با شير(بلرو ام بلوم ، 1385، 192)
تصوير به صورت سياه و سفيد چاپ شده و اين جاي بسي تعجب دارد زيرا رنگ در هنر ايراني جايگاهي ويژه دارد. رنگهای شاداب و سرزنده این نقاشی، شکل بدن اسب و خوشنویسیهای پراکنده در تصویر میتواند برای دانش آموزان جذاب باشد.
در صفحهي 69 تصويري از كتاب سيرالنبي(شکل شماره31) تصوير شده در دوره عثماني آورده شده كه داستان هجرت پيامبر (ص) از مكه به مدينه و مخفي شدن آن جناب در غار می باشد. اين تصوير با ارائه يك داستان نمونه خوبي براي مصور سازي است.
.
شکل 31، تصویری از کتاب سیرالنبی(کتاب هنر اوّل،1390 ، 69)

جدول مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس پانزدهم به شرح زیر می باشد.

جدول 16، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس پانزدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نگارگری
نگارگری
صفوی
مادی
سطح
ندارد
ندارد
ندارد
طبیعی
نگارگری
نگارگری
سلجوقی
معنوی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی

درس شانزدهم
معرفی: در این درس روش طراحی و نقاشی از میوهها به صورت طبیعت گرایانه آموزش داده شده است. همچنین آثاری از نقاشی استادان اسماعیل آشتیانی و محمود اوّلیاء (شاگردان کمال الملک) با موضوع میوهها چاپ شده است.
هدف: “آشنایی دانش آموزان با طراحی از میوهها” (هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 105).
در درس تصويري از نقاشي استاد محمود اوّلياء آورده شده كه در آن يك سبد چوبي پر از ميوه ديده مي شود. اين نقاشي زيبا به خاطر مشخص نبودن سبد از نظر آموزه هاي صنايع دستي هيچ دانشي به فرا گيران ارائه نمي كند. به جز این نقاشی آموزه مرتبط دیگری با صنایع دستی در این درس وجود ندارد.

درس هفدهم
معرفی: در این درس که در ادامهی آموزش طراحی از میوهها آورده شده، کاربرد شکل میوهها در طراحی نقوش تزیینی به صورت مختصر گفته شده است.
هدف: در درس هفدهم عبارت است از: “آشنايي دانش آموزان با: كاربردهاي تزيیني نقوش ملهم از ميوه و نقوش تزيیني سنتي” (همان: 107).
در صفحهی 75 تصویری از نقوش سنتی الهام گرفته شده از میوهها چاپ شده است.(شکل شماره32)نقش بالا سمت چپ، “نقشمایه ی انار از ظرف لاجوردی نقشدار میباشد”(پوپ و اکرمن،1387: 3155) و نقش سمت چپ پایین “از ظرف مفرغی که از لرستان بدست آمده “(همان: 3128) چاپ شده است. در اين درس آمده كه دانشآموزان ميتوانند با تكرار يك نقش، نقش پارچه يا كاغذ هديه و بسته بندي تهيه كنند.

شکل 32، نقوش الهام گرفته شده از میوه ها(همان: 75).
در قسمت تمرين منزل از دانش آموز خواسته شده تا با استفاده از لاستيك دوچرخه يا پلاستيك جلد دفتر (كه اوّلي در دسترس همه نيست و دوّمي هم ضخامت كمي دارد و غير قابل استفاده است) يك مُهر درست كنند و با آن كار چاپ انجام دهند مطلبي كه در درس هشتم به دانش آموزان آموزش داده شده بود. تكرار اين تمرين آن هم با تصويري كه هيچ كدام را هم نمي توان به اين روش انجام داد ( به خاطر خطوط نازك و يا نقشهاي داخلي ) تنها نتيجهاش عدم توجه معلم و دانشآموز به اين تصاوير مي شود.
جدول 17، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس هفدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نقوش ظرف
نقوش سنتی
باستان
مادی
سطح
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی

درس هیجدهم
معرفی: این درس به آشنایی با استاد کمال الملک اختصاص دارد. در این درس پنج اثر از کمال الملک چاپ شده است. در تصویری که از حوضخانه عمارت گلستان در صفحهی 81 چاپ شده، کاشی کاریهای دیوارها و سقف کاملاً مشخص میباشند.
هدف: “آشنایی دانش آموزان با زندگانی هنری کمال الملک، آثار و معرفی بعضی از شاگردان او” (هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 110).
در تصویر حوضخانه عمارت گلستان که استاد کمال الملک به زیبایی نقاشی کردهاند، کاشی کاریهای دیوار و سقف که به صورت کاشی هفت رنگ انجام شدهاند، دانش آموزان را با کاشی کاری ایرانی آشنا می سازد.
جدول 18، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس هجدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
کاشی کاری
تزیینات ساختمان
قاجار
مادی
حجم
شکسته
رنگ های مختلف

طبیعی

نتیجه:
با توجه به بررسیها و نقدهای انجام شده در خصوص بخش اوّل کتاب هنر پایه اوّل راهنمایی می توان اینگونه اظهار داشت که:
1 – آموزههای صنایع دستی در این بخش مربوط به رشتههای سفالگری، فلزکاری، قالی بافی، کتاب آرایی، کاشی کاری، منبّت کاری، طراحی نقوش سنتی، چاپ سنتی و نگارگری می باشند. تنوع تصاویر آورده شده نشان از توجه مولفان (که خود از هنرمندان برجسته می باشند) به هنرهای سنتی دارد.
2 – به صورت مستقیم در این بخش آموزشهای مربوط به صنایع دستی، تنها به چاپ و طراحی نقوش سنتی اختصاص دارد و دیگر آموزهها به صورت جنبی در کنار سایر مطالب غیر مرتبط ارائه شده اند.
3 – تصاویر آورده شده در کتاب در اغلب موارد فاقد مشخصات می باشند. این مورد سبب عدم شناخت معلم و دانش آموز از اثر و هنرمند آن شده و تحقق اهداف آموزشی را با مشکل مواجه می سازد.
4 – تعداد آموزههای صنایع دستی در کتاب به نظر قابل قبول می نماید؛ امّا به نظر میرسد در انتخاب آنها میبایست دقت بیشتری صورت می گرفت.
5 – به نظر میرسد در مواردی تمرینهای پایان درسها با متن درس ارتباط چندانی ندارد و معلم باید تمرینها را به صورت جداگانه آموزش دهد.
در ادامه به بررسی تصاویر مرتبط با صنایع دستی، در کتاب هنر کلاس اوّل راهنمایی، در جدول شماره 19 می پردازیم.
جدول 19- ، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی درکتاب هنر پایه اوّل راهنمایی
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
درس
لیوان سفالی
سفالگری و سرامیک
باستان
معنوی
حجم
شکسته
ندارد
ندارد
طبیعی
اوّل
دیگ فلزی
فلزکاری
سلجوقی
مادی
حجم
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
اوّل
ظروف سفالی
سفالگری و سرامیک
نامشخص
مادی
حجم
ندارد
ندارد
ندارد
طبیعی
سوّم
نگارگری
هنرهای سنتی
صفوی
معنوی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی
چهارم
نقوش درختان
پارچه بافی
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
ندارد
ندارد
طبیعی
چهارم
قالی
بافته های داری
صفوی
مادی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی
چهارم
نگارگری
هنرهای سنتی
صفوی
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی
پنجم
نگارگری
هنرهای سنتی
نامشخص
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی
ششم
نقوش سنتی
تزیینات ساختمان
ساسانی
مادی
سطح
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
هفتم
نقوش سنتی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
ندارد
ندارد
طبیعی
هفتم
قالی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
خود
رنگ
ندارد
طبیعی
هفتم
چاپ
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
مصنوعی
هشتم
افشانگری
چاپ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، شاه طهماسب، کتاب آرایی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، خط تحریری، کتاب آرایی