پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، شاه طهماسب، کتاب آرایی

دانلود پایان نامه ارشد

نقاشی بالا توجه کنید “(کتاب هنر اوّل،1390 : 44) متاسفانه مولفین کتاب هنر در انتخاب کلمات مناسب دقت لازم را نداشته اند چرا که از نظر مفهوم بین طراحی، نقاشی و چاپ تفاوت وجود دارد. تصویر و یا طرح کلمهی مناسبی بجای طراحی و نقاشی در این مورد می باشد.

شکل 16، نمونه تصویر افشانگری(همان: 44)
در این تصویر(شکل شماره16) کلمهی آسمان با روش افشانگری کار شده است حال این سوال برای دانشآموز ایجاد میشود که چرا مطابق گفتهی کتاب همانند نقاشان قدیمی یک نقاشی و حاشیه با این روش انجام نشده است.
در کتاب گلستان هنر که یکی از کتب معتبر در زمینهی هنرهای سنتی میباشد، آمده:” صنعت عکس را در عهد شاه طهماسب مولانا کپک هروی نقاش ابداع کرده است” (منشی قمی ،1352 :43). در کتاب هنر اوّل راهنمایی دربارهی صنعت عکس نوشته شده:” این کار را مولانا هروی در حدود 600 سال قبل ابداع کرده است” (کتاب هنر اوّل،1390: 45).
با توجه به متون تاریخی و اسناد و تحقیقات موجوداین عدد نمیتواند صحیح باشد. بنا به گفتهی بیات:” شاه طهماسب طی سالهای930 ه.ق تا 984 ه.ق حکومت کرده است(بیات ، 1373: 182). بنابراین در زمان نوشتن کتاب ( سال 1368)، حدود 426 سال، و تا سال 1390 حدود 448 سال از مرگ شاه طهماسب می گذرد. بنابراین می توان گفت تاریخ گفته شده در کتاب حدود 150 سال با واقعیت تفاوت دارد.
در پایان درس نهم تصویری از یک گُل به عنوان نمونهی کار صنعت عکس آورده شده است.(شکل شماره17)

شکل 17، تصویر یک نمونه چاپ با استفاده از افشانگری(همان:45)
به نظر میرسد با توجه به متن درس و معرفی یکی از هنرمندان سنتی بهتر بود که یکی از آثار این هنرمند در کتاب به عنوان نمونهی کار چاپ میشد، تا دانش آموزان با ارزش آثار هنری سنتی بیشتر آشنا می شدند. از نمونه آثاری که آورده شده در شکل شماره 16 به جای کلمهی آسمان میتوانست نقاشی باشد. شکل شماره 17نیز با توجه به مشکل بودن اجرای آن نمونهی خوبی محسوب نمیشود؛ چرا که تکالیف درسی باید در حد توانایی دانشآموزان بیان شوند. در تمرین منزل از دانشآموز خواسته شده با روش صنعت عکس یک نمونه کارت تبریک تهیه کند و در آن جملاتی را خوشنویسی کند.
جدول 11، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس نهم

تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
افشانگری
چاپ سنتی
معاصر
تزیین
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی

درس دهم
معرفی: درس به آموزش طراحی و نقاشی از گٌلها اختصاص دارد. تصاویری از گٌلهای طبیعی به همراه گٌلهای سنتی در این درس آورده شده اند.
هدف: “آشنایی دانش آموزان با رنگها و تنوّع آنها، ترسیم و شکل سازی گٌلها، مفاهیم نمادی گٌلها، زیباییهای طبیعی و مواهب الهی و انعکاس آن در هنر اسلامی”( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 74).
در صفحه ی 48 تصویری از یک نقاشی گُل و مرغ چاپ شده است(شکل شماره18). گلدان شیشهای زیبایی در وسط این نقاشی به چشم میخورد که بصورت ساده نقاشی شده است.

شکل 18، بخشی از یک نگارگری ایرانی(همان: 48)
این گلدان که کاربرد تزیینی دارد دارای طرح هندسی و نقوش شکسته و گردان است و در قسمت پایین گلدان آرایهی زردرنگی به آن افزوده شده است. گلدان همانند سایر قسمتهای نقاشی قرینه می باشد. در ادامهی درس چند نمونه از گُلهای مورد استفاده در هنرهای سنتی آورده شدهاند و از دانشآموز خواسته شده تا از روی آنها طراحی کند. با توجه به اینکه آموزش گُلهای ختایی باید مرحله به مرحله انجام شود، انجام این کار نمیتواند تاثیری در فراگیری طراحی از گُلهای ختایی در دانشآموزان داشته باشد و صرفاً جهت آشنایی آنها مورد استفاده دارند.
جدول 12، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس دهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
افشانگری
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
صنعت عکس
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
مینیاتور
نگارگری
قاجار
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
طبیعی

درس یازدهم
معرفی: این درس به معرفی یکی از روشهای رنگ آمیزی و تزیین کاغذ یعنی کاغذ ابروباد سازی10 پرداخته است. نمونههایی از کاغذهای رنگ شده به این روش در این درس آورده شدهاند.
هدف: عبارتند از “آشنایی دانشآموزان با: یکی از مهمترین رموز کتاب آرایی و نقاشی سنتی یعنی ابروباد و ابره سازی، قطّاعی بهرهگیری از روشهای قدیمی برای بیان تصویری تازه، انتقال اسرار نقاشی قدیمی به نسلهای امروز” ( همان: 80).
آثار فاخر هنری ایران که مربوط به کتابت و کتابآرایی میباشند هر یک ثمرهی تلاش و هنرنمایی هنرمندان بسیاری بوده است.” در کتابهایی که در دربار تبریز آراسته میشد خوشنویسی، تذهیب، نقاشی، ترسیم، زراندودکاری و صحافی که بدست هنرمندان متعدد صورت میگرفت به گونهای تمام عیار با هم درمیآمیخت. در این کتابها، که عالیترین آثار هنری ایران به شمار میرود، هیچیک از عوامل به تنهایی بر عامل دیگر تفوق نمییابد و همهی عوامل به یک اندازه شکوهمند است”(بلر و ام بلوم،197:1385).
ابروباد سازی یکی از هنرهایی است که ردپای آنرا در بسیاری از آثار به جای مانده از گذشته می توان دید. آثاری که به این روش ساخته میشد یا برای تزیین حاشیهی کتاب و یا برای زمینهی کار مورد استفاده قرار میگرفت. نمونههای آورده شده در کتاب هنر بسیار ساده و ابتدایی میباشند. رنگها به صورت نامنظم و درهم با هم مخلوط شدهاند و به همین دلیل فاقد زیبایی هستند. عامل اصلی در زیبایی کاغذ ابر وباد انتخاب رنگها و شیوه ی ترکیب آنهاست و هدف فقط ترکیب رنگها با یکدیگر نمیباشد، بنابراین اگر بخواهیم دانش آموز قادر به ساخت کاغذ زیبایی با تکنیک ابروباد شود ابتدا باید دربارهی انواع رنگ و شیوه ترکیب و رقیق سازی و دیگر اصول کار با رنگ مقدماتی گفته شود. آموزش رنگ شناسی در کتاب سال سوّم راهنمایی آورده شده و در کتاب سال اوّل هیچ گونه توضیحی داده نشده است بنابراین بهتر بود که ابرو باد سازی در سال سوّم آموزش داده میشد. به ابرو باد کتاب(شکل شماره19) و نمونهی دیگری(شکل شماره20) توجه کنید.

شکل20، نمونه یک کاغذ رنگ آمیزی شده با ابر وباد شکل 19 ،نمونه ابرو باد(همان: 53).
در پایان درس تصویری از یک گُل( شکل شماره21)که با استفاده از روش ابروبادسازی و قطّاعی تهیه شده آورده شده است امّا هیچ توضیحی در مورد آن داده نشده است.
.
شکل21 ،تصویر گٌل با استفاده از شیوه ی قطّاعی(همان :54).

درتمرین منزل از دانشآموزان خواسته شده است تا قطّاعی را تمرین کنند امّا در متن درس هیچ اشارهای به آن نشده و توضیح این مطلب به دبیر هنر واگذار شده است. به نظر میرسد که آموزش قطّاعی یا بایست بصورت کامل آورده میشد و یا اینکه کاملاً حذف میشد.
جدول 13، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس یازدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
ابروباد
چاپ سنتی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی
قطّاعی
کتاب آرایی
معاصر
مادی
سطح
ندارد
دارد
ندارد
مصنوعی

درس دوازدهم
معرفی: در ادامهی آموزش نقاشی از گٌلها، در این درس تصاویری از کاربرد گٌلها در هنرهای سنتی آورده شده است. و در انتهای درس از دانش آموز خواسته شده تا کاربرد گٌلها را در یک کارت تبریک تجربه کند.
هدف: “آشنایی دانشآموزان با کاربرد تصویری گُلها و حاشیهنگاری” ( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 87). این درس نمونههایی از کاربرد گُلها در تمبرها و جلدهای روغنی و حاشیههای قالی و منبّتکاری را دارد. متن این درس نیز از چند سطر تجاوز نمیکند. در ابتدای درس تصویر تمبر گُل آورده شده و در صفحهی بعد جلد قرآن با نقش گُل و مرغ آمده است.(شکل شماره22) این جلد مربوط به دورهی صفویان می باشد.

شکل 22، تصویر یک جلد روغنی(همان: 57).
استفاده از تصویر این جلدها در کتاب هنر علاوه بر آشنایی دانشآموزان با نقاشی ایرانی آنها را با هنر جلدسازی آشنا میسازد. امّا میبایست در متن درس توضیحاتی در مورد آنها داده میشد. در تصویر، گُلها و پرندگان کاملاً مشخص هستند و هدف آشنایی دانشآموزان با کاربرد تصویری گُلها را برآورده میکنند.
این آموزه از جنبهی هدف معنوی و از نظر شکل ظاهری دارای طرح هندسه پنهان و نقش گردان هستند. هیچ آرایهای بکار نرفته است. از جنبهی فناوری مربوط به دانش قدیم مواد و مصالح طبیعی و از نظر تولید سرمایه معنوی، ابزار و وسایل ساده و با دست انجام میشود. در صفحهی 58 تعدادی از حاشیههای قالی آورده شده (شکل شماره 23)که در آنها از گُلها و تزیینات گیاهی استفاده شده است.

شکل 23 ،استفاده از گٌلها در حاشیه(همان: 58).
هرچند این تصاویر ارتباط نقوش سنتی و گٌلها را نشان میدهند امّا در تصاویر 1و2 گُلها به خوبی مشخص نیستند و دانشآموز در ابتدا باید با اصول اوّلیهی تذهیب آشنا باشد تا بتواند گُلهای تغییر شکل یافتهی شاه عباسی را تشخیص دهد.
در صفحهی 59 کتاب یک قاب آینه منبّتکاری از چوب گلابی ساخته شده توسط استاد بهرام منبّتی هنرمند شیرازی آورده شده است(شکل شماره24). استاد بهرام منبّتی از هنرمندان معاصر و از اساتید برجسته این هنر میباشند. استفاده از آثار هنرمندان معاصر می تواند سبب آشنایی دانشآموزان با این هنرمندان و آثار آنها و کاربرد این هنرها در جامعه باشد.
متاسفانه در بیشتر آثار آورده شده در کتاب هنرمند اثر معرفی نشده است. این در حالی است که معرفی هنرمند سبب جلب توجه بیشتر دانش آموز و ایجاد ارتباط بهتر با اثر هنری می شود. همچنین حقوق معنوی اثر که حفظ آن بر هر محققی لازم است، رعایت می گردد.

شکل 24، آینه منبّت کاری شده (همان: 59).
این اثر دارای کاربردی تزیینی دارد. از نظر شکل ظاهری دارای حجم و در متن دارای هندسه پنهان و نقش گردان و بدون عنصر اضافه شدهای است. از نظر فناوری دانش جدید، مواد و مصالح طبیعی، سرمایه مادی و با کمک دستگاه ساخته میشود.
جدول 14، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس دوازدهم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
گٌل و مرغ
نگارگری
صفوی
معنوی
سطح
تلفیقی
دارد
ندارد
طبیعی
نقوش قالی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
منبّت
منبّت کاری چوب
معاصر
مادی
حجم
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی

درس سیزدهم
معرفی: این درس با ارائهی تصاویری از یک بشقاب و کاشی کاری و قالی به قرینه سازی در هنرهای ایرانی اسلامی اشاره کرده و در ادامه از روش تا کردن کاغذ برای قرینه سازی استفاده کرده است.
هدف: درس دارای یک هدف می باشد: “آشنایی عملی با طراحی نقوش اسلامی و قرینه سازی” ( همان: 92) .
در ابتدای درس آمده است: “در دروس گذشته با نمونههایی از طراحی و نقاشی گُلها آشنا شدید. در هنرهای اسلامی از گُلها و زیباییهای آن استفاده فراوان شده است. نقاشان قدیمی با الهام از این مواهب خداوندی، نقش و نگارهای زیبایی ابداع کردهاند که گُلهای قالی و کاشی و سایر هنرهای دستی نمونه خوبی از ذوق آنها است. در هنرهای ایرانی و اسلامی؛ به بعضی از این گٌلها ختایی می گویند”(کتاب هنر اوّل،1390: 60).
در این قسمت مولفین میتوانستند یکی از نقوش سنتی را که در درس باید به صورت قرینه کار میشد را به صورت مرحلهای آموزش میدادند و سپس با تدریس قرینه سازی از دانشآموزان خواسته میشد یک تصویر همانند نمونه کار کنند. در مطالب کتاب باز هم اصطلاح نقاشان قدیمی آورده شده است که نامفهوم است.
اصطلاح دیگری که آورده شده هنرهای دستی می باشد که ظاهرا معادل صنایع دستی آورده شده است. با توجه به مفهوم صنایع دستی استفاده از هنرهای دستی صحیح نمیباشد. چرا که بسیاری از آثاری که جنبه ی کاردستی داشته و با دست ساخته می شوند جزء صنایع دستی محسوب نمی شوند و از جهتی دیگر اصطلاح هنرهای دستی می تواند شامل تمام هنرهایی که با دست انجام میشوند، گردد که در این صورت نیز نمی تواند تعریفی برای صنایع دستی باشد. اوّلین تصویر درس یک بشقاب

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، نقوش هندسی، سلطان محمد Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، کاشی کاری، کریم خان زند