پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، نقوش هندسی، سلطان محمد

دانلود پایان نامه ارشد

این آموزه دارای هدف مادی زیستی و سطحی با طرح هندسی و نقوش تلفیقی است. فناوری تولید آن با استفاده از دستگاههای بافت و در خانه و کارگاه انجام میشود. در این آموزه، شکل ظاهری (طرح و نقش ) سبب استفادهی مولفان از آن شده است. این تصویر نیز چنانچه توضیحات در مورد آن آورده میشد و با کیفیّت بهتری چاپ میشد میتوانست معرف خوبی برای قالی بافی ایرانی باشد.
جدول 6 ، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس چهارم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نگارگری
هنرهای سنتی
صفوی
معنوی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی
نقوش درختان
پارچه بافی
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
ندارد
ندارد
طبیعی
قالی
بافته های داری
صفوی
مادی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی

درس پنجم
معرفی: این درس آموزش طراحی از سنگ و سایه روشن زدن آن است. سنگها ابتدا به صورت ساده طراحی و سایه زده شدهاند و در ادامه سنگهایی با زوایای بیشتر و سایههای متنوّعتر طراحی شدهاند. در پایان درس از معلم خواسته شده تا در مورد یک نقاشی ایرانی که دارای مناظر صخرهای میباشد،(شکل شماره12) و همچنین مینیاتور و ارزش جهانی آن، دانش آموزان را راهنمایی نماید.
هدف: در کتاب روش تدریس هنر “آشنایی دانش آموزان با راههای عملی ترسیم و طراحی از طبیعت و دیدگاه نقاشان قدیمی ایرانی از طبیعت و مکتب نقاشی ایرانی و هنرهای اسلامی”(هراتی و حاجی آقاجانی،1368 :43)، از اهداف این درس شمرده شده اند.
نقاشی آورده شده در این درس، بخشی از یک نقاشی با عنوان جشن سده، اثر سلطان محمد میباشد و در موزهی هنری متروپولیتن نگهداری میشود. پيکرههای اصلی در يک فضای باز قرار گرفتهاند که پيکرههای فرعی ديگر مشرف به آنها هستند و حلقهای از صخرهها با رنگ غنی آنها را محصور کردهاند. ترکيب بندی عمومی نگاره “جشن سده” شباهتهای نزديکی با نقاشی کيومرث و دربار او دارد. در اينجا قهرمانان اصلی در کانون نگاره به شکل مثلث گردآمدهاند و اندازه درشت آنها در تقابل با تعدادی پيکره فرعی کوچک اندام است و شکل بنديهای رنگين صخرهای فضای ترکيب بندی را محصور کرده است.

شکل12 جشن سده، سلطان محمد،قرن10ه.ق موزه متروپلیتن (http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/1970.301.2)
مولفین برای نشان دادن روش ترسیم صخرهها در نقاشی ایرانی، قسمتی از نقاشی را انتخاب و آن را به صورت بزرگنما چاپ کردهاند، که این کار موجب نمایش بیشتر جزییات شده است. در وسط تصویر چاپ شده تصویر یک انسان و حیوانی کشیده شده که به دلیل عدم وضوح تشخیص آن مشکل میباشد. انتخاب تصویر برای نمایش صخره مناسب می باشد امّا نکتهای که در مورد این تصویر وجود دارد چاپ این نقاشی به صورت عکس تصویر اصلی میباشد. هرچند تفاوتی از نظر مفهوم در نقاشی بوجود نیامده، امّا رعایت اصل امانت داری و دوری از تحریف آثار هنری، اقتضا می نماید که این تصویر همانند نسخهی اصل چاپ شود.
جدول 7، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس پنجم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نگارگری
هنرهای سنتی
صفوی
معنوی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی

درس ششم
معرفی: در این درس دانش آموزان با نحوهی کنار هم قرار گرفتن آموختههای دو درس گذشته یعنی طراحی درخت و سنگ، در کنار یکدیگر آشنا میشوند. طراحی از مناظر طبیعی و استفاده از ابزارهای مختلف طراحی، موضوع تصاویر این درس میباشد.
هدف:” آشنایی دانش آموزان با: تجارب تازه برای منظره سازی، کاربرد تجربههای آموخته شده در محیط زندگی و عناصر نقاشی ایرانی و جستجوهای هنرمندان برای بیان مفاهیم عرفانی، اسلامی”( همان: 51).
در این درس قسمتی از یک نقاشی ایرانی به عنوان یک فضای مسکونی چاپ شده است. این نقاشی دارای عناصری همانند درخت، بوتهی گُل، کاشیکاری دیوار و تصویر یک انسان میباشد. نقوش کاشیها دارای جزییات فراوانی بوده و از خطوط اسلیمی و نقوش هندسی استفادهی فراوانی شده است. در کنار این نقوش هندسی طراحی درخت و بوتهی گُل به صورت واقعی قابل توجه میباشد.
در پایین تصویر نوشته شده “در این نقاشی مینیاتور نیز، فضای منزل و درخت به سادگی ترسیم شده است” (کتاب هنر اوّل،1390 :30) امّا با نگاهی به تصویر متوجّه میشویم که فضای منزل در نقاشی مشخص نیست و تنها نقوش روی کاشیها مشخص میباشند. با توجّه به اهداف آورده شده نمی توان تلاش هنرمندان برای بیان مفاهیم عرفانی، اسلامی را در این تصویر مشاهده نمود. در نقاشیهای ایرانی نمونههای زیادی از منظره سازی داریم که مولفین میتوانستند جهت انتقال بهتر موضوع از آنها استفاده نمایند.
جدول 8، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس ششم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نگارگری
هنرهای سنتی
نا مشخص
معنوی
سطح
شکسته
دارد
ندارد
طبیعی

درس هفتم
معرفی: این درس به آموزش طراحی انواع برگ درخت پرداخته است. و در ادامه درس نمونههایی از کاربرد برگها را در هنرهای سنتی آورده است. و در پایان درس شکل سازی با برگ درخت آموزش داده شده است.
هدف: در کتاب روش تدریس هنر اهداف مورد نظر به این ترتیب می باشند: “آشنایی دانش آموزان با: روش ترسیم برگهای مختلف، نقش و نگارهای الهام گرفته از برگ، جستجوهای تازه برای کاربردهای جدید” ( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 54).
در صفحهی 36 کتاب تصویر چند نقش آمده (شکل شماره13)که در کتاب روش تدریس هنر تصویر بالا سمت راست را نقش گچبری دورهی ساسانی در جزیرهی کیش میداند و نقش پایین صفحه را مخصوص گلیم و فرشهای دست باف معرفی کرده است (همان:55).

شکل 13، کاربرد برگها در نقوش سنتی ( کتاب هنر اوّل،1390 : 36).
در تمامی تصاویر برگ به خوبی نمایان است که به صورت ساده شده درآمده است. دو تصویر پایین دارای جزییات میباشند. نمایش کاربردهای مختلف برگ در هنرهای سنتی از ویژگیهای مهم این تصاویر می باشد. تصویر بالا سمت راست در شکل شماره 13نقش گچ بری دورهی ساسانی میباشد و تصویر کنار آن مربوط به کاربرد برگ در طراحی گُلهای قالی میباشد. طرحهای سوّم وچهارم نیز نمونههایی از برگهای سنتی در نقوش قالی میباشند(پوپ،1387 : 2768).
در صفحهی بعد تصویر یک قالی آورده شده(شکل شماره14) که همانند دیگر تصاویر فاقد مشخصات میباشد. در کتاب روش تدریس هنر این قالی را از نوع خودرنگ و بافت بیرجند معرفی کرده است. ( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 56) در قالیهای خودرنگ از رنگرزی استفاده نمیشود و مواد اوّلیه با همان رنگ طبیعی استفاده میشوند. این قالی به صورت خشتی طراحی شده و در آن از چند نمونه برگ استفاده شده، که می تواند دانشآموزان را با چگونگی استفاده از عناصر طبیعی در نقوش سنتی آشنا سازد. در این مورد چنانچه مولفین جهت آشنایی بیشتر دانشآموزان با نقش و نگارهای الهام گرفته از طبیعت مراحل ساده شدن یک تصویر و تبدیل آن به نقش را برای دانشآموزان به صورت تصویری نشان می دادند می توانست مفیدتر واقع شود. این اثر دارای هدف زیستی، طرح هندسی آشکار و بدون آرایه است که در کارگاه و یا منزل با دستگاه های قالی بافی بافته می شود.

شکل 14 ، تصویر قالی خودرنگ(همان :37).

جدول 9- مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس هفتم
تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
نقوش سنتی
تزیینات ساختمان
ساسانی
مادی
سطح
تلفیقی
ندارد
ندارد
طبیعی
نقوش سنتی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
ندارد
ندارد
طبیعی
قالی
بافته های داری
نامشخص
مادی
سطح
شکسته
خودرنگ
ندارد
طبیعی

درس هشتم
معرفی: کل این درس شامل 2 صفحه شامل 2 تصویر و 5 سطر می باشد. متن درس به این شرح است:
“به برگهای زیر نگاه کنید. به نظر شما این برگها با برگهای طبیعی چه تفاوتهایی دارند؟ این برگها با استفاده از روش ساده چاپدستی تهیه شدهاند. پشت یا روی برگ را به رنگ یا جوهر مایع آغشته کنید سپس آنرا روی کاغذ و یا پارچه و یا اشیاء مناسب منتقل کنید. برای چاپ دستی میتوانید از مقوا و لاستیکهای نازک و پلاستیک جلد دفتر برگهای مختلفی ببرید و از آنها به عنوان مُهر و قالب استفاده کنید.
تمرین منزل: برگها را به صورت موضوعهای دلخواه روی کاغذ بچسبانید.” (کتاب هنر اوّل،1390 :43).
هدف: اهداف درس هشتم در کتاب روش تدریس هنر عبارتند از:
“آشنایی دانش آموزان با: ادامه جستجو برای یافتن زمینههای کاربردی جدید برگ، چاپ دستی، نقاشیهای چاپی، نقش پارچه”( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 59).
متاسفانه در بیشتر دروس کتاب هنر متن درس خیلی کوتاه است و تصاویر نیز به تنهایی توانایی انتقال درس را ندارند. تمرینات آورده شده نیز هدفهای درس را دنبال نمیکنند. یکی از اهداف این درس آشنایی با چاپ دستی است. نمونههایی که در درس آورده شده (شکل شماره 15) بسیار ساده و ابتدایی و فاقد زیبایی می باشند. در صورتیکه با استفاده از این روش می توان آثار زیبا و ارزنده ای بوجود آورد.

شکل 15، نمونه کار چاپ دستی(همان: 42).
جان لنکستر8 در کتاب هنر در مدرسه انواع روشهای چاپی را که در مدرسه می توان به دانشآموزان آموزش داد این گونه معرفی می کند:” 1 – چاپ دستی با اشیاء پیدا شده (دور ریز) 2 – چاپ دستی با اشیاء دست ساخت انسان 3 – چاپ سبزیجات 4 – چاپهای کاغذی 5 – چاپهای مقوایی 6 – چاپهای مشمعی 7 – چاپهای مشمع فرشی 8 – چاپهای با وسایل چوبی 9 – چاپهای نخی 10 – چاپهای واحد 11 – چاپهای پولیمر قطره ای 12 – چاپهای خطی”. ( لنکستر،1373 :188).
صرف نظر از بررسی ارتباط این چاپها با صنایع دستی، مقایسهی تنوّع آنها و نمونهی چاپی که در کتاب هنر اوّل راهنمایی آموزش داده شده، و اهداف کتاب هنر، نیاز به تامل بیشتر در این زمینه را روشن می سازد. در کتاب روش تدریس هنر تصاویر مربوط به چاپ قلمکار از کتاب سیری در صنایع دستی ایران نوشتهی جی گلاک آورده شده است، که با توجه به در دسترس نبودن این کتاب برای تمام معلمان هنر و نیز کمبود معلمان هنر، نمی تواند مورد فایده باشد. در متن درس نیز هیچ اشارهای به نقاشیهای چاپی و نقش پارچه که آشنایی با آنها جزء اهداف درس می باشد نشده است.
جدول 10، مشخصات تصاویر مربوط به صنایع دستی در درس هشتم

تصویر
گروه
دوره تاریخی
هدف
زمینه
نقش
رنگ
آرایه
مواد و مصالح
چاپ
چاپ سنتی
معاصر
تزیین
سطح
شکسته
دارد
ندارد
مصنوعی

درس نهم
معرفی: این درس با عنوان افشانگری می باشد و در آن از دانش آموز خواسته شده تا تمرین عملی افشانگری را با ابزار مختلف انجام دهد. درس از صفحه ی 44 تا46 می باشد.
هدف: اهداف این درس عبارتند از: آشنایی دانش آموزان با افشانگری و سابقه آن در گذشته و حال، چاپ انگ9 و نقش آن در گذشته و امروز و طرح مسائل فنی هنری قدیمی، برای رسیدن به مفاهیم جدید و خلاقیتهای تازه … ( هراتی و حاجی آقاجانی،1368: 67).
این اوّلین عنوان برای درس در کتاب هنر است و مشخص نیست که چرا بقیهی دروس عنوان ندارند. عنوان درس در حقیقت معرف مهمترین هدف درس میباشد. در ابتدای درس آورده شده: هنرمندان قدیمی ایران با استفاده از این روش حاشیهها، و نقاشیهای بسیار زیبایی برای کتابها تهیه کردهاند. اصطلاح هنرمندان قدیمی نامفهوم میباشد و مشخص نیست قدیمی از نظر مولفین به چند سال گذشته مربوط است بجای استفاده از این اصطلاح غیر معمول و نامفهوم، اصطلاح هنرمندان دورهی صفوی یا دورهی اسلامی و یا کلمات« هنرمندان در گذشته» میتوانست استفاده شود.
در کتاب گلستان هنر قاضی میر احمد منشی قمی، واضع افشان را مولانا غیاث الدین محمد مذهب مشهدی دانسته که در سال 942در مشهد وفات یافته است. (منشی قمی،1352 :45).
در این روش گاهی تمام صفحه و گاهی حواشی آنرا با استفاده از طلا یا نقره و موی اسب به صورت دانههای ریز رنگآمیزی میکردند. در کتاب هنر کلاس اوّل در صفحه ی 44 نوشتهای با این روش ( البته به صورت امروزی) کار شده است که کلمهی آسمان را بدون سرکش آ نوشته است. (شکل شماره16) در پایین این اثر نوشته شده: ” به طراحی و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، ظروف سفالی، ایران باستان Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، شاه طهماسب، کتاب آرایی