پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، آموزش هنر، فرهنگ و تمدن

دانلود پایان نامه ارشد

قالی، گلیم، زیلو و نظایر آن.
2- دستبافی: (نساجی سنتی): فراوردههایی كه به كمك دستگاههای ساده و سنتی بافندگی (دستگاه ویژه ی بافت جاجیم، دستگاه دووَردی، دستگاه چهاروردی و ژاكارد دستی) تولید میگردد، دستبافی محسوب می شود نظیرجاجیم، زری، ترمه، شال و …
3- بافتنی: انواع مصنوعاتی كه با كمك میل، قلاب و نظیر آن و با الیاف طبیعی تولید میشود جزء بافتنیها به حساب میآید نظیر دستكش، جوراب، كلاه، شال گردن، روسری و …
4- روكاری و رودوزی: كلیهی مصنوعاتی كه از طریق دوختن نقوش سنتی بر روی پارچههای بدون نقش و یا كشیدن قسمتی از نخهای تار و پود به وجود می آید در گروه « رودوزی» و یا «روكاری» جای دارد. نظیرسوزن دوزی، قلاب دوزی، ملیله دوزی، خوس دوزی،گلابتون دوزی، پته دوزی و …
5- چاپهای سنتی: كلیه پارچههایی كه به وسیله قلممو، مهر و نظایر آن رنگآمیزی شده و نقش میپذیرد جزء چاپهای سنتی به حساب میآید مانند چاپ قلمكار و چاپ كلاقهای (باتیك).
6- نمدمالی: انواع مصنوعاتی كه بر اثر درگیری و متراكم نمودن پشم و كرك در شرایط فنّی مناسب از طریق ورز دادن تهیه میشود، جزء گروه نمدمالی است. نظیر كلاه نمدی، پالتوی نمدی، نمد زیرانداز و نمد پادری.
7- سفالگری و سرامیك سازی: به محصولاتی كه با استفاده از گِل رُس و همچنین گِل حاصله از سنگ كوارتز و خاك كائولن، به كمك دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته میشود، سفال و سرامیك اطلاق میشود.
8- شیشه گری: محصولاتی را كه از طریق شكل دادن مواد معدنی ذوب شده نظیر سیلیس و خرده شیشه كه با تركیبی از این دو و با استفاده از روش دمیدن توسط لوله ی مخصوص و با به كارگیری ابزار دستی شامل انبر، قیچی و غیره حاصل میشود، شیشه دست ساز مینامند كه شامل مراحل تكمیلی و تزئینی دیگری نظیر نقاشی و تراش هم میگردد.
9- تولید فراورده های پوست و چرم: محصولاتی كه با استفاده از پوست و چرم دباغی شده به شیوه سنتی تولید میگردد، نظیر: پوستین، كلاه پوستی، چاروق، محصولات تكمیلی چرمی (نظیر تلفیق چرم با محصولات دستباف) جزء این گروه هستند.
10- ساخت محصولات فلزی و آلیاژ: فراورده هایی كه به شیوه سنتی و با استفاده از ابزار دستی و انواع فلزات (مس، نقره، طلا و آهن) و انواع آلیاژها (برنج و ورشو) تولید می گردد نظیر انواع ظروف خانگی، چاقو، قندشكن، قلم تراش، قفل و … جزء این گروه می باشند.
11- قلمزنی، مشبك كاری، حكاكی روی فلزات و آلیاژها: هنر– صنعتی است كه طی آن طرحها و نقوش سنتی با استفاده از قلم، چكش و سایر ابزار دستی بر روی اشیاء ساخته شده از فلز با آلیاژ شكل می گیرد.
12- سنگتراشی، حكاكی روی سنگ و معرّق سنگ: شامل مصنوعاتی می گردد كه مواد اوّلیه اصلی آن را انواع سنگ ها نظیر فیروزه، مرمر، یشم، سنگ سیاه، سنگ سفید(آلاباستر) و … تشكیل می دهد و به كمك ابزار و وسایل مختلف تراشیده یا حكاكی می شود نظیر انواع ظروف، پایهی چراغ، قاب عكس، انواع نگین.
13- خراطی چوب: خراطی، شیوهای از تولید محصولات چوبی است كه طی آن و توسط ابزار و وسایل مختلف و به طور عمده به وسیله دستگاه خراطی، اشیائی نظیر انواع قلیان، گهواره، پایه آباژور و ظروف مختلف ساخته و پرداخته می شود.
14- ریزه كاری و نازك كاری چوب: روشی از ساخت فراوردههای چوبی است كه طی آن به وسیلهی وسایل نجاری نظیر ارّه، رنده، سوهان، مُغار و … قطعات كوچك چوبی آماده شده به صورت روكش بر روی بدنهی چوبی چسبانده و تحت فشار شكل گرفتهاند و از این طریق انواع شكلات خوری، زیر سیگاری، قاب عكس و نظایر آن تولید و عرضه میگردد.
15-منبّت كاری، كنده كاری و مشبك كاری چوب: شیوه ای دیگر از تولید محصولات چوبی است كه طی آن طرح ها و نقوش سنتی با استفاده از قلم، چكش، مغار و سایر ابزار نجاری بر روی چوب های مرغوب و بادوام شكل می پذیرد.
16- حصیر بافی: منظور از حصیربافی كه بامبوبافی، مرواربافی، تركه بافی، چم بافی، سبد بافی و چیغ بافی را نیز شامل می شود، همان بافت رشته های حاصل از الیاف سلولزی (گیاهی) به كمك دست و ابزار ساده دستی است كه طی آن محصولات مختلفی نظیر زیرانداز، سفرهی حصیری، انواع سبد، انواع ظروف و … تولید و عرضه می گردد.
17- خاتم سازی: روشی از تولید فراورده های چوبی است كه با استفاده از روكش حاصله از به هم چسباندن قطعات كوچك فلزات، استخوان و انواع چوب در اشكال و طرح های سنتی (بیشتر به صورت هندسی) و به كمك ابزار و وسایل مختلف، فراورده هایی نظیر انواع قاب عكس، جاسیگاری، شكلات خوری، میز، صندلی و … ساخته می شود.
18- معرّق كاری: ترسیم طرحها و نقشهای سنتی بر روی زمینه ی چوبی یا سرامیك و خالی كردن داخل خطوط طرحها و پركردن فضای خالی شده به وسیله قطعات آماده شده ی چوبی، سرامیك، فلزی، صدفی و سنگی را معرّق كاری می گویند.
19-كاشی گری: صنعتی است با سابقه كه طی آن انواع كاشیها با استفاده از طرحها و نقشهای سنتی برای استفاده در ابنیه ی مذهبی و تاریخی از طریق قالب گیری گِل رُس و پختن آن در كوره ساخته و پرداخته می شود.
20- ملیله كاری: منظور ساخت اشیاء مختلف نظیر سرویس چایخوری، تنگ و همچنین برخی از زینت آلات با استفاده از مفتول های نقره، طلا و مس و به كمك ابزار و وسایل ساده فلز كاری نظیر حدیده، انبر، قیچی، كوره مخصوص و … می باشد.
21-میناكاری: در اینجا مراد، ساخت بدنه فلزی، لعاب كاری، پخت، نقاشی و پخت مجدد اشیاء در كوره می باشد كه تمامی این مراحل به كمك ابزار و وسایل ساده با استفاده از طرح های اصیل و سنتی در مرحله ی نقاشی انجام می پذیرد.
22-ساخت اشیاء مستظرفه و هنری: ساخت اشیاء و وسایل ظریفه ای است كه در آنها عامل هنر به مراتب بیش از فنون تولیدی دخالت دارد و شامل مینیاتورسازی، نقاشی روی صدف، نقاشی روی چرم، پاپیه ماشه و تذهیب می شود.
23- ساخت زیور آلات: ساخت و تولید انواع جواهرات محلی و همچنین انواع زینت آلات با استفاده از طلا، نقره و انواع آلیاژها می باشد.
24- ساخت سایر فراورده های دستی: منظور ساخت سایر محصولات دستی نظیر فیروزه نشانی (فیروزه كوبی) طلاكوبی روی فولاد، انواع عروسكهای محلی، تخت كشی گیوه (آجیده و لته یی) و … است كه با ابزار و وسایل دستی و با استفاده از طرحهای سنتی ساخته و پرداخته می شود.

2 – 3 : لزوم کاربرد صنایع دستی در کتب مدارس
الف) آشنایی با فرهنگ و میراث ایرانی
فرهنگ هر جامعه با ارزش ترین داشته های آن جامعه است. امروزه بسیاری در پی ساختن پیشینه فرهنگی برای ملت خود هستند و از هر وسیله ای حتی سندسازی دروغین برای این منظور استفاده می کنند.
تمدن ایرانی با پیشینه ای چند هزار ساله سرشار از علم، معرفت و هنر بوده است. این فرهنگ از ارزش والایی برخوردار است امّا باید توسط افراد جامعه حفظ شود. داشتن فرهنگ و تمدن به تنهایی کافی نیست و باید این فرهنگ به نسلهای بعدی منتقل شود، ارزش آن شناسانده شود و تلاش برای پیشرفت آن صورت گیرد. فرهنگ مردم همانند گُلی است که اگر آبیاری و مراقبت نشود پژمرده خواهد شد. از آنجا که یکی از شیوه های اصلی آموزش به افراد جامعه آموزش در مدرسه است، برنامه ریزان سعی در اشاعه فرهنگ ایرانی _ اسلامی، در بین دانش آموزان دارند. آثار صنایع دستی نماد خوبی از فرهنگ و تمدن ایران زمین هستند که با مطالعه ی آنها می توان به ریشه های فرهنگی ایرانیان پی برد.
درقرنی که جامعه شناسان غربی آن را قرن برخورد تمدن ها می دانند (ادیبی سده، 1385: 76) غفلت از فرهنگ، هنر و پیشینه ی مردم می تواند منجر به فراموشی و بیگانگی فرهنگی شود.
چرا که سبکهای مختلف هنر غربی نشان از روح گمشده و سرگردانی دارد که توانایی یافتن راه را ندارد و هر روز مسیری را امتحان می کند و این، با روح آرام و مطمئن انسان شرقی، که خداوند را از ژرفای وجود خویش یافته است تناقض دارد.” در سیستم آموزش هنر درمدارس، توجه کافی به سنتهای هنری ایرانی نمی شود”(خزائی،1382 :54) که این مساله تحت تأثیر شیو ه ی آموزش هنری غرب است.
البته نمی توان منکر مبانی هنرهای تجسمی غرب شد، امّا باید مراقب بود که دانش آموزان با مبانی هنرهای سنتی ایرانی نیز آشنا شوند. دانش آموز باید بداند که هنرهای ایرانی در دنیا از چه جایگاهی برخوردارند و این هنر نتیجه ی چه نوع تفکر و جهانبینی است.
ب) صنایع دستی فرصتی برای آموزش سایر هنرها
دکتر مهرمحمدی در بررسی های خود درباره برنامه ی درسی هنر در بخش فرصت های آموزش هنر، وجود صنایع دستی را فرصتی برای آموزش هنر در ایران می داند و می نویسد:” تنوّع قابل توجه هنرهای بومی زمینه ی تاریخی، فرهنگی و اجتماعی غنی و مغتنمی را برای آموزش هنر در کشور فراهم می سازد. تقریباً هیچ یک از اقوام ایران را نمی توان سراغ گرفت که از حیث توجه و اهتمام و اشتغال به یک یا چند زمینه ی هنری یا آمیخته با هنر، شهرت نیافته باشند”(مهرمحمدی،1383 :177).
ج) ایجاد روحیهی تولید، دقت و ممارست در دانشآموزان
از آنجا که مهمترین بخش از صنایعدستی تولید اثر است و کار باید به صورت عملی و نه تئوری انجام شود دانشآموزان با مطالعه آثار صنایعدستی با روحیهی تولید و خلق اشیاء آشنا میشوند. ممارست و تمرین در فراگیری علم را می آموزند و دقت و انجام کار به صورت بی نقص را تمرین می کنند. از تولید لذّت میبرند و تجربهی موفق از تلاش در ذهنشان ایجاد میشود.
د) استعدادیابی و هدایت دانش آموزان مستعد برای تحصیل در هنرستان
انسانها دارای استعدادهای متفاوتی هستندکه اگر زمینهی شکوفایی آنها فراهم نشود ممکن است هیچگاه فرد متوجه آنها نشود. آموزش صنایع دستی در دوره راهنمایی موجب شناسایی استعدادهای هنری می شود که یک معلم آگاه میتواند به خوبی از این ویژگیها استفاده کرده و دانشآموزان علاقه مند را برای ادامهی تحصیل به هنرستان مربوطه راهنمایی کند.
ه) نقش صنایعدستی در آینده شغلی و معیشتی دانشآموزان
صنایع دستی از جنبه ی اقتصادی نیز داری اهمیت خاصی می باشند. ” فعالیت های اقتصادی منشعب از صنایع دستی و فرهنگ مردمی تحت عنوان بخش غیررسمی طبقه بندی می شوند. بر اساس ارقام منتشره توسط مرکز تحقیقات اقتصادی کشورهای در حال توسعه 5/49 درصد نیروی فعال، در این بخش مشغولند” (ویژه نامه نخستین کنفرانس جهانی گردشگری و صنایع دستی،1385: 17).
آشنایی دانشآموزان با این هنرها می تواند زمینهای برای اشتغال خانگی دیگر افراد خانواده و دانشآموز در آینده باشد. این موضوع بخصوص در روستاها که اشتغال کم است می تواند موثر واقع شده و تاثیر زیادی در جلوگیری از پیامدهای بیکاری روستائیان داشته باشد.
بی توجهی به صنایع دستی موجب از بین رفتن تعداد زیادی از مشاغل و مهاجرت روستائیان به شهرها شده و همچنین بازاری را که طی سالیان زیاد کشور ما در صادرات صنایع دستی به دست آورده اند از دست خواهد داد. به عنوان مثال ” در سال 1971 ایران حدود 75 درصد بازار جهانی فرش را در اختیار داشت و این نسبت اکنون به کمتر از 25 درصد رسیده است ” (نورماه و یاوری، 1384 :68 ).
آثار صنایعدستی زیبا هستند و واقعاً موجب تاسف است که دانشآموزان را از دیدن آنها محروم کنیم. زیبایی چشم نواز، فرم و نقش و رنگ در کنار هم در هیچ هنری به این زیبایی دیده نمی شود. اگر بخواهیم درآینده هم از این گونه آثار تولید شود باید دانشآموزان را با آنها آشنا و مانوس سازیم.

فصل سوّم:
بررسی وضعیت مباحث صنایع دستی در کتب هنر و حرفهوفن سال اوّل راهنمایی

در ابتدا باید متذکر شویم که بررسی محتوای کتابها از نظر آموزش طراحی و نقاشی همانند: شیوهی آموزش طراحی و نقاشی، اهداف غیر مرتبط با صنایع دستی، تناسب محتوای دروس با اهداف غیر مرتبط با صنایع دستی، و ترتیب دروس از حیطهی این پژوهش خارج میباشند. درباره موضوعات ذکر شده پژوهشهایی انجام شده که در بخش پیشینهی پژوهش آورده شدهاند.
3- 1 : کتاب هنر سال اوّل راهنمایی
کتاب هنر کلاس اوّل راهنمایی شامل 127 صفحه می باشد که دارای 18 درس طراحی و نقاشی و 18 درس خوشنویسی می باشد. مولفان کتاب محمد مهدی هراتی، محمدعلی کشاورز، جعفر پوررهنما، یدالله

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، هخامنشیان، کتاب آرایی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، ظروف سفالی، ایران باستان