پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، آموزش هنر، دوره متوسطه

دانلود پایان نامه ارشد

براي آموزش هنر در اين دوره، يك راهنماي برنامه درسي به عنوان سند مكتوب تدوين نشده است. حتی در تارنمای[سایت اینترنتی] دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی در قسمت گروه هنر بخش برنامه درسی راهنمایی، هیچ مطلبی قرار داده نشده است. تنها منبع موجود، کتابی است با عنوان روش تدریس هنر (کتاب هنر اوّل راهنمایی ) تالیف محمد مهدی هراتی و هادی حاجی آقاجانی، که در سال 1368 توسط شرکت چاپ و نشر ایران به چاپ رسیده است.
در ابتدای این کتاب برخی از اهداف تدریس هنر در مدارس شامل این موارد می باشد:”
1- ایجاد مهارت و تقویت آن.
2- تربیت دقت در دانش آموزان.
3- ایجاد اعتماد به نفس.
4- ایجاد زمینههای مناسب برای استفاده از اوقات فراغت و داشتن سرگرمیهای سالم.
5- ایجاد زمینه برای رسیدن به نوآوری، ابداع و خودکفایی هنری”(هراتی و حاجی آقاجانی، 1368 : 3) .
البته باید توجه کرد که کتابهای هنر از سال 1368 تاکنون تغییرات جزیی نموده اند ولی اهداف کلی آموزش و پرورش در طی این سالها توسط کارشناسان تغییرکردهاند، به این دلیل لزوم تغییرات کلی در کتابها احساس می شود.
“در جلسه ی 626 شورای عالی آموزش و پرورش در سال 1377، در بخش اهداف کلی فرهنگی هنری آمده است :
1- شناخت، پرورش و هدایت ذوق و استعدادهای مختلف هنری و زیبایی شناسی.
2- شناخت زیباییهای جهان آفرینش به عنوان مظاهر جمال الهی.
3- شناخت هنر اسلامی و هنرهای ملی و جهانی مناسب.
4- پرورش روحیه ی حفظ میراث فرهنگی هنری و تاریخی.
5- شناخت تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلام ، ایران و جهان با تاکید بر فرهنگ معاصر.
6- شناخت ادب فارسی به عنوان جلوه گاه ذوق و هنر و مظهر وحدت ملی و اجتماعی کشور.
7- شناخت فرهنگ و آداب و سنن مطلوب جامعه اسلامی ایران.
8- تقویت روحیه احتراز از رسوم منحط و خرافی”(علیمردان، 1382 :9).
و در مورد اهداف فرهنگی هنری دوره راهنمایی تحصیلی آمده است:”
1- با استعدادهای خود آشناست و سعی در پرورش آنها دارد.
2- ابعاد زیبایی را در مخلوقات الهی توصیف می کند.
3- از مشاهده و بررسی آثار هنری لذت می برد.
4- با استعدادهای هنری خود آشناست و سعی در پرورش آنها دارد.
5- از تجارب و دستاورد های فرهنگی دیگران استفاده می کند و از تقلید کورکورانه اجتناب می ورزد.
6- با برخی از هنرهای اسلامی و ایرانی آشناست.
7- به مطالعه متون ادبی و فرهنگی علاقه مند است.
8- با فرهنگ و آداب و سنن مطلوب جامعه آشناست و نسبت به آنها احساس تعهد می کند.
9- آثار هنری و فرهنگی را با توجه به تاثیرات آنها در رشد انسان بررسی می کند”(همان:27).
در باره ی راهبردهای یاد دهی – یادگیری در کتاب راهنمای معلم مواردی همچون استفاده از شیوه نمایشی و تجسمی برای آموزش و یادگیری عملی و بازدید ازکارگاه و نمایشگاه و استفاده از فیلم اشاره شده است.
وسایل کمک آموزشی شامل کتاب میباشد و تهیه سایر وسایل به عهده دبیر گذاشته شده است (هراتی و حاجی آقاجانی، 1368 : 9).
کتابهای هنر کلاس اوّل، دوّم و سوّم راهنمایی از دو بخش طراحی و نقاشی و خوشنویسی تشکیل شده اند. در بخش طراحی و نقاشی تلاش شده تا دانش آموزان با مبانی هنرهای تجسمی آشنا شوند. محتوای درس شامل تعداد کمی سطر دربارهی موضوع درس و تصاویری که نشان از توجه مولفین به هنرهای ایرانی را دارند تشکیل شده است. در بخش خوشنویسی درسها دارای روال منطقی بوده و مطالب سال بعد نیز بر پایهی آموختههای سال گذشته طراحی شده اند.

در ابتدای کتابهای هنر دربارهی ارزشیابی و امتحان آمده است:” ارزشیابی و امتحان درس هنر به صورت سوال کتبی و بر اساس کار عملی کلاسی و در هر ثلث خواهد بود”(هراتی و دیگران، 1390 : 6).
نظام سالی واحدی الان چند سال است که در ایران به نظام ترمی واحدی تبدیل شده امّا مولفان در طی این سالها حتی این جمله را نیز تغییر نداده اند. طبق این جمله ارزشیابی درس هنر به صورت کار عملی است که دانش آموزان در طی سال انجام داده اند و همچنین سوال کتبی باید از این درس طرح شود. امّا نه در کتاب و نه در هیچ منبعی نمونه سوال کتبی از این کتاب نیامده تا دبیر بتواند از آنها استفاده کند.
در مقدمه کتابهای هنر سه پایهی دورهی راهنمایی فعالیتهای هنری مدارس به دو گروه تقسیم شده است: “
1- فعالیتهای هنری انفرادی .
2- فعالیتهای هنری گروهی.
فعالیتهای هنری انفرادی در ساعات متن برنامه برابر با متن کتاب هنر و تمرینهای آن خواهد بود. و فعالیتهای هنری گروهی شامل هنرهای نمایش، تاتر، سرود و آهنگهای انقلابی، روزنامه نگاری، عکاسی و …. در قالب فعالیتهای امور تربیتی و پرورشی و زیر نظر مربی مربوط اداره می شود”( همان: 5).
در فصل اوّل کتاب روش تدریس هنر اوّل راهنمایی، آمده است:
“بدیهی است در تاریخ هنر ایران، نمونه خوب برنامه ریزی آموزش هنر را در مکتب هرات، می توان دید که همکاران محترم با مراجعه به کتابهای تاریخ هنر، می توانند از چگونگی آن اطلاع حاصل نمایند. امیدواریم در شرایط حساس کنونی، با عنایت به این نکته بسیار اساسی و مهم، زمینه آشنایی با مسایل و دقایق هنرهای سنتی و اسلامی به منظور شکوفایی تجربههای تازه، مورد توجه و دقت همکاران عزیز قرار بگیرد. طرحهای پژوهش هنری نیز یکی از راههای نیل به همین اهداف است که غالبا در محتوای هر درس یا تمرینها به آن اشاره گردیده است “( هراتی و حاجی آقاجانی، 1368 :4).

توجه مولفین به هنرهای سنتی ایرانی در متن آورده شده کاملا مشخص است. امّا در نگاه اجمالي به كتاب هاي موجود هنر در اين دوره مشاهده مي شود كه در سه پايه اين مقطع، به حوزههاي هنري از قبيل طراحي، نقاشي و خوشنويسي پرداخته شده است. هرچند در بین دروس مطالبی خارج از طراحی و نقاشی و خوشنویسی آورده شده امّا تلاش نویسندگان حفظ این چهارچوب در سه کتاب مذکور بوده است.
کارشناسان برنامه ریزی آموزشی به دنبال یافتن رویکردی مناسب برای آموزش هنر بوده و تلاش نموده اند تا با استفاده از تجربیات دیگر کشورها رویکرد مناسبی انتخاب نمایند.
مهرمحمدي معتقد است:” آموزش اين حوزهي هنري ( آموزش هنر در مقطع راهنمایی) را ميتوان مبتني بر رويكرد توليد محور قلمداد كرد. چرا كه در اين رويكرد، هنر سازي يا توليد هنري، مفهوم و محور اصلي است”(مهرمحمدي، 1383 :172).
“از دیدگاه متخصصان برنامه ریزی درسی مهمترین رویکردهای برنامه ریزی آموزش هنر شامل رویکرد سنتی، رویکرد دیسیپلین محور، رویکرد دریافت احساس و معنا، رویکرد پرورش منشهای ممتاز فکری و رویکرد معرفت زیبا شناختی می باشند” (همان:53).
“در حالي كه با توجه به اهداف مصوب فرهنگي، هنري از سوي شوراي عالي آموزش وپرورش براي درس هنر دوره راهنمايي تحصيلي، و به منظور تحقق آنها بايد رويكرد جديدي را براي برنامههاي درسي هنر اين دوره در نظر داشت. از ميان رويكردهاي مختلف تربيت هنري، رويكرد ديسيپلين محور مناسبتر از ساير رويكردها به نظر مي آيد چرا كه اين رويكرد در درجه اوّل در پي احراز هويت ديسيپليني براي برنامه درسي هنر است و به زعم بسياري از متخصصان حوزه تربيت هنري از آن بعنوان رويكردي جامع ياد مي شود. اين رويكرد، تربيت هنري را از ابعاد چهارگانه توليد هنري (جنبههاي عملي و كاربردي)، تاريخ هنري (جنبههاي تاريخي و فرهنگي)، نقادي هنري (جنبههاي ادراكي و مفهومي)، و زيبايي شناختي (شناخت و ارزش گذاري هنري) مورد بررسي قرار مي دهد. ويژگي بارز اين رويكرد، گستردگي و شمول قلمروهاي مختلف هنري است كه جامعيت اين رويكرد را به تصويرمي كشد” (کاظم پور و دیگران،1387 :5)

2 – 1 – 4 : برنامه درسی حرفه و فن در ایران
درس حرفه و فن که به صورت سه ساعت در هفته در هر سه پایهی اوّل، دوّم و سوّم تدریس میشود، یکی از دروس مهم و کاربردی در این دوره می باشد. این درس علاوه بر آموزشهای مختلف فنی، دانش آموزان را برای انتخاب رشته دوره متوسطه آماده میکند. در این درس آموزشهایی دربارهی فناوری و سیستم، الکتریسیته، بهداشت، کار با چوب و فلز، ساختمان، خوراک و پوشاک، کشاورزی و دامپروری به دانش آموزان داده میشود و از آنجا که کار با چوب و فلز ارتباط نزدیکی با صنایع دستی دارد، ما در این پژوهش بخشهای مربوط به صنایع دستی را نیز مورد بررسی قرار می دهیم.
اهداف کلی این درس که در تارنمای گروه حرفه و فن دفتر برنامه ریزی و تالیف کتابهای درسی آمده به شرح زیر می باشد:
“اهداف کلی درس آموزش حرفه و فن:
الف) حيطهی شناختی:
١- آشنایی با فناوری و نحوهی استفاده از محصولات فناوری در جامعه.
٢- آگاهی از انواع مشاغل موجود در محيط زندگی و جامعه.
٣- درک روند و فرایندها در طراحی – ساخت- توليد و ارزشيابی.
۴- آشنایی با بهداشت – تغذیه و مسایل ایمنی.
۵- آشنایی با شاخهها و رشتههای تحصيلی در دوره متوسطه با تاکيد بر رشتهی فنی و حرفهای.
ب)حيطهی مهارتی:
١- -درک فناوری و نحوهی استفاده از محصولات فناوری در جامعه.
٢- توانایی در انجام برخی از تعميرات ساده و روش نگه داری وسایل شخصی- وسایل منزل.
٣- دست ورزی با انواع ابزارهای ساده دستی یا دستی برقی.
۴- مهارت در انجام پژوهشهای ساده ( استفاده از روش حل مسئله در انجام فعاليتها ).
۵- کسب شایستگیهای فردی و اجتماعی مفيد مانند برقراری ارتباط مثبت و سازنده با دیگران و انجام کار گروهی.
۶- مهارت در انجام فعاليتهای کاری ساده و مناسب.
٧- کسب مهارت در نظم – وقت شناسی – ایمنی- همکاری – دقت و امانتداری به هنگام انجام کار.
ج) حيطه ی نگرشی:
١- ایجاد زمينه برای شکوفایی ذوق- خلاقيت و پرورش استعداد علمی و عملی دانش آموزان.
٢- تقویت روحيه علاقه مندی به کار از طریق انجام کارهای ساده فردی و گروهی در مدرسه و منزل.
٣- ایجاد نگرش مثبت نسبت به نظم – دقت – وقت شناسی – رعایت مسایل ایمنی –همکاری – پشتکار و امانتداری.
۴- تقویت حس مسئوليت پذیری در برابر خود – خانواده و جامعه.
۵- تقویت حس احترام به کار و کارگر.
۶- تقویت روحيه خودمدیریتی و اتکای به نفس.
٧- ایجاد نگرش مثبت به آموزشهای مهارتی و حرفهای در دورههای تحصيلی بعدی”.(Technic-dept.talif.sch.ir)
واژهی حرفه و فن خود بیانگر ارتباط این درس با صنایع دستی است که زمانی حرفه و پیشهی مردم بوده است. امّا اهداف نوشته شده بیانگر ارتباط خاص درس حرفه و فن و صنایع دستی میباشد. درک روند طراحی، تولید و ارزشیابی آشنایی با شاخهها و رشتههای تحصيلی در دوره متوسطه با تاکيد بر رشتهی فنی و حرفهای، دست ورزی با انواع ابزارهای ساده دستی یا دستی برقی، ایجاد زمينه برای شکوفایی ذوق- خلاقيت و پرورش استعداد علمی و عملی دانش آموزان از اهدافی هستند که به صورت مستقیم با صنایع دستی ارتباط دارند.
این درس بیشترین استفاده از کارگاه و وسایل کمک آموزشی را به همراه دارد. شیوهی تدریس بر مبنای فعالیت کلاسی و بیرون از کلاس دانش آموزان طراحی شده که به دو صورت گروهی و انفرادی و در قالب فعالیتهای عملی و تحقیقی می باشد. محتوای کتابهای درسی حرفه و فن از مواردی انتخاب شده که در زندگی روزمره بیشترین کاربرد را دارند. همچنین از آنجا که دانش آموزان در سال اوّل متوسطه باید یکی از رشتههای نظری، کار و دانش و فنی حرفهای را انتخاب نمایند این درس آنها را با رشتههای فنی و خدماتی آشنا میکند. کار با چوب و فلز علاوه بر اهداف گفته شده، جهت هدایت دانش آموزان علاقه مند به هنرهای فلزی و چوبی در این کتاب گنجانده شده است. در این درس ارزشیابی از دانش آموزان به صورت کتبی و ارائه کار عملی می باشد.

2-2 : تعریف و گسترهی صنایع دستی در ایران
قبل از تعریف صنایع دستی باید چند اصطلاح دیگر را نیز تعریف کنیم:
هنرهای سنتی : ” براساس آخرین تعریفی که توسط گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران به عمل امده است، هنرهای سنتی، هنرها و صنایع بدیعی است که جوهر آن برگرفته از مبدا و حیاتی بوده و دارای صورتی متناسب با آن گوهر است و تاسیس آن به نحوی به اوّلیاء دین و یا تجلیات باطنی هنرمندان مربوط می شود و طی قرون متمادی از طریق هنرمندان و هنروران با حفظ آداب معنوی، سینه به سینه به عنوان میراثی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی برنامه درسی، کتاب درسی، مواد آموزشی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، هخامنشیان، کتاب آرایی