پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، آموزش هنر، کتابهای درسی

دانلود پایان نامه ارشد

ایران(همان:29)………………………………………………………142
شکل 64، نمونه ترکیب بندی در نقاشی ایرانی(کتاب هنر سوّم، 1390 :35) ………………………143
شکل 65، نقوش حیوانی،سفالینه های شوش باستان(همان : 57) ………………………………………..146
شکل 66، ترکیب حروف و کلمات در خوشنویسی(همان : 58) …………………………………………….146
شکل 67، تصویرکودک با لباس پولک دوزی شده(کتاب حرفه و فن سوّم،1390 : 42) ………154
شکل 68، الف تصویرقالی بافی و سبد بافی، ب تصویر نمدمالی و گلیمچه بافی
(همان : 156) ………………………………………………………………………………………………………………………….156
شکل 69، آموزش مکرومه بافی(همان : 159) ………………………………………………………………………..156

تشکر و قدردانی
از اساتید عزیز و بزرگوار جناب دکتر عطارزاده و جناب دکتر هوشیار که بدون راهنمایی ایشان امکان اتمام پایان نامه مقدور نبود کمال تشکر و سپاس را داشته، توفیقات روز افزون از خداوند برایشان خواستارم.

مقدمه:
فرهنگ هر جامعه با ارزشترین داشتههای آن جامعه است. امروزه یکی از عوامل تعیین کننده در حوزههای مختلف اجتماعی و سیاسی پیشینهی فرهنگی و میراث فرهنگی هر جامعه میباشد.
تمدن ایرانی با پشتوانهای چند هزار ساله سرشار از علم، معرفت و هنر بوده است. این فرهنگ از ارزش والایی برخوردار است، امّا باید توسط افراد جامعه حفظ شود. داشتن فرهنگ و تمدن به تنهایی کافی نیست، و باید این فرهنگ به نسلهای بعدی منتقل شده، ارزش آن شناسانده شود و تلاش برای پیشرفت آن صورت گیرد. از آنجا که یکی از شیوههای اصلی آموزش به افراد جامعه آموزش در مدرسه است، برنامهریزان آموزشی سعی در اشاعه فرهنگ ایرانی _ اسلامی، در بین دانش آموزان دارند. با نگاهی به تاریخ چندین هزار سالهی ایران و توجه به آثاری که از این تمدن بزرگ بدست آمده، میتوان دریافت که ایرانیان همیشه از صنایع دستی به عنوان بستری برای نمایش هنر و خلاقیت و نبوغشان استفاده کردهاند. جایگاه جهانی این آثار دلیل روشنی بر اهمیت تاریخی، فرهنگی و هنری این آثار است.
در قرنی که جامعه شناسان غربی آن را قرن برخورد تمدنها میدانند (ادیبی سده، 1385: 95 ) غفلت از فرهنگ، هنر و پیشینهی مردم میتواند منجر به فراموشی و بیگانگی فرهنگی شود.
از آنجا که مهمترین بخش از صنایعدستی تولید اثر است و کار باید به صورت عملی و نه تئوری انجام شود، دانشآموزان با مطالعه آثار صنایعدستی با روحیهی تولید و خلق اشیاء آشنا میشوند. ممارست و تمرین در فراگیری علم را میآموزند و دقت و انجام کار به صورت بینقص را تمرین میکنند. از تولید لذّت میبرند و تجربهی موفق از تلاش در ذهنشان ایجاد میشود.
در ایران صنایع دستی دارای قابلیتهای فراوانی برای ایجاد اشتغال میباشند. در حال حاضر تعداد قابل ملاحظهای از روستائیان با پرداختن به صنایع دستی و تولید محصولاتی نظیر قالی، گلیم و … به درآمد جنبی قابل توجهی دست یافتهاند و همین امر عامل مهمی در جلوگیری از مهاجرت آنان به شهرها بوده است. صنایع دستی در شهرها نیز با ایجاد اشتغال مولّد و درآمد برای گروه کثیری از افراد که دارای ذوق هنری بوده و علاقهمند به فعالیت در این زمینه هستند، سهم قابل توجهی در جذب نیروی فعال بیکار داشته و دارد.
از دیدگاه زیباشناختی درآثار صنایع دستی ایرانی اصول و مبانی هنرهای تجسمی به خوبی رعایت شدهاند . تعادل، توازن، ریتم و… در طرح و نقش به خوبی نمایان است و این پختگی در طرح و نقش حاصل سالها تلاش هنرمندان ایرانی، و نیز بینش اسلامی آنها می باشد.
آموزش در صنایع دستی ایران در گذشته به صورت استاد شاگردی بوده است و فرد با حضور در کارگاه، هنر مورد نظر را پس از مدتی فرا میگرفته است. در دوره ناصرالدین شاه قاجار استاد کمال الملک مدرسه صنایع مستظرفه را پایهگذاری کرد که شامل دو قسمت صنایع جدیده و صنایع قدیمی بود که هنرهای سنتی و موروثی چون مینیاتور، تذهیب، قالی بافی، کاشیکاری و منبّتکاری را شامل میشد. این مدرسه نمونهی موفقی از آموزش صنایع دستی به صورت آکادمیک و مدون بوده است. تنظیم برنامهی آموزشی مربوط به صنایع دستی توسط اساتید خبره و همچنین تدریس آنها توسط دبیران آگاه میتواند زمینهی مناسبی جهت درک صحیح افراد از صنایع دستی باشد. هنر بیانگر دیدگاه و جهانبینی است و این دو (هنر و دیدگاه ) بر یکدیگر تاثیر مستقیم دارند. ارزش آثار به جا مانده از گذشته به خاطر دیدگاه زیباشناسانهی ایرانی و اسلامی هنرمندان متدین کشورمان است که باید دانش آموزان را با آن آشنا سازیم.
به دلیل ماهیت هنری و کاربردی صنایع دستی، کتابهای هنر و حرفه و فن دورهی راهنمایی تحصیلی مکانی مناسب برای آشنایی دانش آموزان با این هنرها میباشند. کتابهای هنر بیشتر از جنبهی هنری و زیبایی شناسانه و کتابهای حرفه و فن بیشتر از جنبهی کاربرد، می توانند به این موضوع بپردازند.
این پژوهش به دنبال بررسی آموزهها و مطالب مرتبط با صنایع دستی در این کتابها می باشد تا مشخص سازد که آیا این آموزهها از جایگاه مناسبی برخوردار می باشند؟ چه نقاط ضعف و چه نقاط قوتی در استفاده از آنها وجود دارد؟
در انجام این پژوهش عدم وجود پژوهشهای مشابه و همچنین عدم امکان استفاده از منابع لاتین و نیز نبود کتاب راهنمای معلم برای برخی از کتابهای درسی موانعی را ایجاد نمود.
در ابتدای پژوهش به تعریف برنامهی درسی و صنایع دستی از دیدگاه متخصصان این رشته پرداخته شد و پس از آن لزوم کاربرد صنایع دستی در کتابهای درسی تشریح شد. در فصل سوّم آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفه و فن پایهی اوّل راهنمایی مورد بررسی قرار گرفت. در فصل چهارم کتابهای هنر و حرفه و فن پایهی دوّم بررسی شد، و در فصل پنجم آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفه فن پایهی سوّم راهنمایی شناسایی و مورد بررسی قرار گرفتند.

فصل اوّل: کلیات پژوهش

1 – 1 : بیان مساله
در برنامهریزی آموزشی و درسی، مشخص کردن نیازها و اوّلویتها یکی از مهمترین مراحل به شمار میآید. شناخت نیازهای فراگیران با توجه به عواملی همچون فرهنگ، اقتصاد و سیاست صورت میپذیرد که این گستردگی، لزوم توجه کارشناسان این حیطه را به این عوامل گسترده، نمایان می سازد.
صنایع دستی جزء جدانشدنی فرهنگ ایرانی است، که محل تجلی ذوق و خلاقیت ایرانیان در طول تاریخ بوده است. همانند دیگر هنرها آموزش در این حوزه از اهمیت فراوانی برخوردار است. در طول تاریخ، آموزش در صنایع دستی به صورت استاد شاگردی و همچنین از طریق برنامه درسی صورت گرفته است.
علیرغم اهمیت صنایع دستی و آموزش آن، بررسی پیشینهی پژوهشی نشان میدهد که این امر کمتر مورد توجه قرار گرفته است و میزان توجه به آموزههای صنایع دستی در برنامههای هنر و حرفه و فن دوره راهنمایی امری مبهم است. لذا سوال اساسی این پژوهش عبارت است از: آموزههای1 صنایع دستی در بین مطالب درسی کتابهای هنر و حرفه و فن از چه جایگاهی برخوردار هستند؟
1 – 2 : اهداف
1 – شناخت و مطالعهی آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفه و فن دوره راهنمایی به منظور تبیین لزوم توجه مولفان به ویژگیهای فنی و هنری صنایع دستی.
2 – تعیین جایگاه آموزههای صنایع دستی در کنار سایر آموزههای هنری در کتابهای هنر دوره راهنمایی.
3 – توجه به ارتباط صنایع دستی و درس حرفه و فن، به منظور گسترش مشاغل صنایع دستی به عنوان یک حرفه در بین جوانان.
4 – توجه دادن مسئولان آموزش و پرورش به اهمیت صنایع دستی و نقش آن در حفظ فرهنگ ایرانی-اسلامی.
5 – امکان بازنگری در کتابهای آموزش هنر و حرفه و فن دورهی راهنمایی.
1– 3 : سوالات پژوهش
1 – چه تعداد از تصاویر کتابهای هنر و حرفهوفن دورهی راهنمایی، با صنایع دستی ارتباط دارند؟ (به منظور تعیین جایگاه آموزههای صنایع دستی)
2 – به چه میزان در کتابهای هنر و حرفهوفن، به اهداف مادی و معنوی صنایع دستی توجه شده است؟
3 – آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفهوفن، جزء کدام گروه از صنایع دستی میباشند؟
4 – به چه میزان آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفهوفن، از نظر شکل ظاهر، مناسب محتوای درسی میباشد؟

1 – 4 : فرضیات پژوهش
1 – به نظر میرسد آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر و حرفهوفن دوره راهنمایی از گروههای محدودی باشند.
2 – به نظر میرسد تعداد بسیار کمی از تصاویر کتابهای هنر و حرفهوفن دورهی راهنمایی با صنایع دستی ارتباط دارند.
3 – به نظر میرسد در استفاده از آموزههای صنایع دستی در کتابهای هنر وحرفهوفن دوره راهنمایی، به ویژگیهای فنی و هنری صنایعدستی کمتر توجه شده است.
4 – به نظر میرسد آموزههای صنایع دستی در کتب هنر و حرفهوفن با محتوای دروس ارتباط چندانی ندارند.
1 – 5 : روش اجرای پژوهش
از آنجا که منابع مورد مطالعه کتابهای درسی هنر دوره ی راهنمایی میباشند، پژوهش به صورت توصیفی، تحلیل محتوا و نمونه خوانی صورت خواهد گرفت.

1 – 6 : پیشینه
پژوهشهایی که تاکنون نگارنده موفق به بررسی آنها شده و با موضوع ارتباط دارند عبارتند از:
عباس تاجيك در پژوهشي در سال1379در دانشگاه تربیت مدرس با عنوان« بررسي و تجزيه و تحليل كتابهاي هنر در دوره راهنمايي» از طريق روش تحليل محتوا و روش تحقيق عملي به جمع آوري اطلاعات پرداخته است. وي بدين نتيجه دست يافته است كه در تأليف اين كتب، به اين موارد توجه نشده است: معلم و مربي متخصص و مجرب در حد نياز، مكان آموزشي، ساختار متفاوت آموزش هنر با ساير دروس، تأثيرات آموزشي هنر بر آموزشهاي ساير دروس، عدم دسترسي ساده و يكسان به ابزارهاي هنري براي تمامي دانش آموزان وارزشيابي درس هنر. در این تحقیق به آموزه های صنایع دستی توجه ای نشده است.
احمدرضا اعوانی در پژوهشی در سال 1388در دانشگاه سوره با عنوان «بررسی راه کارهای توسعه و اثربخشی آموزش صنایع دستی به منظور تعمیق هویت ایرانی در میان دانش آموزان» تلاش نموده که صنایع دستی را ازجهاتی مورد توجه قرار دهد که از لحاظ علوم وفنون امروزی قابل توجه هستند و مهمتر اینکه این قابلیت را دارا باشند که با ممزوج شدن در متون آموزشی دوره ی راهنمایی، ضمن اینکه روند آموزش دروس را تسهیل و ملموستر میکنند، شناختی را در دانش آموزان بوجود آورند که در نهایت موجب نهادینه شدن حس هویت ملی در آنها شود.
در این پژوهش بیشتر به تصاویر تاکید شده و همچنین بر روی مطالب موجود بررسی کاملی انجام نگرفته است.
مریم قورچیانی در پژوهشی با عنوان« آموزش هنر در دوره راهنمایی»، در دانشگاه تربیت مدرس در سال 1374، با نظرخواهی از 50 نفر از معلمان هنر و 350 نفر از دانش آموزان دوره راهنمایی به تاثیر برنامه درسی و مواد آموزشی و کمک آموزشی و استفاده از هنرهای اصیل ایرانی و هنر معاصر در رشد هنری دانش آموزان پرداخته است. همچنین پیشنهاداتی برای معلمان هنر جهت ایجاد انگیزه در دانش آموزان ارائه کرده است.
بهمن موذن زاده در پژوهشی با عنوان« بررسی کتابها و شیوه آموزشی هنر در مقطع راهنمایی در ایران» در سال 1385 در دانشگاه شاهد، به نقش هنر در پرورش خلاقیت دانش آموزان و همچنین به سیر آموزش هنر در ایران پرداخته است و مشکلات مربوط به برنامه درسی هنر و ساعات تدریس و نگرش منفی به درس هنر را از اهم مشکلات این درس یافته است.
حسن خياط ظریف مشهدي نيز در پژوهشي درسال 1379 در دانشگاه تربیت مدرس، با عنوان « تأثير محيط بر نقاشي كودكان (7-12ساله) استان گلستان» دريافت كه عليرغم اهميت تأثير محيط بر نقاشي و خلاقيت كودكان، عوامل بسيار ديگري باعث كمرنگ شدن اين اثرگذاري شدهاند؛ از قبيل: سيستم آموزشي يكسان در همه مناطق كشور، عدم توجه به مسايل فرهنگي وبومي منطقهاي در تدوين برنامههاي آموزشي، وجود وسايل ارتباط جمعي، نظير تلويزيون وفيلم هاي ويدئويي. در نتيجه، وي اظهار مي دار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، نگارگری ایران، نگارگری ایرانی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی برنامه درسی، کتاب درسی، مواد آموزشی