پایان نامه با واژگان کلیدی صائب تبریزی، ادبیات معاصر، ادبیات فارسی، شاعران معاصر

دانلود پایان نامه ارشد

پارسي هيچ شاعري به اندازه صائب معني يابي ومضمون پردازي نكرده است واساساً پايه اين سبك(هندي)براساس مضمون تراشي ها وباريك اندشي هاي خاص نهاده شده است كه گاهي شعر را به صورت معمّا در مي آورد.صائب از هر حركتي،از هر بويي،از هر رنگي واز هر صدايي الهام گرفته وبا بهره گيري ازآنها معاني ومضامين نوساخته است.شايد بتوان مضمون يابي را در اين سبك با سوژه يابي در عالم داستان نويسي مقايسه كرد؛يعني، همانطور كه داستان نويس ماده اوليه ومايه اصلي موضوع داستان خود را از زندگي انسان وجامعه اخذ مي كند وبا خلاقيّت خود وافزودن شاخ وبرگ هاي تخيّلي موضوع داستان را بسط مي دهد.به نوستالوژی ومضامین آن درغزلیات خویش پرداخته است.
يك عمر مي توان سخن از زلف يار گفت             در بنــد آن مبــاش كــه مضمون نمانده است
یکی ازمهمترین مضامین نوستالوژی درغزلیات صائب غم غربت (دوری از وطن است) یکی ازآشکارترین دریغ نگاشته های صائب وبیان مفاهیم نوستالوژیکی دوری ازوطن وغم غربت است.
صائب می گوید وقتی از وطن دور باشی و در غربت، هیچ چیز برایت ارزش ندارد حتی گوهر و پول چرا که در هجران انگار گرد یتیمی بر پیشانی من است می گوید روزی زلف و چهره خندان و شادابی داشتم اما حالا که در غربت هستم از دیدگانم اشک ظلمت می چکد و آب زندگی و آرامش در غربت ندارم.
نیست از درد غریبی چون گهر پروا مرا بســـــتر از گـــرد یتیمی بود در دریا مرا
طرۀ زنجیرم از ریحان بود شــاداب تر می چکــد آب حیـات از ظلمت سودا مرا
(صائب،1389: 187)
گله و شکایت از روزگار و اعلام پایداری در مقابل سختی ها براساس مشرب عرفانی شاعر صائب از چرخش روزگار ناراحت است و می گوید اگر چه در اوان زندگی روزگار ما را بازیچه خود قرار می داد اما حالا با گذشت زمان و فرا رسیدن دوران پیری دیگر نمی تواند ما را سرگردان کند و بازیچه دست خویش قرار دهد.
از بساط فلــک آن ســوی بــود بازی ما شش جهت کیست بـــه ششدر فکند بازی ما ؟
ما حریفـــان کهنسال جهـــان ازلیــــم طــفل شش روزۀ عالــــــم نـــدهد بازی ما
قوت بــــــازوی اقبال، رسا افتاده است نیسـت محتاج بـــه تعــلیم و مـــدد بازی ما
(همان،132)
دوری ازمعشوق نیزیکی ازمضامین نوستالوژی درغزلیات صائب است.
درانتظارتــوازجـــوی شیرچشم بهشت سفیــــدگشت مشــــوآشنــــا تـــرازاینجا
(همان،122)
صائب دراین بیت از انتظاروهجران ازمعشوق می گوید،ومی گوید دوری ازمعشوق باعث شده چشمانم مانند جوی بهشتی سفیدشوند.
خاک صحرای عدم ازخون هستی بهتــراست بــــرســــرجــــان اینقــــدر می لـــرزد اینجا
(همان،312)
یکی دیگرازمضامین نوستالوژی درغزلیات دوری ازمعشوق است صائب اشاره کرده است که وقتی انسان ازخانه وخانواده خویش دورمی شود درحسرت دیدارآنها است.
پیری موضوعی است که صائب را تحت تأثیرقرارداده است و صائب از زمان پیری گله وشکایت می کند ومی گوید انسان حتی در زمان پیری نیز حرصش زیاد می شود.
گفتـم وقت پیــــــری درگـــوشه ای نشینم شـــد تـــازیــانه حــــرص قــــد خمیــده ما
(همان،139)
شکایت ازفقروتهی دست بودن نیز یکی دیگراز مضامینی هستندکه شاعربدان توجه داشته است.
صائب می گوید اگرچه دست ما ازصحنه جهان خالی است ما همچون زنگ وجرس پرآوازه ایم درکاروان جهان .
اگرچه صائب دست ماخالی است ازنقد جهان چـــون جـــرس آوازه ای درکـــاروان داریــم ما
(همان،139)
یادآوری خاطرات کودکی وحسرت گذشته یکی از مضامین نوستالوژی است.
مده از دست در پیری شراب ارغوانی را شراب کهنــه از دل می برد یاد جوانی را
ندامت چون لبم را در ته دندان نفرمائید؟ چون گل در خنــده کردم ، ایام جوانی را
(همان،55)

1-2- بیان مسأله
نوستالوژی واژه ای فرانسوی1 است. این کلمه از ریشه یونانی و برگرفته از دو جزء به معنی«بازگشت»2 و نیز در مفهوم «درد ورنج»3 است(دهخدا،علی اکبر،1377).این کلمه در مفهومی کلی به درد و حسرت شخص بر گذشته ای خوشایند اطلاق می شود که اکنون جز یادی از آن باقی نمانده است؛خواه این درد و اندوه شخصی باشد خواه جمعی. به عبارت دیگر نوستالوژی رفتاری است که ریشه در ضمیر ناخودآگاه شخص دارد و تجلی آن در اثر به جای مانده از وی می تواند از جنبه های گوناگون روانشناختی و سبک شناسی و زبانی حائز اهمیت باشد نوستالوژی یا حسرتسروده،حسرتهای شاعران و نویسندگان را که با نگاهی به گذشته در آثار آنان نمود یافته است به مخاطبان عرضه مي کند. اين پژوهش ابتدا تعريفي از نوستالوژي به دست مي دهد و انواع مفاهيم نوستالوژي را در ذيل دو عنوان کلي فردي و جمعي ارائه مي دهد؛ سپس به بررسي مفاهيم نوستالوژي در غزلیات صائب تبریزی و تحليلِ کارکردهاي زبان در نوستالوژيک کردن فضاي اشعار و ارتباط آن با نوستالوژي فردي و همچنين بررسي مولفه هايي همچون اسطوره پردازي و گرايش به آرمانشهر و پيوند آن با نوستالوژي جمعي مي پردازد.
این پایان نامه درباره اشعار وطنی ودورازوطن صائب تبریزی است وابیات ونکات لازم را استخراج کرده وبه تجزیه آنها پرداخته شده است .صائب به مضامین مختلفی درباره نوستالوژی درغزلیات خویش پرداخته است ازجمله غم غربت(دوری ازوطن)، دوری ازمعشوق،یادآوری دوران گذشته و…می توان اشاره کرد.
1-3- سوالات تحقیق
سؤالهاي اصلي:
1. میزان استفاده صائب از مفاهیم نوستالوژیکی چقدراست؟
2. بسامد نوستالوژی بیشتر در چه مضمونی دیده می شود؟
3. نحوه بیان مطالب نوستالوژی آشکار است یا به صورت غیرمستقیم بیان شده است؟
4.عوامل ایجاد نوستالوژی درصائب چیست؟
سؤالهاي فرعی:
1.آیا صائب در قصاید خویش نیز به اشعارنوستالوژی پرداخته است؟
1-4- فرضیه های تحقیق
فرضیه های اصلی:
1. به نظر می رسد که در دیوان صائب از موارد نوستالوژیک زیاد وجود دارد.
2. به نظر می رسد مضمون نوستالوژیک بیشتر درباره غم غربت،فقر،روزگار،یاد کرد جوانی و پیری باشد.
3. به نظر می رسد افکار نوستالوژیک صائب بیشتر برگرفته ازمحیط زندگی وی است.
4. به نظر می رسد مطالب نوستالوژیک را مستقیما بیان کرده است.
فرضیه های فرعی:
1. صائب در اشعار خویش به نوستالوژی پرداخته است.
1-5- ضرورت انجام تحقيق
دانستن اطلاعاتی راجع به صائب تبریزی وقرن دهم وبررسی نوستالوژی دراشعاروی باتوجه به اینکه بررسی اشعارصائب درزمینه های مختلف مغفول مانده است نوستالوژي يا حسرت سروده، حسرت هاي شاعران و نويسندگان را که با نگاهي به گذشته در آثار آنان نمود يافته است، به مخاطبان عرضه مي کند.
صائب تبریزی معروفترين شاعر سبك هندي(اصفهانی) و يگانه استاد مسلّم مكتب «معني بيگانه وفكر رنگين»كه حد واسط اين شيوه؛يعني، بعد از شعرايي نظير:نظيري نيشابوري ، عرفي شيرازي، طالب آملي و كليم كاشاني وقبل ازحزين لاهيجي و بيدل دهلوي(خاتم الشعراي سبك هندي) وديگر شعرا ست، كه سبك خاص خود را داشته و با استفاده از خامه سحر انگيز خود لفظ هاي آشناي گذشتگان را – در شکل مضامین ومعانی متضّاد -در لباس معني بيگانه وطرزتازه مي ريزد.يكي از ويژگي هاي شعر صائب جهت مضمون سازي، استفاده از اصطلاحات وكلماتي است كه تا آن روز گار در شعر فارسي كمتر به كار رفته و صائب آنها را درمعنا و مفهوم تازه اي بكار برده است وی دراشعارش به غم وحسرت ودوری از وطن اشاره کرده است.

فصل دوم
پیشینه تحقیق

2-1- پیشینۀ تحقیق
نخستین بار یک پزشک سوئیسی به نام جوهانس هوفر در مقاله ای که برای توصیف حالات روحی دوبیمار منتشر کرد این واژه را ساخت و به کار برد.
این مقاله دقیقا درتاریخ 22ژوئن 1688 نوشته شده بود؛ یکی از بیماران دکترهوفر ،دانشجویی از شهر برن بود که به بازل آمده بود وبیمار دیگر این پزشک یک خدمتکار بود؛ هردوی این افراد پس از بازگشت نزد خانواده خود کاملا بهبود یافتند البته در روانپزشکی امروز اصطلاح صحیح برای اشاره به مشکل این بیماران اختلال انطباقی است.
درعین حال مواردی ازبیماری ها واختلالات هم درمیان نظامیان سوئیسی که درخارج ازکشور خدمت می کردند ، مشاهده می شد، ابتدا تصور می شد که شاید حالات روحی – بدنی این سربازان به علت یک مسئله فیزیولویک ویا ناشی از سفر به مناطق با ارتفاع کمتر باشد.
با گذشت 50 سال رفته رفته ، اصطلاح نوستالوژی ازمتن پزشکی ناپدید شد ودیگر برای توصیف اختلالات بیماران به کار نرفت اما درهمین زمان رفته رفته وارد دنیای ادبیات شد.نوستالوژی درادبیات یک بیماری نبود بلکه به احساسات رمانتیک وغم دیر متولد شدن اشاره داشت.
«نوستالوژی در زبان ادبی عصر رمانتیک فرانسه در آثار هوگو، بالزاک و بودلر معنای مختلفی به خود می‌گیرد. در آثار هوگو به معنی درد سوزان دوری از وطن؛ در آثار بودلر به معنی اشتیاق به سرزمین‌های بیگانه؛ اشتیاق برای چیزهای از دست رفته و سرانجام در آثار سارتر به معنی در حسرت یا اشتیاق هیچ بودن.
در آغاز قرن بیستم نوستالوژی از یک سو به معنی بی‌وطنی جغرافیایی انسان سربیرون می‌آورد. ژان ژاک روسو، در مورد نوستالوژی سربازان سوئیسی پس از شنیدن یک ملودی خاطره انگیز نوشته شده بود. مارسل پروست در رمان «در جستجوی زمان از دست رفته» می‌نویسد که چگونه قهرمان داستانش پس از نوشیدن یک چای و نوشیدنی خاص به یاد گذشته و دوران کودکی‌اش همراه با عمه‌اش می‌افتد، گذشته شیرینی که در ان یک کودک خوشبخت بود و نه یک مرد بالغ بیزار از دنیا. «شاید بتوان رمان «جهالت»میلان کوندرا را به عنوان تازه‌ترین نمونه از یک اثر نوستالوژیک نام برد. می‌بینیم که بسیاری از آثار مهم ادبیات جهان نوستالوژی را درون مایه کار خویش قرار داده‌اند.
دربارۀ بازتاب نوستالوژی در اشعار‌ شاعران‌ مختلف پژوهـش‌هایی‌ انـجام‌ شـده‌ است که اغلب مربوط به ادبیات معاصر‌ است.
1- «بررسی غـم غربت در‌ اشعار‌ فریدون مشیری»مهدی شریفیان،دانشگاه الزهراء،شماره 68،1386.
2- «غم غربت‌ در‌ شعر معاصر»یوسف‌ عالی عباس‌آباد، پژوهشنامه زبان و ادب فارسی،شماره 2،1378.
3- «بررسی نوستالوژی در شعر حمید مصدق»نجمه نظری،متن پژوهش ادبی،شماره46،1389.
4- بررسي نوستالوژي در ديوان ناصرخسرو،حسین شمسی،پژوهشنامه ادبیات غنایی،1392
5- بررسي نوستالوژي در شعر منوچهرآتشي،محمودعباسی،ادبیات پارسی معاصر،1392
6- «بررسی فرآیند نوستالوژی در اشعار سهراب سپهری»مهدی شریفیان پژوهشنامه ادب غنایی،شماره 8،1386،صص 51-72.
در این زمینه به اظهار نظر پرداخته‌اند.وجه اشتراک همۀ‌ این‌ تـحقیقات بـررسی دردهـای نوستالوژیک شاعران معاصر‌ مبتنی‌ برتحلیل‌ روان‌شناخی محتوا و مضمون‌ اشعار است.
اما درباره بحث نوستالوژی درغزلیات صائب تبریزی تاکنون پژوهشی انجام نگرفته است.

2-2- روش انجام تحقیق
روش تحلیل پایان نامه بنیادی و کتابخانه ای است این پایان نامه یک پژوهش توصیفی وتحلیلی است و به شیوه سندکاری و کتابخانه ای انجام شده است. وروش ابزار تحقیق فیش برداری(برگه نویسی) است.
2-3- قلمرو تحقیق
2-3-1- قلمرو زماني: قرن یازدهم و سبک هندی
2-3-2- قلمرو مکانی: قلمرو زبان و ادبیات فارسی
2-3-3- قلمرو موضوعی: بحث نوستالوژی در غزلیات صائب

فصل سوم
صائب تبریزی و ویژگی های سبک هندی در اشعار وی

3-1- شرح حال صائب تبریزی
«میرزا محمد علی فرزند میرزا عبدالرحیم و برادرزاده خوش نویس مشهور شمس الدین ثانی معروف به شیرین قلم ،از اعقاب شمس الدین محمد شیرین مغربی(متوفی ۸۰۸ ) هجری که صائب تخلص می کرده بزرگترین و معروفترین منشاء سبک هندی است .پدرش از تاجران تبریزی اصفهان بود و پسرش محمد علی در حدود سال ۱۰۱۰ هجری در قریة عباس آباد نزدیک آن شهر ولادت یافت و بعد از تحصیلات و کسب فنون شاعری از حکیم رکنای کاشانی متخلص به مسیح و حکیم شفایی اصفهانی شاعران قرن یازدهم هجری ، مورد توجه و علاقه شاه عباس اول صفوی قرار گرفت . در اوایل جوانی به مکه رفت و پس از زیارت کعبه و سیر وسیاحت در بلاد ممالک پهناور عثمانی به ایران بازگشت . به زیارت آستان قد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صائب تبریزی، مضمون سازی، واقع بینی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی ناخودآگاه، تداعی معانی، شفیعی کدکنی، علوم انسانی