پایان نامه با واژگان کلیدی سلسله مراتب، روش حداقل مربعات، منطق فازی، اولویت‌بندی

دانلود پایان نامه ارشد

تطابق بیشتر با واقعیات محیط مسأله در ذهن هر فردی می شود.
5- تئوری فازی، مجموعه ای از مفاهیم و روشهای منطبق با استاندارد های ریاضیات کلاسیک است که یک قالب ریاضی به روند تفکر و تصمیم گیری مبهم و نادقیق انسان می دهد.
6- قطعاً در مدلهای تصمیم گیری بهتر است که کمتر به تصمیمات ناشی از گزاره های دو ارزشی پایبند باشیم زیرا در غیر این صورت چون پاسخ هر تصمیمی مثبت یا منفی است و احتمال تصمیم گیری غلط وجود دارد. بنابراین نظریه فازی ابزاری مفید در مقابله با بسیار از مسایل واقعی کنترل و تصمیم گیری پیچیده ، تحت روابط کیفی و تقریبی بین متغیر ها و نیز دسترسی محدود به اطلاعات نادقیق و مبهم می باشد. در اینجا به طور مختصر به مهمترین عوامل در مشکلات و محدودیت های منطق فازی می پردازیم:
1- تصور غلط از واژه فازی به صورت معنایی ناقص، ناکامل و غیر صریح
2- تازگی مباحث آکادمیک
3- عدم وجود حافظه ای در سیستم های مبتنی بر منطق فازی و در نتیجه نداشتن قابلیت یادگیری مناسب
4- اغلب دستگاه های فازی قوانین و احکام تعیین کننده توابع امکان و یا عضویت نسبتاً پیچیده هستند.
5- عدم تضمین کامل در پایداری سیستم های مبتنی بر منطق فازی
6- تعیین اعتبار و صحت یک دستگاه فازی در عمل نیازمند طیف آزمایشگاهی وسیعی است و روش تحلیلی بر ثبات اجرای سیستم فازی وجود ندارد.
7- کمبود ابزارهای کامل
8- مقاومت و ممانعت در برابر این منطق)عندلیب اردکانی،1383)

2-6 تصمیم گیری

تصمیم‌گیری از شروع حیات انسان همواره به عنوان یک موضوع اساسی مطرح بوده است. اگرچه در آغاز بیشتر تصمیم‌های ساده محدود و فردی بود اما در گذر زمان زندگی انسان ابعاد تازه‌تری به خود گرفته است، از این‌رو تصمیم‌های پیچیده‌تر و کلان‌تری را سبب شده است. امروزه بخش عمده‌ای از این‌گونه تصمیم‌ها مربوط به کارکرد سازمان‌ها، پروژه‌ها و غیره می‌شود. پیچیدگی و تحولات روز افزون محیط عملیاتی پروژه‌ها میزان حساسیت تصمیم‌ها را دو صد چندان نموده است به طوری‌که اندک سهل‌انگاری و ساده‌اندیشی در خصوص مسائل به آسانی می‌تواند سبب نابودی و ناکارآمدی پروژه‌ها شود، در مقابل تصمیم‌های آگاهانه، سنجیده و به موقع نیز زمینه‌های رشد و پیشرفت پروژه‌ها را فراهم می‌آورد، بنابراین هرچند که از دیرباز مقوله تصمیم‌گیری به عنوان یکی از عوامل حیاتی موفقیت یا شکست پروژه‌ها مطرح بوده اما باتوجه به شرایط متلاطم و پویای امروزی، به جرات می‌توان گفت اهمیت و پی‌آمد تصمیم‌ها به مراتب بیش از پیش مطرح است (عادل آذر و رجب زاده ،1381). صاحب‌نظران مدیریت به شیوه‌های گوناگون به تحلیل فرآیند تصمیم‌گیری پرداخته‌ و مراحل مختلفی را برای آن بر شمرده‌اند. یکی از مطرح‌ترین فرآیند تصمیم‌گیری، فرآیند تصمیم‌گیری عقلائی است. تصویر شماتیک از مراحل فرآیند در شکل 2-6 آورده شده است.

با توجه به شکل 2-6 فرآیند تصمیم‌گیری با بروز مشکل و یا اختلاف بین وضعیت جاری و وضعیت مطلوب امور شروع می‌شود و در قدم بعدی معیارهای تصمیم شناسایی می‌شوند. از آنجایی‌که معیارها دارای اهمیت متفاوت در تصمیم‌گیری می‌باشند، این معیارها وزن‌دهی می‌شوند. در قدم بعد گزینه‌ها انتخاب و بر اساس معیارهای تصمیم تجزیه و تحلیل می‌شوند و در نهایت نیز با انتخاب گزینه یا گزینه‌های مطلوب و به اجرا در آوردن آن فرآیند تصمیم‌گیری پایان می‌پذیرد. فنون ریاضی تصمیم‌گیری یکی از با ارزش‌ترین دست‌آوردهای فعالیت پژوهشگران است که غالباً تحت عنوان روش‌های کمی تصمیم‌گیری در محافل علمی مطرح می‌شوند. در نگرش فرآیند تصمیم‌گیری، محور تاکید و کاربرد این فنون به ایجاد مدل از مساله تصمیم، ارزیابی راه‌ حل‌های ممکن و گزینش بهترین یا رضایت ‌بخش‌ترین راه‌حل مربوط می‌شود. در بین این تکنیک‌ها یکی از کارآمدترین، فرآیند سلسله مراتبی33 است (قدسی پور،1381). چگونگي انتخاب و به كارگيري روشهاي تصميم گيري چندشاخصه قدم مهمي در تحقيق مي باشد. يك قاعده براي انتخاب اين روش توسط “هوانگ،1981″ارائه شده است؛ كه در شکل شماره (2-7) آمده است. در اين فلوچارت هفت سوال مطرح شده است كه نهايتاً كاربر جهت استفاده از روشهاي مورد نظر رهنمون مي شود(Amy H.I.Lee, Wen-Chin Chen, Ching-jan Chang, 2006).
سوال 1 : آيا تصميم گيرنده در پي يافتن بهترين گزينه است يا گزينه هايي را قبول مي كند كه حداقل سطح مورد قبول شاخص را ارضاء مي كند ؟
سوال 2 : آيا گزينه هاي غالب شده حذف شده اند؟
سوال 3 : آيا تصميم گيرندگان با اولويت هاي در تناقض روبرو هستند؟
سوال 4 : آيا نتايج اجراي گزينه ها، فقط بوسيله بهترين(بدترين) معيار تعيين مي شود؟
سوال 5 : آيا تصميم گيرندگان با معيارها آشناتر از گزينه ها هستند؟
سوال 6 : مشخصه اصلي اطلاعات اولويتي براي گزينه ها چه مي باشد؟
سوال 7 : مشخصه اصلي اطلاعات اولويتي براي معيارها چه مي باشد؟
قاعده اي كه “هوانگ” در اين خصوص ارائه نموده است؛ جهت انجام تحقيقات كاربردي در زمينه انتخاب تكنيك هاي مختلفMADM به محققان كمك شاياني نموده است كه در صفحه بعد به آن اشاره شده است.

شکل2-7- قواعد هوانگ در انتخاب روش تصمیم گیری چند معیاره
2-7- بررسي فرآيند تحليل سلسله مراتبي 34(AHP)کلاسیک

اين روش بر اساس تحليل مغز انسان براي مسايل پيچيده و فازي توسط محققي به نام “توماس- ال- ساعتي” در دهه 1970 ميلادي پيشنهاد گرديد به طوري كه كاربردهاي متعددي براي اين روش مورد بحث قرار گرفته است (Saaty، 1980). مسلماً فرآيند تحليل سلسله مراتبي يكي از جامع‌ترين سيستم‌هاي طراحي شده براي تصميم‌گيري با معيارهاي چند گانه است زيرا كه اين تكنيك امكان فرموله كردن مساله را به صورت سلسله مراتبي فراهم مي‌كند و همچنين امكان در نظر گرفتن شاخص‌هاي مختلف كمي و كيفي را در مساله دارد. اين فرآيند گزينه‌هاي مختلف را در تصميم‌گيري دخالت داده و امكان تحليل حساسيت روي شاخص‌ها و زير شاخص‌ها را دارد، علاوه بر اين بر مبناي مقايسه زوجي بنا نهاده شده كه قضاوت و محاسبات را تسهيل مي‌نمايد؛ همچنين ميزان سازگاري و نا سازگاري تصميم را نشان مي‌دهد كه علي رغم مشكلاتي كه به وجود مي‌آورد از مزاياي ممتاز اين تكنيك در تصميم‌گيري چند شاخصه مي‌باشد. در اين بخش از مباني نظري پژوهش اصول مزايا و معايب، قدم‌هاي AHP و ديگر موارد مورد نياز معرفي و بررسي مي‌شود. (Hung-Yi Wua, Gwo-Hshiung Tzeng , Yi-Hsuan Chen 2009)
AHP، یکی از معروفترین فنون تصمیم‌گیری چند معیاره است که اولین بار توسط ساعتی دردهه 1970 ارائه شد.تصمیم‌گیری در مورد مسائلی از نوع تصمیم‌گیری چند معیاره با استفاده از AHP با تشکیل درخت سلسله مراتب تصمیم35 آغاز می‌شود. شماتیکی از درخت تصمیم در شکل 2-8 نشان داده شده است.

شکل 2-8 درخت سلسله مراتب تصمیم
بر اساس روش AHP موضوع تصمیم‌گیری دارای درختی است که سطح یک آن، هدف و سطح آخر آن، گزینه‌های رقیب خواهد بودو سطح یا سطوح میانی نیز شامل عوامل یا معیارهای موثر در انتخاب است، همچنین تعداد سطوح بستگی به موضوع مورد ارزیابی دارد. از این مرحله به بعد عملیات ریاضی AHP برای رسیدن به تصمیم بهینه به شرح زیر شروع می‌شود.

2-7-1مقایسه‌های زوجی36

اساس روش AHP بر مبنای مقایسه‌های زوجی قرار دارد، بنابراین پس از تشکیل درخت سلسله مراتب تصمیم، عوامل و عناصر موجود در هر سطح به ترتیب از سطح پائین به بالا نسبت به تک تک عوامل و عناصر موجود در سطوح بالاتر به صورت دو به دو توسط تصمیم‌گیرنده مورد مقایسه قرار می‌گیرند. بدین ترتیب، جدول‌های مقایسه‌ای ایجاد می‌شود. مقایسه‌های زوجی و امتیاز دهی بر اساس جدول 2-6 استاندارد شده آقای ساعتی انجام می‌گیرد. جدول 2-6 نشان می‌دهد که امتیاز دهی در جدول‌های مقایسه‌ای و یا ماتریس‌ مقایسه زوجی در دامنه 1 تا 9 است. هنگام مقایسه‌های زوجی، در ابتدا معادل اهمیت به طریق رتبه‌ای مشخص و سپس مقدار عددی متناظر با آن در جدول مقایسه‌ای ذکر می‌شود. حاصل انجام این کار تشکیل یک ماتریس است که آن را A می‌نامیم و عناصر آن را با aij نشان می‌دهیم. ماتریس A یک ماتریس مثبت و معکوس‌پذیر است.

جدول 2-6 طبقه ‌بندي کمي و کيفي براي مقايسه زوجي معيارها (Saaty, 1980)

مقايسه نسبي شاخص‌ها ( قضاوت شفاهي)
امتياز عددي
اهميت مطلق
9
اهميت خيلي قوي
7
اهميت قوي
5
اهميت ضعيف
3
اهميت يكسان
1
ترجيحات بين فواصل فوق
٢، ٤، ٦ و ٨

که در آن aij ترجیح عنصر i ام نسبت به عنصر j ام است. در مقایسه زوجی معیارها نسبت به یکدیگر رابطه زیر برقرار است:

(2-17)

2-7-2 استخراج ضریب اهمیت هریک از ماتریس‌ها

برای استخراج ضریب اهمیت از دو مفهوم نرمال‌سازی و میانگین وزنی استفاده می‌شود. در AHP براي محاسبه وزن هر گزينه از ماتريس مقايسه زوجي (وزن نسبي) چندين روش پيشنهاد شده است كه اهم آن‌ها عبارتنداز:
– روش حداقل مربعات معمولي
– روش حداقل مربعات لگاريتمي
– روش بردار ويژه
– روش‌هاي تقريبي
روش حداقل مربعات معمولي، يكي از روش‌هاي معمولي، ساده و پرکاربرد براي محاسبه وزن پارامترها به کار می‌رود. در بین اين روش‌ها روش بردار ويژه دقيق‌تر است. در اين روش Wi به گونه‌اي تعيين مي‌شود كه رابطه زير برقرار باشد:

(2-18)

كه در آن وW به ترتيب مقدار ويژه و بردار ويژه ماتريس مقايسه زوجيA است. در حالتي كه ابعاد ماتريس بزرگتر باشد، محاسبه اين مقادير بسيار وقت‌گير است. لذا براي محاسبه مقدار دترمينان ماتريس مساوي با صفر قرار داده مي‌شود و با قراردادن بزرگترين مقدار حاصله در رابطه زير مقادير Wi محاسبه مي‌شود.

(2-19)
وزن نهايي هر گزينه در يك فرآيند سلسله مراتبي، از مجموع حاصل ضرب وزن هر معيار در امتياز گزينه مورد نظر بدست مي‌آيد. مجموع امتيازهای به دست آمده براي هر گزينه از رابطه زير حاصل مي‌شود:

(2-20)

كه در آن بيانگر ميزان اهميت نسبي گزينه ام به ازاي شاخص و نشانگر اهميت شاخص مي‌باشد. همچنين لازم است كه مقاديرگزينه‌ها و وزن شاخص‌ها نرماليزه شود.

(2-21)

(2-22)
سپس بهترین گزینه انتخاب و یا گزینه‌ها اولویت‌بندی می‌شوند، بدین ترتیب که میانگین هر ردیف گزینه‌های رقیب در میانگین متناظر فاکتورها ضرب می‌شود. به عبارتی دیگر تک‌تک Wiهای رقیب در تک‌تک Wiهای متناظر با فاکتورها ضرب می‌شوند، نتیجه این محاسبه ریاضی چیزی جز میانگین وزنی برای هر گزینه رقیب نیست و در نهایت گزینه با بالاترین مقدار میانگین وزنی، بهترین گزینه است. گزینه‌های دیگر و یا تمام گزینه‌ها را با استفاده از همین رویه می‌توان اولویت‌بندی نمود.

2-7-3- محاسبه نرخ ناسازگاري37

یکی از نقاط قوت روش AHP استفاده از نرخ ناسازگاري برای بررسی قابلیت اطمینان38ماتریس‌های مقایسه زوجی است. در حالت کلي مي‌توان گفت که ميزان قابل قبول ناسازگاري يک سيستم بستگي به تصميم گيرنده دارد، اما ساعتي عدد 1/0 را به عنوان حد قابل قبول ارائه مي نمايد و معتقد است چنانچه ميزان ناسازگاري بيشتر از 1/0 باشد، بهتر است در قضاوت‌ها تجديد نظر شود. شاخص ناسازگاري، شاخص ناسازگاري تصادفي39 و نرخ ناسازگاري سلسله مراتبي40 با توجه به روابط زير محاسبه مي‌شود.

(2-23)

(2-24)

(2-25)
که در اين روابط شاخص ناسازگاري، شاخص ناسازگاري تصادفي، نرخ ناسازگاري، بزرگترين مقدار ويژه ماتريس و n اندازه ماتريس مي‌باشد.

2-7-4 اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP)

“توماس ساعتي” بنيان‌گذار روش AHP، چهار اصل زير را به عنوان اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي بيان نموده و كليه محاسبات قوانين و مقررات را بر اين اصول بنا نهاده است. اين اصول عبارت است از:
اصل 1 (شرط

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی کارت امتیازی متوازن، عدم اطمینان، منطق فازی، منطق کلاسیک Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سلسله مراتب، سلسله مراتبی، تحلیل سلسله مراتبی، مقایسات زوجی