پایان نامه با واژگان کلیدی سازمان ملل، سنجش از دور، توسعه شهر

دانلود پایان نامه ارشد

صورت زه دار شدن و يا افت سفره آبي، شور شدن، فرسايش آبي و بادي خاک، نابودي توده مرتعي، جنگلي و پوشش گياهي و غيره نمودار مي شود. ظهور چشم اندازهاي خشک و بي روح مسکوني و صنعتي و فاقد فضاي سبز، فرايندهاي جديدي از بيابان زايي هستند که از آنها به عنوان فرايندهاي تکنوژنيکي و يا توسعه شهري ياد شده است. قحطي، فقر و مهاجرت از فرايندهاي اجتماعي و اقتصادي بيابان زايي هستند (اختصاصي و سپهر، 1390). شکل (1-1) مهمترين فرايندهاي بيابان زايي را از منظر فائو- يونيپ (1984) به تصوير کشيده است.

شکل (1-1) : مهمترين فرايندهاي بيابان زايي از ديدگاه فائو- يونيپ (اختصاصي و سپهر، 1390)

پديده بيابان زايي جرياني پيوسته و مرکب از چند مرحله است، بطوريکه قبل از پايان يافتن هر مرحله، مرحله بعدي آغاز شده، و تغييرات حاصل از آن غير قابل بازگست و يا بسيار دشوار و پرهزينه است. عوامل متعددي در پيشروي روند بيابان زايي و تغييرات غيرقابل بازگشت آن دخيل هستند که مي توان به طور کلي آنها را به دو دسته عوامل طبيعي و انساني تقسيم نمود. عواملي نظير عرض جغرافياي، پرفشار جنب حاره، دور بودن از منبع رطوبت، تشکيلات زمين شناسي و جهت ناهمواريها از جمله عوامل طبيعي هستند که در پراکنش، گسترش و بيان ها تاثير وافري دارند (اختصاصي و سپهر، 1390). عواملي نظير تغيير غير اصولي کاربريها، چراي مفرط، نابودي جنگل ها، شور شدن منابع آب و خاک، سوزاندن بقاياي گياهي، استفاده نادرست از کودهاي دامي و شيميايي، بهره وري بيش از حد از منابع آب و زمين، معدن کاري، شخم بي رويه، توسعه مناطق شهري و تغيير پوشش گياهي و تنوع زيستي را مي توان از جمله عوامل انساني بيابان زايي نام برد (گودي، 1990).
فائو و يونپ (????) و بابايف (1985) نقش فشارهاي انساني را در ارزيابي فرآيند بياباني‌شدن اراضي پررنگ ديده است، اما احمدي (1377) برخلاف اين ديدگاه تنها سه معيار اقليمي، زميني (زمين‌شناسي، پيکرشناسي زمين و خاک) و پوشش گياهي – بوم‌شناسي را در تکوين و شکل‌گيري بيابان‌ها و بطورخاص بيابان هاي ايران، و تميز آنها از يکديگر مهم دانسته است. درصورتي که کردواني (1376)، مسأله را ساده‌تر ديده و تنها عامل شکل‌گيري و مشخصه‌ي بارز بيابان را کماکان معيار اقليمي مي‌داند. در مجموع عوامل اصلي بيابان زايي را مي توان به صورت شکل (1-2) مورد بررسي قرار داد.

شکل (1-2) : مهترين عوامل موثر در بيابان زايي (اختصاصي و سپهر، 1390)

1-3-6 بيابان زدايي
طبق تعريف ارائه شده در کنوانسيون مبارزه با بيابان زايي، بيابان زدايي فعاليتهايي را شامل ميشود که بخشي از توسعه جامع سرزمين در مناطق خشک، نيمه خشک و خشک نيمه مرطوب را در راستاي توسعه پايدار در بر گرفته و هدف آن عبارتست از:
– جلوگيري يا کاهش تخريب سرزمين
– احياء زمينهاي جزيي تخريب شده
– احياء زمينهاي جزيي بياباني شده
به عبارتي مجموعه اقداماتي که درچارچوب طرح هاي جامع توسعه در مناطق خشک، نيمه خشک و نيمه مرطوب صورت مي گيرد و مبتني بر اصول پايدار است، بيابان زدايي ناميده مي شود. اين عمل شامل سه محور زير مي باشد:
– بازدارنده؛ مشتمل بر برنامه هاي آگاهي بخشي، ترويجي، تشويقي و تنبيهي.
– اصلاحي؛ شامل اصلاح روش هاي شخم زدن، بهبود شيوه هاي آبياري و روش هاي تناوب زراعي و آيش.
– احيايي؛ مشتمل بر بذرکاري، نهال کاري، احداث بادشکن، مراقبت، آبياري و حفاظت.
1-3-7 مدل ها و روش هاي مطالعه بيابان زايي
در حال حاضر روش و يا به عبارتي مدل هاي متعددي براي مطالعه و ارزيابي بيابان زايي و تهيه نقشه بيابان زايي ارائه شده است، که از مهمترين مدلهايي كه در زمينه مطالعه بيابان زايي به آنها پرداخته شده است مي توان به جداول (1-1) و (1-2) اشاره نمود.
جدول (1-1) : معرفي اجمالي مدلهاي مطالعه بيابان زايي در سطح جهاني
اهدف
سازمان ارائه دهنده
سال
نوع مدل
رديف
طراحي روشي مقدماتي جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي
سازمان خواروبار و کشاورزي، و برنامه محيط زيست ملل متحد
1984
FAO – UNEP
1
ارائه روشي مناسب جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي در مناطق بياباني ترکمنستان
موسسه تحقيقات بيابان زايي وابسته به آکادمي علوم ترکمنستان
1985
روش ارزيابي بيابان زايي موسسه تحقيقات بياباني ترکمنستان
2
ارزيابي بيابان زايي در کشورهاي مديترانه‌اي
کميسيون اروپا
1987
MEDALUS
3
ارزيابي فرسايش و تخريب خاك در سطح جهاني
مرکز بين المللي اطلاعات و منابع خاک
1991
GLASOD
4
ارزيابي بيابان زايي در کشورهاي اروپايي و بعضاَ مديترانه‌اي
کميسيون اروپا
1999
ESAs
5
بررسي و ارزيابي تخريب اراضي در مناطق خشک
بخش محيط زيست سازمان ملل
2002
LADA
6
كمك به عملکرد کنوانسيون مبارزه با بيابان زايي در اروپاي مديترانه اي
کميسيون اروپا
2004-2001
Desert links
7
ارائه روش يکپارچه ارزيابي و پيش بيني بيابان زايي در مقياس کشورهاي اروپايي
کميسيون اروپا
2010- 2005
DESURVEY
8
جدول (1-2) : معرفي اجمالي مدل هاي مطالعه بيابان زايي در سطح ملي
رديف
نوع مدل
سال
سازمان ارائه دهنده
اهدف
1
ICD
1995
اختصاصي و مهاجري
ارائه مدل بيابان زايي سازگار با ويژگيهاي طبيعي ايران
2
طرح بيابان زايي
1375
احمدي
شناخت و ارزيابي قابليت بيابان‌هاي ايران و مديريت مناسب آنها
3
IMDPA
2005
سازمان جنگلها، مراتع و آبخيز داري ايران
شناخت و معرفي معيار ها و شاخص هاي بيابان زايي در زيست بومها ي طبيعي کشور

1-3-7-2 مدلهاي ارائه شده در سطح جهاني
1-3-7-2-1 مدل FAO-UNEP
يکي از کاملترين و جامعترين مدل‌هاي بيانزايي مدل FAO-UNEP ميباشد (FAO/UNEP, 1984). اين مدل در سال 1984 توسط سازمان خواروبار و کشاورزي و محيط زيست ملل متحد با هدف طراحي روشي مقدماتي جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي ارائه گرديد (FAO/UNEP/AGRIMED, 1998). در اين روش جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي 22 شاخص تعريف شده که مهمترين آنها عبارتند از:
1- زوال پوشش گياهي، 2- فرسايش آبي، 3- فرسايش بادي، 4- شورشدن خاک، 5- کاهش مواد آلي، 6- سله بستن و تجمع مواد سمي که به عنوان فرايندهاي فرعي بيابان زايي در نظر گرفته ميشود (بخشنده مهر، 1387: 20).
از مهمترين معايب روش فوق ميتوان به موارد زير اشاره کرد (زهتابيان و همكاران، 1381: 145؛ احمدي، 1387: 519):
– ناديدده گرفتن شرايط خاص بيومهاي خاورميانه خصوصاً ايران.
– در اين روش شدت بيابان زايي از جمع عوامل انساني (فشار دام و انسان) و عوامل طبيعي (وضعيت فعلي، سرعت و استعداد) محاسبه ميگردد که از اشکالات اين روش است. زيرا نقش عوامل مختلف انساني و محيطي در بيابان زايي يکسان نيست و ارزشگذاري آنها در تعيين شدت بيابان زايي نميتواند از صحت کافي برخوردار باشد.
– به شدت و مدت بارندگي، خشکسالي و ترسالي، افت سطح آب زيرزميني اشارهاي نکرده است.
– براي ارزيابي فرايند بيابان زايي در کشورهاي مختلف اطلاعات کافي وجود ندارد.
– پيچيده بودن روش براي متخصصان اجرايي.
– عدم پذيرفتن آن در کشورهاي مختلف.
– عدم انطباق فرايندهاي اصلي و فرعي آن با خصوصيات منطقهاي و محلي.
– عدم تفکيک بيابانهاي فرعي و اصلي.
مدل فائو يونيپ توسط زهتابيان و همكاران (1381: 145) در منطقه كاشان جهت تعيين شدت بيابان زايي مورد مطالعه و ارزيابي قرار گرفته است. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه در منطقه كاشان 16/19 درصد منطقه با بيابان زايي بسيار شديد، 36/51 درصد در كلاس بيابان زايي شديد و حدود 48/29 درصد هم در طبقه بيابان زايي متوسط واقع شده اند.
1-3-7-2-2 روش ارزيابي بيابان زايي موسسه تحقيقات بياباني ترکمنستان
پس از ارائه طرح فائو – يونپ (1984) برخي کشورها اقدام به ارزيابي، اصلاح و بر شمردن نقاط ضعف و قوت آن پرداختند، از جمله موسسه تحقيقات بيابان زايي وابسته به آکادمي علوم تر کمنستان، روش هايي را طراحي و در اراضي خشک آسياي مرکزي و ديگر نقاط جها ن به انجام رسانيد. کارشناسان اين موسسه طي سالهاي 1987-1989 و با هدف ارائه روشي مناسب جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي، طرح مشترک ميداني USSR- UNEP را بر روي اراضي خشک کشور مالي به اجرا گذاشتند. در تحقيق مذکور 4 فرايند عمده بيابان زايي شامل تخريب پوشش گياهي، فرسايش آبي، فرسايش بادي، و فشردگي و سله بستن خاک تشخيص داده شد. در اين مدل به منظور توصيف خطر کلي بيابان زايي (TDH)9، وضعيت فعلي بيابان زايي (CS)10، خطر ذاتي (IR)11، اثر دام (IA)12 درجه تاثير انسان (DAI)13 و نرخ بيابان زايي (DR)14 به صورت رابطه (2-1) تعيين مي گردد ( بخشنده مهر، 1387: 21).
رابطه (1-1): TDH=CS + DR+ IA+DA
1-3-7-2-3 مدل مدالوس15
مدل مدالوس اولين بار توسط کميسيون اروپا با هدف مطالعات بيابان زايي کشورهاي مديترانهاي در سال 1987 ابداع شد. اين روش در سه مرحله و به مدت 9 سال از 1991 تا 1999 به طول انجاميد. در اولين مرحله به عنوان مهمترين بخش اين مدل، تشخيص و بهبود فرايندهاي اقليمي، هيدرولوژيکي و اکولوژيکي بيابان زايي در اراضي زراعي و زمينهاي نيمه طبيعي باير در شرايط نيمه مرطوب و نيمهخشک را شامل ميشود. مرحله دوم شامل شش زيربخش بوده و حدود 5/2 سال به طول انجاميد. مرحله سوم از 1996 شروع گرديد و شامل آخرين افزايش مقياس تا مقياس محلي، با تاکيد بر شاخصهاي بيابان زايي در مقياس منطقهاي بود که بر اساس تکنيکهاي سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي صورت گرفته بود (Kirkby et al., 1987, 1998). در اين روش چهار معيار اصلي مورد ارزيابي قرار ميگيرد:
1- کيفيت خاک، 2- وضعيت اقليم، 3- کيفيت پوشش گياهي، 4- نوع و وضعيت مديريت.
هر معيار شاخصهايي دارد که در واقع لايه‌هاي آن معيار را تشکيل ميدهند. لايه‌هاي مذکور در رابطه با تاثيراتشان امتيازي بين 1 تا 3 دريافت ميکنند. به طوري که امتياز 1 بهترين کيفيت (عدم تاثير در بيابان زايي) و امتياز 3 بدترين کيفيت (بيشترين تاثير در بيابان زايي) را دارند (بخشنده مهر ،1387: 25و26).
رابطه (1-2): 6/1 (پوشش سنگي * بافت خاک * عمق خاک * مواد مادري * شبکه زهکشي * شيب) = معيار کيفيت خاک
رابطه (1-3): 3/1 (بارندگي * شاخص خشکي * جهت شيب)= وضعيت اقليم
رابطه (1-4): 4/1 (خطر آتش سوزي * محافظت در برابر فرسايش * تداوم خشکسالي * پوشش گياهي)= کيفيت پوشش گياهي
رابطه (1-5): 2/1 (کاربري اراضي * سياست هاي خارجي)= نوع و وضعيت مديريت
در نهايت نقشه مناطق حساس به بيابان زايي از ميانگين هندسي معيارهاي کيفيت مذکور بر اساس فرمول زير به دست مي آيد:
رابطه (1-6): 4/1 (اقليم * خاک * پوشش گياهي * مديريت)= مناطق حساس به بيابان زايي
مدل مدالوس به منظور ارزيابي بيابان زايي و تهيه نقشه آن در دشت سگزي در شرق اصفهان توسط بخشنده مهر (1387: 1) مورد استفاده قرار گرفت، و نهايتاَ مدلي منطقهاي بر اساس ويژگيهاي طبيعي منطقه ارائه گرديد. بر اساس اين نتايج، 7/1 درصد از مساحت منطقه در کلاس بيابان زايي متوسط، 9/34 درصد در کلاس بيابان زايي شديد و 5/63 درصد نيز در کلاس بيابان زايي بسيار شديد قرار دارد.
مدل مدالوس تغيير يافته توسط احمدي و همکاران (1385: 519) جهت ارزيابي و تهيه نقشه بيابان زايي در منطقه مهريز يزد مورد بررسي قرار گرفت. نتايج اين تحقيق نشان مي دهد که 54/49 درصد منطقه مهريز در کلاس فرسايشي کم، 76/41 درصد در کلاس فرسايش متوسط و 38/8 درصد در کلاس فرسايشي شديد قرار ميگيرند.
1-3-7-2-4 مدل گلاسود16
اين مدل جهت ارزيابي فرسايش و تخريب خاك در سطح جهان طراحي و ارائه شده است و تنها روش جهاني مطالعه و بررسي تخريب خاک است (Oldeman et al., 1991). اين پروژه با همکاري مرکز بين المللي اطلاعات و منابع خاک17 صورت گرفته است. اين ارزيابي، منبع اطلاعاتي مهم و پايهاي براي سياستگذاران و کنوانسيونهاي بين المللي از جمله کنوانسيون مبارزه با بيابان زايي سازمان ملل18 و پروتکل کيوتو19 ، برنامههاي مديريت خاک و اراضي کشوري و بينالمللي در اختيار کاربران قرار ميدهد. مدل گلاسود به منظور تهيه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی اعداد و ارقام، سازمان ملل Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سازمان ملل، استان هرمزگان، مشارکت مردم