پایان نامه با واژگان کلیدی خط تحریری، صنایع دستی، کتابهای درسی

دانلود پایان نامه ارشد

از جای خود قرار گرفته تا از نظر بصری زیبا به نظر بیاید. در انتهاي درس چهارم آموزش خط تحريري نيز آغاز شده است.و جملهی «ادب آداب دارد» به صورت تحریری نوشته شده است. و از دانش آموز خواسته شده که یک بار آنرا بنویسد. تمرین و تکرار در خوشنویسی از اهمیت بسیاری برخوردار است بخصوص درباره خط تحریری که باید عادات غلط نوشتن را از بین برد، به نظر میرسد تعداد کم تمرین موجب بی اثر شدن این تمرین میشود.

درس پنجم
معرفی: این درس به آموزش نوشتن حرف ن و سرمشق « نادان ادب ندارد» پرداخته است.
هدف: علاوه بر اهداف درس گذشته در کتاب روش تدریس هنر “تمرین حروف دایره ای و تمرین اتصالات ساده ی دو حرفی”(همان: 146) نیز جزء اهداف این درس شمرده شده اند.
در درس پنجم حرف ن آموزش داده شده است( شکل شماره34) امّا نقطههاي راهنمای این حرف به صورت كامل نوشته نشده اند. براي مثال در كتاب خوشنويسي رشوند طرز آموزش حرف ن به اين صورت است:

شکل 34، شیوه ی آموزش نوشتن حرف ن(رشوند،1380: 28)
كه در اين روش به خوبي فرم حروف مشخص مي شود.
درس ششم
معرفی: این درس به آموزش حروف ک ه م و آموزش سرمشق « راه مردان بزرگ ادامه دارد » پرداخته است.
هدف: “تمرین چند حرف الفبا، تمرین سطر نویسی، تمرین اتصالات دو حرفی، تمرین خط تحریری”(همان: 149).
در این درس به يك بار چند حروف آموزش داده ميشود. حروف ك ه و م و اتصالات مر، بر و مه نيز در تمرين آورده ميشود. به نظر می رسد حجم تمرینهای این درس از توانایی دانش آموز خارج باشد. به خاطر، آوردن سرمشق خاصي در تمرین، نويسنده چند حرف و اتصال را همزمان آموزش داده است.

درس هفتم
معرفی: در این درس با آوردن نمونههایی رعایت فاصله بین حروف آموزش داده شده است. در ادامه حرف و آموزش داده شده است.
هدف: ” آموزش فاصلهی بین حروف و کلمات در سطر و تمرین سطر نویسی “(همان: 155).
در این درس حرف و آموزش داده شده است. در خوشنويسي مطالعهي بصري از اهميت فراواني برخودار است. با مطالعهي بصري است كه شكل درست حروف در ذهن فراگير حك ميشود و معياري براي سنجش خط خود و ديگران پيدا ميكند. در حقیقت مطالعهی بصری یعنی بررسی اثر با چشم به دنبال کشف قوانین استفاده شده در آن. به دیگر سخن یعنی بررسی نقادانهی اثر.
سلطان علي مشهدي در اين مورد نوشته است:
“حرف حرفش نكو تامل كن ني كه چون بنگري تغافل كن
قوت و ضعف حرفها بنگر دار تركيب آن به پيش نظر
در صعود و نزول او مي بين تا كه حظي بري ازان و از اين”(كشاورز، 1356: 37).
متاسفانه اندازه حروف خوشنویسی در كتاب هنر كوچك است و امكان مطالعهي بصري درآن وجود ندارد. محمد حسن اثباتي در كتاب آموزش خط نستعليق بر مطالعهي بصري تكيه نموده است. به عنوان مثال حرف واو به اين صورت آموزش داده شده است(شکل شماره35):

شکل 35، شیوه ی آموزش نوشتن حرف و (اثباتی،1372: 16)
در تمرين منزل از دانش آموز خواسته شده تا سرمشق درس را هر شب سه بار بنويسند. مكلف كردن دانش آموز به انجام تمرين در ساعات معینی نمیتواند صحیح باشد. تمرین خوشنویسی نیاز به نور کافی حوصله دارد. بنابراین بهتر است دانش آموز را در انتخاب وقت تمرین آزاد گذاشت.
درس نهم
معرفی: این درس به آموزش سرمشق « پرندگان را نباید آزار دهیم» پرداخته است.
هدف: “تمرین اتصالات دو حرفی و سه حرفی، تمرین سطر نویسی و تمرین نستعلیق تحریری”(هراتی و حاجی آقا جانی ،1368: 163).
در ابتدای درس از دانش آموز خواسته شده تا در فصل زمستان به پرندگان گرسنه غذا بدهد. اتصال هیم که در این درس آموزش داده شده، یکی از اتصالات مشکل می باشد و می بایست تمرین بیشتری در این درس انجام شود.
درس دهم
معرفی: در این درس طرز نوشتن جمله ی « نوروزتان پیروز باد» آموزش داده شده است.
هدف: “آموزش جای کشیده ها در سطر، تمرین اتصالات دوحرفی و سه حرفی، تمرین سطر نویسی”(همان: 166).
در این درس دانش آموزان به چگونگی استفاده از حروف کشیده در سطر آشنا می شوند. در انتهای درس از دانش آموزان خواسته شده تا سرمشق درس را در یک صفحه نوشته و با استفاده از آموختههای بخش طراحی و نقاشی آنرا تزیین کرده و به معلم هدیه دهند. هرچند روند آموزش در بخش خوشنویسی مناسب میباشد، امّا به خط تحریری توجه کافی نشده است. به عنوان مثال در این درس سرمشق برای خط تحریری آورده نشده است.
درس يازدهم
معرفی: این درس به آموزش نوشتن حرف ی در نستعلیق پرداخته است. همچنین سرمشق« تا پای بود ره ادب میرو» در این درس آموزش داده شده است.
هدف: “آموزش و تمرین حرف ی ،آشنایی با سیاه مشق، تمرین اتصالات دو حرفی و سه حرفی، تمرین سطرنویسی، تمرین نستعلیق تحریری” (همان: 168).
در (شکل شماره36) روش آموزش حرف ي در کتاب هنر پایه اوّل راهنمایی نشان داده شده است.

شکل 36 ، شیوه ی آموزش حرف ی در کتاب هنر (کتاب هنر اوّل،1390: 109).
دراين روش آموزش حرف ی به صورت کامل نقطه گذاري نشده است و دانشآموز تناسبات آن را ياد نميگيرد. در كتاب خوشنويسي اسماعيل رشوند، حرف ي به اين صورت(شکل شماره37) آموزش داده است (رشوند، 1380: 35):

شکل 37، شیوه ی دیگر برای آموزش نوشتن حرف ی (رشوند، 1380: 35).
كه به اين روش دانشآموز تمام ظرايف اين حرف را ياد ميگيرد. در صفحه ي 110 يكي از آثار سياه مشق استاد ميرزا غلامرضا اصفهاني چاپ شده که شعر آن این بیت است:
در اين شب سياهم گمگشته راه مقصود از گوشه اي برون آي اي كوكب هدايت
كه اين بيت مي بايست جهت آشنایی بیشتر دانش آموزان در زير تصوير نوشته مي شد .
در اين درس اتصال مير به روش اشتباهي آموزش داده شده است(شکل شماره 38). اين اتصال با نصف قلم بايد نوشته شود به اصطلاح نصف قلم برو، نصف قلم برگرد. امّا كتاب در سه مرحله آنرا انجام داده است :

شکل 38، مراحل نوشتن اتصال میر(کتاب هنر اوّل،1390: 110).

امروزه این اتصال بصورت یک حرکت رفت و برگشت با نصف قلم نوشته می شود که آموزش آن نیز سادهتر می باشد.
سرمشقهاي انتخاب شده براي كتاب هنر داراي بار آموزشی و اخلاقي هستند كه خود بيانگر ارتباط خوش نويسي و تهذيب نفس و اخلاق نيك مي باشد. در انتهای درس یک متن چند سطری به عنوان سرمشق خط تحریری آورده شده است.
درس دوازدهم
معرفی: در این درس سرمشق «آنروز که بگذشت نمی آید باز» آموزش داده شده است.
هدف: “تمرین اتصالات دو حرفی و سه حرفی، تمرین سطرنویسی، تمرین نستعلیق تحریری” (هراتی و حاجی آقا جانی ،1368: 172).
در این درس روش نوشتن دندانهها با کمک نوک تیز قلم گفته شده است. و اتصال ست و نمی بصورت جداگانه آموزش داده شده اند.
درس سیزدهم
معرفی: در این درس روش نوشتن حرف ف و سرمشق « کار امروز به فردا مگذار» آموزش داده شده است.
هدف: “آموزش حرف ف ، تمرین سطرنویسی، تمرین اتصالات دوحرفی و سه حرفی”( همان: 174).
پس از آموزش حرف ف سرمشق کار امروز به فردا مگذار نوشته شده و سپس اتصال مگذ به صورت جداگانه آموزش داده شده است.
درس چهاردهم
معرفی: این درس به معرفی یکی از استادان خوشنویسی نستعلیق، محمدرضا کلهر، پرداخته است و شیوهی این استاد در نوشتن حروف را بیان کرده است.
هدف: “آشنایی با محمدرضا کلهر هنرمند بزرگ خوشنویسی ایران، تمرین نستعلیق تحریری”( همان :176).
در این درس دانشآموزان با استاد كلهر و فعالیتهایشان در پیشرفت هنر خوشنویسی آشنا ميشوند. یکی از آثار ایشان در صفحه ی 118 کتاب هنر سال اوّل چاپ شده امّا همانند دیگر آثار خوشنویسی آورده شده، این اثر نیز هیچ توضیحاتی در ذیل خود ندارد. در اين سياه مشق استاد اين بيت را نوشته اند:
اگر خواهي كه روز فقر را با سلطنت سنجی بزن بر كاسهي فغفور كشكول گدايي را
كه شعر اين سياه مشق نيز جنبهي اخلاقي دارد.
درس پانزدهم
معرفی: این درس به آموزش سرمشق « هرکه آزار روا داشت شد آزرده » پرداخته است.
هدف: “تمرین اتصالات دو حرفی ، تمرین سطرنویسی، تمرین نستعلیق تحریری”( همان: 183)
در این درس به این موضوع اشاره شده که در برخی مواقع در خوشنویسی نستعلیق اندازهی حروف به خاطر ایجاد زیبایی بیشتر تغییر میکنند. در انتهای درس سرمشق درس به صورت خط تحریری نوشته شده تا دانش آموزان از روی آن تمرین کنند.

درس شانزدهم
معرفی: سرمشق تمرین این درس جمله ی « هنر برتر از گوهر آمد پدید می باشد ».
هدف: “تمرین اتصالات دو حرفی و سه حرفی، تمرین سطرنویسی، تمرین نستعلیق تحریری”( همان:185).
در این درس بیشتر به آموزش نوشتن کلمهی هنر پرداخته است. سطر« هنر برتر از گوهر آمد پدید» در انتهای درس به صورت خط ریز تحریری نوشته شده است.
درس هفدهم
معرفی: سرمشق این درس جمله ی « ارزش دوست به دانایی اوست » می باشد.
هدف: “تمرین سطر نویسی، آموزش کرسی دوایر، تمرین اتصالات دوحرفی، تمرین نستعلیق تحریری”( همان:187).
در این درس پس از آموزش سرمشق، از آنها خواسته شده تا موقع نوشتن خط توسط معلم به دست او نگاه کرده تا شیوهی درست نوشتن حروف و کلمات را یاد بگیرند. باید متذکر شد که این مورد میبایست در دروس قبلی گفته میشد، چرا که نگاه کردن به حرکات دست معلم در هنگام خوشنویسی میتواند تاثیر زیادی در فراگیری آن داشته باشد.
درس هيجدهم
معرفی: این درس که آخرین درس خوشنویسی کتاب می باشد و شامل توصیههایی برای ادامهی تمرین خوشنویسی می باشد.
هدف: “توصیههایی برای ادامهی تمرین خوشنویسی، تمرین سطربندی بدون استفاده از سرمشق”( همان :187).
در انتهای درس یک سرمشق با خط تحریری نوشته شده و از دانش آموزان خواسته شده تا آنرا با قلم نی بنویسند. در این درس به دانشآموزان توصیه شده تا در تعطيلات تابستان نيز تمرينات خوشنويسي را ادامه دهند. البته به نظر ميرسد تعداد اندكي از دانش آموزان اين كار را انجام بدهند.
از آنجا كه دروس خوشنويسي كلاس دوّم بر پايه آموزش كلاس اوّل بنا نهاده شده و اين فاصله در تمرين خوشنويسي افت شديدي ايجاد ميكند، تعطيلات تابستاني باعث ميشوند تمام تلاشهاي دانشآموز و معلم به هدر رود و در سال دوّم بايد از ابتدا شروع به آموزش و تمرين كرد.

با توجه به بررسیهای انجام گرفته درباره ی بخش خوشنویسی کتاب هنر پایه اوّل راهنمایی می توان نتایج زیر را عنوان کرد:
1 – روش آموزش کتاب در نمایش حروف قدیمی بوده و می بایست از روشهای جدید استفاده شود.
2 – برخی از اتصالات به روش نادرست آموزش داده شدهاند که باید اصلاح گردند.
3 – متن درس فاقد خط کرسی میباشد که این با محتوای درس تناقض دارد.
4 – خط تحریری به صورت جزیی و ناقص آموزش داده شده که این آموزش باید مدون و اصولی صورت گیرد.
5 – سرمشقهای انتخاب شده علاوه بر مناسب بودن از نظر آموزش خوشنویسی، از جنبهی اخلاقی نیز مناسب میباشند.

3 – 2 بررسی وضعیت مباحث صنایع دستی در کتاب حرفه و فن اوّل راهنمایی

کتاب آموزش حرفه و فن سال اوّل دورهی راهنمایی تحصیلی که در دفتر برنامه ریزی و تالیف کتابهای درسی تالیف شده دارای 155 صفحه می باشد که از 8 واحد یا بخش تشکیل شده است. واحد1 : فناوری و سیستم . واحد2 : کار با برق (الکتریسیته). واحد3: بهداشت. واحد4 : کار با چوب. واحد5: کار با فلز. واحد6: ساختمان سازی. واحد7: خوراک و پوشاک. واحد8: کشاورزی و دامپروری.
همانگونه که در فصل1 نیز گفته شد، صنایع دستی برخی اوقات به هنرهای زیبا نزدیک می شود و برخی اوقات جنبه کاربردی آن بیشتر می شود. در کتاب حرفه و فن بیشتر به جنبه کاربردی صنایع دستی توجه شده است. هر چند تمام رشته های صنایع دستی می توانند به عنوان حرفه مطرح شوند امّا وجود حرفه های جدید و فنون نوین نیاز به آشنایی و آموزش دارند که با توجه به محدودیت کتابها توقع پرداختن به کلیه رشته های صنایع دستی انتظاری غیر منطقی می باشد.
بخش 1: فناوری و سیستم11
این بخش در 12 صفحه ارائه شده که در صفحه 10 کتاب در قسمت فکر کنید، پرسش درباره ی سیستم بودن دار قالی، از دانش آموز شده است. طبق تعریف

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، خط تحریری، کتاب آرایی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، کتابخانه ملی، دوره ی هخامنشی