پایان نامه با واژگان کلیدی حقوق بشر، پیامبر(ص)، حقوق بشر اسلامی، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

کس را جز به اندازهی توانش تکلیف نمیکنیم. و چون سخنی گویید که سود و زیانی در پی دارد، عدالت را در آن رعایت کنید، هر چند کسی که دربارهی او سخن میگویید خویشاوند باشد، و به پیمان خدا وفادار باشید. اینهاست که خدا شما را به آن سفارش کرده است، باشد که دریابید و متذکر شوید. اینها که بر شما خواندهام راه من است که راهی است راست و استوار( نه در آن اختلافی است نه پویندهاش را از مقصد باز میدارد) پس آن را دنبال کنید و راههای دیگر را دنبال نکنید که شما را از راه خدا پراکنده سازد. اینهاست که خدا شما را به آن سفارش کرده است، باشد که تقوا پیشه کنید».(سوره الانعام(6)، آیات 151 تا 153)؛ و «فرزندانتان را از بیم این که مبادا تهیدست شوید و آنان به گدایی بیفتند یا با کسانی که همردیف شما نیستند ازدواج کنند نکشید، ماییم که به آنان و شما روزی میدهیم، راستی کشتن آنان خطایی است بزرگ. و به زنا نزدیک نشوید که آن کاری زشت و راهی بد و نادرست است. و انسان را که خدا کشتن او را حرام کرده است جز به حق نکشید و هر کس به ستم کشته شود، برای ولی او سلطهای بر قاتل قرار دادهایم، پس نباید در کشتن زیاده روی کند و چند تن را در برابر یک نفر بکشد یا کسی را جز قاتل به قتل رساند. بی تردید، ولی مقتول با حکمی که مقرر داشتهایم یاری شده است. و به مال یتیم جز به بهترین وجهی که برای او سودآورتر است نزدیک نشوید تا به توانایی خود برسد، و به پیمانها وفا کنید که قطعا پیمانها مورد سئوال قرار خواهند گرفت و چون پیمانه میکنید، پیمانه را پر سازید و اجناس را با ترازوی درست وزن کنید که این بهتر است و فرجامی نیکوتر دارد.»(سوره الاسراء(17)، آیات 31 تا 35) شبیه دستورات فوق در آیات دیگری از قرآن کریم نیز بیان شده است. آیات فوق، آینهی تمام نمای حیات، اخلاق، حقوق و عادات بیمارگونه ی زندگی بشر در زمان بعثت است و بیان میکند که: شرک و بت پرستی، بی احترامی به پدر و مادر، فرزندکشی، شیوع انواع ناپاکیها و نارواییها، خیانت به مال یتیمان، ظلم و بی عدالتی، قتل نفس و پیمان شکنی از گرفتاریهای شایع زمان بعثت به شمار میروند. فرمانهایی که در آیات فوق مورد تاکید قرار گرفته در واقع بیانگر بخشی از اهداف و آموزههای پیامبر اکرم(ص) در راستای احیای حقوق بشر میباشد. جهانیان بدانند من برای این مبعوث شده ام که:
– شرک را در گسترهی جهان از بین ببرم.(دفاع از توحید)
– اصل احسان و نیکی به پدر و مادر را احیاء کنم.(دفاع از حقوق پدر و مادر)
– فرزندکشی را جرم نابخشودگی معرفی کنم.(دفاع از حقوق کودکان)
– با بدیها و انواع پلیدیهای پنهان و آشکار مبارزه کنم.(احیای حق تعلیم و تربیت)
– حرمت کشتن نفس بیگناه را به جهانیان گوشزد نمایم.(دفاع از حق حیات)
– حرمت تجاوز و خیانت به مال یتیم را بیان کنیم.(احترام به حق مالکیت)
– عدالت را سرلوحهی زندگی بشر قرار دهم.(عدالت، مبنای حقوق و تکالیف بشر)
– توانایی فردی را معیار تکلیف قرار دهم.(اصل تناسب میان توانایی و تکلیف)
– رعایت عدالت در گفتار را تبلیغ کنم.(عدالت، ملاک آزادی بیان است)
– بشر را به عهد پروردگارشان فرا بخوانم.(احیای اصل وفای به عهد)
فرمانهای فوق که از توحید آغاز و به اصل وفای به عهد پایان می یابد، نقش فوق العادهای در تنظیم روابط اجتماعی بشر دارد، چرا که اصل توحید و اصل وفای به عهد از اصول و مبانی حقوق بشر و اساس همهی حرکتهای سازنده و اصلاحی در جامعه بشری است؛ چنان که شرک و پیمان شکنی سر منشا همه مفاسد اجتماعی و از مهمترین عوامل تجاوز به حقوق بشر به شمار می رود.
3- تاریخ تدوین حقوق بشر از منظر اسلام
اولین مرحله تدوین حقوق بشر در اسلام با نزول قرآن انجام گرفت و از اینرو میتوان قرآن را در مقایسه با آنچه در غرب با عنوان حقوق بشر تدوین شد، از کهن ترین اسناد مدون حقوق بشر شمرد. همچنین با جمع آوری گفتهها، عملکردها و تقریرهای پیامبر اسلام(ص) و تدوین احادیث و سیره و تالیف جوامع حدیث و سیره نبوی، گام گستردهتری در زمینه تدوین حقوق بشر در اسلام برداشته و مبانی و ریشههای آن در لابه لای کتابهای حدیث و سیره مطرح شد و مانند دیگر بخش های علوم اسلامی زمینه را برای بررسی، تحقیق و تحلیل اندیشمندان اسلامی فراهم آورد.
الف- قرآن و حقوق بشر
در بینش قرآنی، رعایت حقوق اشخاص از سوی افراد و گروههای اجتماعی جامعه نیازمند بستر و زمینههای خاصی است و بدون ایجاد این بستر و فضا امکان تحقق درست آن فراهم نمیشود. از اینروست که قرآن به بینش و نگرش انسانی بهایی ویژه میبخشد. و بر این باور است که گرایش و کنش و واکنشهای اساسی را بینش و نگرش او سامان دهی و سازمان دهی میکند. بنابراین به این مساله توجه میدهد که همه انسانها به عنوان آفریدههای خداوندی از حقوق ویژه و خاصی برخوردارند و کسی نباید به آن تجاوز و تعدی کند. (وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا(: «و یتیمان را بیازمایید تا آن گاه که به حد ازدواج برسند؛ پس اگر در آنان بصیرتی یافتید که میتوانید براساس آن در مصرف مال خردورزی کنند، اموالشان را به آنان بدهید و آن را به اسراف (بیآن که حق و حقوقی در آن داشته باشید) مخورید، و مبادا از ترس این که چون بزرگ شوند و شما را از تصرف در اموالشان باز دارند، اینک فرصت را مغتنم شمرده از آن بهره برداری کنید. و اگر اموالشان را در تجارت به کار میبرید، هر که توانگر است، از گرفتن کارمزد خودداری کند، و هر که بینواست، به قدر متعارف از آن بخورد. و هنگامی که اموالشان را به آنان بازمیگردانید بر آنان گواه بگیرید، و خدا حسابرسی کافی است.»(سوره النساء(4)،آیه6)
ب- اصول حقوق بشر در نهج البلاغه
حقوق بشر در منابع اسلامی، از جمله نهج البلاغه عبارت است از مجموعه قواعدی که اهداف شریعت را تحقق میبخشد و انسان را به حقوقی نظیر حق حیات، تفکر، آزادی، امنیت، بهره برداری از طبیعت، تعلیم و تربیت، دادخواهی و امثال آن می رساند، امام علی(ع) اوضاع نابسامان حقوق بشر در عصر بعثت را این گونه توصیف کرده است:
«خداوند، پیامبر اسلام را زمانی برانگیخت که از دوران بعثت پیامبران پیشین، مدتها گذشته و ملتها در خواب عمیق فرو خفته بودند. فتنه و فساد، جهان را فرو گرفته و اعمال زشت، رواج یافته بود. آتش جنگ همه جا زبانه میکشید، دنیا بی نور و پر از مکر و فریب گشته بود. برگهای درخت زندگی به زردی گراییده و از میوه آن خبری نبود. آب حیات فرو خشکیده و نشانههای هدایت کهنه و ویران شده بود. پرچمهای هلاکت و گمراهی آشکار و دنیا با قیافهی زشت به مردم مینگریست و با چهرهی عبوس و غم آلود با اهل دنیا رو به رو میگشت. میوهی درخت دنیا در جاهلیت فتنه و خوراکش مردار بود. در درونش وحشت و اضطراب و بر بیرونش شمشیرهای ستم حکومت داشت.»(نهج البلاغه،1379،خطبه89)
پ- اعلامیه حقوق بشر اسلامی
تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر با رد موضع گیری دولتهای اسلامی و اندیشمندان اسلامی مواجه شد. اعلامیه در مواردی با احکام اسلامی کاملا مغایر بود. مانند: «حق آزادی مذهب و حق تغییر آن!» مسلمانان تنها اسلام را دین حق میدانند و ارتداد را گناهی بزرگ و در خور مجازات عظیمی میدانند. با این حال پس از مدتی تحت فشار جامع جهانی و تبلیغات وسیع جهانی به نفع حقوق بشر و مقبول افتادن اعلامیه مذکور در سطح دنیا برخی از متفکران جهان اسلام با پذیرش اصول اعلام شده در اعلامیه جهانی درصدد تطبیق آنها با موازین اسلامی برآمدند و کوشیدند تا اثبات نمایند که این اصول و حقوق به نحو کاملتر و بهتری در اسلام وجود دارد و بعدها با الگوگیری از اعلامیه حقوق بشر بر آن شدند اصول و قواعد حقوق بشر را از متون اسلامی درآورده و آن را به صورت متنی مدون به جامعه جهانی ارائه دهند. در واقع اجتماع کشورهای اسلامی در جهت تدوین اعلامیهی حقوق بشر اسلامی در قاهره نیز حرکتی در تفسیر وضع حاکم بر حضور آنان در تدوین اعلامیهی جهانی است، بنابراین قطعا این اعلامیه را نیز نمیتوان برآمده از ارادهی حقیقی کشورهای اسلامی و ملتهای مسلمان قلمداد کرد. این اعلامیه به تساوی اصل شرافت انسانی برای همه و برابری در تکلیف و مسئولیت اشاره دارد و در واقع عدم تبعیض را در تحمل تکلیف مورد تصریح قرار داده است، نه در برخورداری از حقوق. از سوی دیگر اساس این کرامت و حیثیت مشخص شده و بیان گشته که چرا انسان دارای این وصف شده و اساس این کرامت را مقام جانشینی خداوند«خلیفه الله» میداند که آفریدگار جهان به او عطا کرده است و از همین رو به تربیت روحی و بالا بردن سطح اخلاق و معنویات و فضایل انسانی پرداخته است.(آراء دانشمندان اسلامی،167،1380) نکتهی مهمی که با تدوین این اعلامیه پررنگتر شد این است که از دغدغهها و چالشهای اساسی فرا روی حقوق بشر، بهرهگیری از حکومت مطلوبی است که کارآمدی لازم را برای تحقق چنین حقوقی داشته باشد. توجه به اعلامیه اسلامی حقوق بشر قاهره و دیگر نوشتههایی که حاکی از انعکاس دیدگاه صحیح در زمینه احکام و موازین الهی است، نشان میدهد که در بسیاری از موارد، حقوق بشر اسلامی در جامعه محقق نخواهد شد مگر آنکه حکومتی اسلامی در آن جامعه استقرار یابد.
4- انسان در نگاه پیامبر
ارکان نظام حقوق بشری که پیامبر(ص) بنیان نهاد، اولین رکن این نظام حقوقی، توجه به ماهیت انسان در نگاه پیامبر(ص) است. از آنجا که موضوع حقوق بشر انسان است، بحث از حقیقت و چیستی انسان همواره از مباحث مهم و چالش برانگیز بوده است، چرا که هر نوع تلقی از حقیقت انسان، ارتباط مستقیم با وضع و بیان حقوق بشر دارد. در آموزههای پیامبر اکرم(ص) انسان، داستان شگفت انگیزی دارد، عالی ترین ستایشها و بدترین نکوهشها درباره او آمده است. در این آموزهها، همه انسانها از نظر گروه انسانیت و حیثیت ذاتی یکساناند. آزادی انسان و احترام به حقوق و کرامت ذاتی او دقیقا مورد توجه اسلام بوده است. امور عارضی مانند رنگ پوست، نژاد، زبان، ملیت و… در اعتبار انسانها هیچ نقشی ندارد. پیامبر اکرم(ص) با چنین نظری در مورد انسان، حقوق و تکالیفی را برای او تعریف کرده است که با بررسی و تبیین آنها معلوم خواهد شد که تقریبا تمامی آنچه به عنوان حقوق اساسی در اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده به نحو کاملتر و متعالیتر در نظام حقوقی اسلام مورد توجه قرار گرفته است.(در قرآن کریم تعبیر«الناس» 240 بار، لفظ«انسان» 61 بار و عبارت «یا ایها الناس» 84 بار آمده است.) حقوق بشر در آموزههای پیامبر(ص) رحمتی از جانب پروردگار عالم است هر فردی از افراد بشر، حقوق دیگران را به همان میزانی که خداوند دستور داده است، باید مراعات کند. به بیان دیگر، احترام حقوق بشر در اسلام، ریشه در تکریم الهی از انسان دارد.(الزحیلی،1418،134)
5- برابری اجتماعی
خاستگاه برابری اجتماعی، تساوی در اصل انسانیت است. در جامعهی نبوی همهی انسانها از نظر حقوق اجتماعی برابرند. سیرهی گفتاری و رفتاری ایشان میتواند الهامبخش جهان بشریت باشد. رفتار حضرت با «زیدبن حارثه» از نمونههای بارز مساوات اجتماعی است، زید غلام خدیجه بود، وی پس از ازدواج زید را به پیامبر بخشید. زید شیفته پیامبر بود، حتی زمانی که پدرش او را یافت، برای بردنش به مکه آمد و پیامبر او را در رفتن و یا ماندن مخیر گذاشت، زید ماندن در کنار پیامبر را ترجیح داد. پیامبر خدا با او همانند فرزند خودش رفتار میکرد. آن حضرت برای آن که نشان دهد معیار برتری، تشخص خانوادگی و طبقاتی نیست، زینب نوه عبدالمطلب را به عقد زید درآورد. برخلاف سنت عمومی و حاکم آن روز که اشراف نباید با تهیدستان ازدواج کنند. پیامبر این گونه برتری جوییها را منسوخ ساخت؛ با این رفتار مساوات اجتماعی را به جامعهی آن روز آموخت که چگونه نگرش و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی حقوق بشر، حقوق بشری، حقوق طبیعی، جهان بینی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سازمان ملل، مجمع عمومی، حقوق بشر، حقوق کودک