پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه پاید، توسعه پایدار، شهر پایدار، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

س راپوپورت10 سازماندهی فضایی را بازتابی از تصاویر ذهنی آرمانی درباره فضای کالبدی و فضای اجتماعی و پیوند میان آنها می‌داند و معتقد است مدرنیسم در شکل‌گیری شهرها، فرهنگ مردم را نادیده می‌گیرد (همان: 413). راب کریر11 تأکید می‌کند هر چه شهر فشرده تر باشد، موفقیت شهرسازی قطعی تر است. در تعریف او، توسعه شهری به معنای گسترش شهر به سوی بیرون آن هم زمان با نوسازی درونی و همخوانی با بافت موجود شهر است (پاکزاد، 1389: 456؛ کریر، 1383).
مبحث توسعه شهری در سالهای اخیر نیز در رویکردهای نظری شهرسازی مانند توسعه پایدار، رشد هوشمند، نوشهرسازی و ایده هایی مانند شهر پایدار، شهر سالم و شهر اکولوژیک مورد توجه قرار گرفته است.
رویکرد نوشهرسازی12 که می‌توان آن را مهم‌ترین جنبش این قرن در معماری و شهرسازی دانست، در واکنش به مدرنیسم، به این عرصه گام نهاد. این جنبش با در نظر گرفتن مفاهیمی همچون ارتقای اجتماعات انسانی، کیفیت زندگی، مشارکت شهروندان در ساخت شهر، دگرگون ساختن مفهوم ساخت فضای شهری، مسکن، آمد و شد و تعاملات اجتماعی، شهر را به مثابه ارگانیسمی پیچیده و موجودی زنده و پویا معرفی نمود و در پی حذف آشفتگی‌ها، پراکندگی های فضایی و بی‌هویتی در شهر از طریق بازگشت به هنجارها و ارزشهاي اوليه شهرسازي بومي و بازآفرینی مفهوم مقیاس انسانی در شهر و مرتفع ساختن مشکل حومه‌های شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها به‌وسیله‌ی عوامل پایه‌ای همچون: واحدهای همسایگی، حوزه‌های فعالیتی و مسیرهای دسترسی است (Al-Hagla, 2009; Falconer; Newman; Giles-Corti, 2010; Ford, 1999; Haas, 2008; Pendola; Gen, 2008; Talen, 2005). این جنبش به دنبال ایجاد محیطی پایدار (سلطان حسيني؛ پورسلطاني؛ سليمي؛ عمادي، 1390؛Ford, 1999; Grant, 2006 ) است. راه‌حل‌های پیشنهادی این جنبش همچون اختلاط کاربری، افزایش تراکم، مسکن مختلط، شبکه اصلاح‌شده معابر از پراکندگی فرم شهر جلوگیری کرده و محلات را به سمت پیاده مداری بیشتر سوق می‌دهند (Al-Hagla, 2009; Grant, 2006; Pendola; Gen, 2008; Talen, 2005).
دیدگاه رشد هوشمند13، نگرشی است که با مدنظر قرار دادن سه مقوله‌ی تراکم توسعه (شدت)، اختلاط کاربری زمین و کاهش بهره‌گیری از وسایل نقلیه، در راستای توسعه و پیشبرد اصول نوشهرسازی گام برمی‌دارد. این نگرش، در پی سازمان‌دهی پیوند میان توسعه‌ها و کیفیت زندگی است. این جنبش در راستای تحقق بخشیدن به موارد یاد شده از اصول بنیادین زیر بهره می‌گیرد: (قربانی؛ نوشاد، 1387؛Jared, Francis, Gerber, 2011)
طراحی ساختمان‌های فشرده و بهره‌برداری از مزایای آن
ارائه دامنه گسترده‌ای از گزینه‌ها و انتخاب‌ها برای مسکن
خلق محلات مناسب برای پیاده‌روی
ایجاد و تقویت جوامع به‌سوی جوامع جذاب، متمایز و شاخص با حس قوی نسبت به مکان
تشویق برای جلب مشارکت ذینفعان و جوامع در ارتباط با تصمیم‌گیری
پیشنهاد گزینه‌های گوناگون حمل و نقل
کاربری مختلط
چارچوب اصلی نظری توسعه پایدار14، بین سال های 1972 تا 1992 از طریق برگزاری کنفرانس ها و برخی ابتکارات و پیش قدمی های بین المللی شکل گرفت. در این توسعه، سه هدف ارتقای زندگی جمعی، بهبود محیط زیست و پیشرفت اقتصادی در نظر گرفته می‌شود (امین زاده، 1390؛ زبردست، 1383؛ سعیدنیا، 1383). امروزه در دنیا پذیرفته شده است که توسعه پایدار شهرها در صورتی تحقق می‌یابد که اهداف مردم سالاری، برابری در خدمات رسانی، حفاظت از محیط زیست، تقسیم عادلانه منابع و درآمد شهری با شکل‌گیری مدیریت شهری کارآمد به شکل توأمان دنبال شود (آقاعلیخانی، 1391: 12؛ زبردست، 1383: 159). توسعه پایدار در مکانهایی ایجاد می‌شود که آلودگی کمتری به بار آورد و در زمینه ساخت و ساز و کاربرد، انرژی کمتری را به کار گیرد؛ به علاوه نیاز به عبور و مرور به ویژه توسط خودروها را به حداقل رسانده و از پتانسیل موجود برای حمل و نقل عمومی حداکثر استفاده را نماید (کوان، 1389: 638). شهرها، مهم ترین کانون های تحقق توسعه پایدار به شمار می‌روند. محیط زیست پاک، اجتماع فعال و توسعه اقتصادی باعث ایجاد جامعه ای سرزنده می‌شود و شهروندان آن، خود را در تمام جنبه های زندگی شهری شریک می‌دانند و به ایجاد محیطی هرچه پایدارتر کمک می کنند (Bharat; Chawla, 2007: 1 به نقل از آقاعلیخانی، 1391: 12). همچنین، توزیع مناسب کاربری ها در اراضی شهری و توزیع لکه های سبز و باز در سطح شهر، از مهم‌ترین مبانی ایجاد توسعه پایدار شهرها به شمار می‌آید (امین زاده، 1390).
در توسعه پایدار، انسان مرکز توجه است و انسان ها هماهنگ با طبیعت، سزاوار حیاتی توأم با سلامت و سازندگی هستند (عبدی؛ مهدیزادگان، 1389: 13؛ قرخلو؛ حسینی، 1385: 157).
ابعاد توسعه پایدار عبارتند از (زبردست، 1383: 148؛ عبدی؛ مهدیزادگان، 1389: 14):
اکولوژیکی: استفاده کاراتر از منابع طبیعی و کاهش تولید ضایعات؛
اقتصادی: به حداکثر رساندن پخش کالاها و خدمات؛
اجتماعی- فرهنگی: توزیع مجدد سلامت و برابری و عدالت برای همگان و سازش بین تنوع فرهنگی و ارزشهای مشترک.
در پی تحولات در توسعه شهرها، «شهر پایدار15» وارد ادبیات شهرسازی جهان شد. شهر پایدار با طبیعت و برای طبیعت ساخته می‌شود و در حقیقت، سکونتگاهی است که امنیت، آرامش و زیبایی را برای شهروندان خود به ارمغان می‌آورد. این شهر، دارای شکلی هندسی و فشرده با تنوع عملکردی، دسترسی های آسان، حمل و نقل عمومی پایدار و کارا، بهره گیری از انرژی های پاک، اقتصادی پویا و نیز تحقق بخش عدالت اجتماعی است که انسان می‌تواند در آن درآمدی عادلانه به دست آورد، سرپناه مناسب تهیه کند (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 114؛ عزیزی، 1385؛ فدایی، 1388؛ قرخلو؛ حسینی، 1385؛ موسی کاظمی محمدی، 1380). همچنین، در شهر پایدار، ساخت یک اقتصاد شهری قوی و شهری قابل زندگی از نظر زیست محیطی با هدف حفظ گروههای اجتماعی موجود و ارائه اشکال نوین اداره شهر و کنترل آن همگام می‌شود تا همبستگی و انسجام اجتماعی محفوظ بماند (امین زاده، 1390؛ موسی کاظمی محمدی، 1380: 103). به نظر بحرینی، شهر پایدار جانشینی موجه و معقول برای شهرسازی مخرب قرن بیستم است و در آن به موازات توجه به مسائل زیست محیطی، اجتماعی و انسانی نظیر مسکن مناسب و زندگی حداقل نیز توجه می‌شود (بحرینی، 1376: 28-39 به نقل از موسی کاظمی محمدی، 1380: 103).
در واقع، مبانی نظری برنامه ریزی «شهر پایدار» مبتنی بر حفاظت از اراضی، الگوی توسعه پایدار شهری، زیربنای مفید، تجدیدنظر در شکل شهرها، کنترل رشد، صرفه جویی در انرژی ساختمانی، تراکم متعادل، تغییر در کاربری ها، حفظ فرهنگ و سنت و ارزشها، روی آوری به مصالح و هنرهای بومی، طراحی بر مبنای عابر پیاده، استفاده از دوچرخه، استفاده کاراتر از زمین، استفاده بیشتر از اراضی درون شهر و بافتهای خالی، استفاده جدید از بناهای قدیمی، احیاء اراضی تخریب شده، دوری از مکانهای دارای آسیب از قبیل مسیلها و فرسایش و لغزش و گسل، پایداری مسکن، توجه به شبکه ای پیوسته از فضاهای سبز محله ای و ناحیه ای در شهر، ایجاد باغچه های شهری است (امین زاده، 1390؛ زیاری، 1380: 382). شهر پایدار، از نظر مدیریتی مبتنی بر چگونگی اتخاذ سیاستهای سرمایه گذاری و تصمیم گیریها برای آینده شهر خواهد بود (زیاری، 1380: 382). اندازه بهینه شهر پایدار مبتنی بر تعادل محیط، بیوسفر با جمعیت و اقتصاد و اشتغال است (همان).
همچنین، طبق نظر کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه، ویژگی های ضروری یک شهر پایدار عبارتند از (قرخلو؛ حسینی، 1385: 160):
افزایش فرصتهای اقتصادی و اجتماعی به گونه ای که ساکنان شهری را پوشش دهد
کاهش سهم انرژی در رشد شهری
استفاده بهینه در مصرف آب، زمین و سایر منابعی که مورد نیاز چنین رشد شهری است
کمینه کردن میزان تولید زباله و فاضلاب و بیشینه کردن بازیافت از پسماندها
ایجاد سیستم های مدیریت با قدرت و کارایی کافی جهت نیل به اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی
سوق دادن فن‌آوری‌های مورد استفاده در شهر به سمت اهداف توسعه پایدار
تقویت توان مناطق مختلف شهری، در راستای جلوگیری یا پاسخ گویی به تهدیدات و اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی که در نتیجه عوامل طبیعی یا انسانی به وجود می‌آیند، همچنین انعطاف پذیری در روبرویی با اختلالات غیرمنتظره در سیستم شهر.
ایده شهر سالم16، ابتدا توسط سازمان بهداشت جهانی بیان گردید. از اهداف مهم این ایده، بهبود کیفیت زندگی در شهرها و تلاش برای افزایش آگاهی از موضوع سلامت در توسعه شهری به وسیله مسئولین ملی و شهری می‌باشد. بدین ترتیب، شهر سالم، شهری است که برای بهبود شرایط اجتماعی، کالبدی و توسعه منابع تلاش کند. اصول شهر سالم شامل حیات بخشی پایدار، ایمنی و امنیت، بهره وری اقتصادی، تعاون، دسترسی، تعادل، سازگاری، پویایی، هویت، زیبایی، تنوع، بهره وری وقت آزاد، بسته در نظر گرفتن شهر، احساس تعلق می‌باشد (زیاری؛ جانبابانژاد، 1388)
غلبه دیدگاه های زیست محیطی و اکولوژیک در ادبیات توسعه پایدار، مفهوم شهر اکولوژیک را در مباحث برنامه ریزی شهری وارد کرد (موسی کاظمی محمدی، 1380: 104). از اصول اکولوژی شهری که رسالتش خلق شهرهای اکولوژیکی است می‌توان به موارد زیر اشاره نمود (Roseland, 1997: 197 به نقل از موسی کاظمی محمدی، 1380: 106):
بازنگری اولویتهای کاربری اراضی به منظور ایجاد جوامع فشرده، متنوع، سبز، سالم و با کاربری مختلط
بازنگری اولویتهای حمل و نقل جهت توجه به پیاده روی، دوچرخه سواری، وسایل حمل و نقل عمومی و تأکید بر دسترسی نزدیک
احیای محیط های شهری صدمه دیده
ایجاد مسکن شایسته، ارزان، امن، راحت و از نظر اقتصادی و نژادی مختلط
بارور ساختن عدالت اجتماعی
حمایت از طرح های ایجاد فضای سبز شهری
ترویج بازیافت، فناوری جدید و حفاظت از منابع و کاهش آلودگی
از سوی دیگر، مدلهای گوناگونی در زمینه پایداری شهر به کار برده شده است. از جمله این مدلها، مدل کاربری زمین و حمل و نقل یکپارچه17 است که اخیراً تعدادی از دانشمندان اروپایی پروژه هایی را در این زمینه از قبیل سیستم پاراتاکوس و پروپولیس (برنامه ریزی و تحقیق سیاستهایی برای کاربری زمین و حمل و نقل برای افزایش پایداری شهری) ارائه نموده اند (حسین زاده دلیر؛ قربانی؛ شکری فیروزجاه، 1388: 4). این سیستمهای یاد شده با پنج هدف کلی برای رسیدن به آینده شهری پایدارتر در شهرهای اروپایی توسعه یافتند: حداقل مصرف فضا و منابع طبیعی؛ کارآمد نمودن اداره جریانهای شهری؛ حفاظت از سلامت جمعیت شهری؛ تأمین دسترسی برابر به منابع و خدمات و مراقبت از تنوع فرهنگی و اجتماعی (Maoh, 2009: 321 به نقل از حسین زاده دلیر و دیگران، 1388: 4). هدف این مدل، توسعه و آزمایش خط مشی های کاربری زمین و حمل و نقل یکپارچه، ابزارها و متدولوژی های ارزیابی جامع به منظور تعریف راهبردهای شهر پایدار بلندمدت و شرح تأثیرات آنها در شهرهای اروپا بوده است (Lautso, 2004: 6 به نقل از حسین زاده دلیر و دیگران، 1388: 4). همچنین، دولت مرکزی انگلیس مبحث پایداری را که شامل حفظ مطلوبیت و زیبایی های طبیعی، محیط های تاریخی، پیشگیری از توسعه های کم تراکم، کاستن از نیاز به سفرهای شهری از طریق طراحی مناسب، طراحی ابنیه کم مصرف از نظر انرژی است، پیشنهاد می‌کند (گلکار، 1379: 59). همچنین، کمیته مشورتی برنامه ریزی لندن18 در گزارشی تحت عنوان «کیفیت های محیط شهری لندن» در سال 1993 کیفیت محیط شهری را در گرو فراهم بودن این موارد می‌داند: مقیاس انسانی و فشردگی بافت شهر، ساختار مناسب خوانایی و هویت، پاکیزگی و ایمنی، مدیریت شهری مطلوب، غنای بصری، کاربری و فعالیت های مختلط، وجود فضاهای همگانی و فضاهای خاص، سهولت حرکت پیاده و سواره (همان: 54).
همچنین، در مدل توسعه یافته سوخت و ساز سکونتگاههای شهری، پنج هدف انرژی و کیفیت هوا؛ آب، مصالح و مواد و ضایعات؛ زمین، فضاهای سبز و تنوع زیستی؛ حمل و نقل؛ مناسب بودن وسایل رفاهی انسانی و بهداشتی، به عنوان اهداف توسعه پایدار شهری بیان گردیده است.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه شهر، توسعه فضایی، توسعه پاید، توسعه پایدار Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه پاید، توسعه پایدار، توسعه شهر، مدیران شهری