پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه پاید، توسعه شهر، توسعه پایدار، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

شهرهای بزرگ رو به ازیاد می‌باشد.

تأثیر رشد و گسترش کلان‌شهرها
رشد و توسعه بدون برنامه کلان‌شهرها موجب تخریب محیط زیست، از بین رفتن اراضی مرغوب شهری، آلودگی های آب و خاک و هوا، ناکارایی شبکه حمل و نقل، نابسامانی در استفاده از اراضی و توزیع خدمات و امکانات، آسیبهای اجتماعی مانند افزایش بیکاری، فقر شهری، ناهماهنگی های فرهنگی، گسترش حاشیه نشینی می‌گردد (احمد آخوندی و دیگران، 1386؛ امانپور و دیگران، 1392؛ رهنمایی؛ پور موسوی، 1385؛ رهنمایی و دیگران، 1390؛ سیف الدینی، 1378). در راستای حل این مشکلات کلان‌شهری، رویکردهایی در دهه های اخیر مطرح گردیده اند. در ادامه، به بررسی این رویکردها پرداخته خواهد شد.

توسعه فیزیکی شهرها و توسعه پایدار
از تلاقی و ترکیب انواع فضاها با کاربری ها و ایجاد ارتباط و حرکت در زمان و مکان بین فضاهای یاد شده پیکره ای به وجود می‌آید که به صورت یک سیستم فیزیکی یا کالبدی عمل می‌کند. این پیکره را می‌توان یک کالبد به حساب آورد و گسترش این پیکره را توسعه کالبدی یک شهر یا یک مکان جغرافیایی قلمداد نمود. ساخت و سیمای شهر از یکسو و حرکات، عملکردها و پویایی شهر یا مکان جغرافیایی مفروض از سوی دیگر سازنده حیات کالبدی آن هستند (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 24). به عبارتی، توسعه کالبدی یا گسترش فیزیکی یک شهر را می‌توان افزایش کمی و کیفی کاربریها و فضاهای کالبدی یک شهر در ابعاد افقی و عمودی که در طول زمان انجام می‌گیرد، تعریف نمود (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 24؛ مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 98؛ قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 19). این توسعه به خودی خود نمی‌تواند بد یا خوب باشد. از سوی دیگر، نمی‌توان از توسعه شهرها ممانعت به عمل آورد چرا که شهر نیز همچون موجودات زنده به وجود می‌آید، رشد می‌یابد و بزرگ می‌شود (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 24). الگوي رشد شهر از آنجا كه با يكي از محدودترين منابع در دسترس انسان يعني زمين سروكار دارد، از موضوعهاي مهم در برنامه ريزي شهري و يكي از معيارهاي اساسي در توسعه پايدار شهري است (قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 21) که به دو دسته اصلي گسترش افقي يا پراكندگي شهري55 و الگوي شهر فشرده56 تقسيم مي گردد (همان: 19). در دسته بندی دیگر، انواع توسعه شهر عبارتند از (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 105):
توسعه شهرها با فرم گسترده (گسترش در افق)؛
توسعه شهرها با فرم عمودی (گسترش در ارتفاع)؛
توسعه شهرها بصورت ترکیبی افقی و عمودی.
پس از جنگ جهانی دوم، عمده ترین الگوی رشد شهری، الگوی شهر به صورت پراکنش شهری بوده است. الگویی که به صورت کم تراکم رخ داده و پیامدهای ناگوار زیادی را همچون نابودی زمین های کشاورزی و مشکلات خدمات رسانی به دنبال داشته است. بروز این نارسایی ها سبب گشته است تا کشورهای توسعه یافته از دهه 1970 در انطباق با پارادایم توسعه پایدار در جستجوی الگوی پایدارتر شهر باشند و در راستای حل مشکل توسعه مشوش شهرها، برنامه ریزان شهری بر اتخاذ راهبردهایی چون توسعه پایدار شهر تأکید کنند (حیدری، 1391؛ حسین زاده دلیر و دیگران، 1388). در همین راستا، الگوی شهر فشرده جهت دستیابی به تراکم های بالا، توسعه درونی شهرها، کاهش مصرف فضا، انرژی و افزایش دسترسی شهروندان به خدمات شهری معرفی گردید (رهنما و عباس زاده، 1387: 61 به نقل از مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 96؛ حسین زاده دلیر و دیگران، 1388: 3؛ قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 21).
در ايران، شهرها در ابتدا به علت رشد ارگانيك، از توسعه فيزيكي آرامي برخوردار بودند؛ اما از زماني كه گسترش شهرها ماهيتي برونزا به خود گرفت و بويژه در دوره شهرنشيني سريع؛ يعني از دهه 1340 به بعد، رشد كالبد شهر به صورت گسیخته صورت گرفته است (قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388).
در ادامه، دو تئوری مهم در تحقق پایداری شهری شامل «تئوری شهر فشرده» و «تئوری توسعه گسترده»، مطرح می‌گردد (مثنوی، 1381: 89).

توسعه پراکنده شهر
گسترش پراكنده و لجام گسيخته شهرها در نيم قرن اخير در ادبيات پژوهشهاي شهري وارد شده است. سابقه كاربرد اين اصطلاح به اواسط قرن بيستم باز مي گردد؛ زماني كه بر اثر استفاده بي رويه از اتومبيل شخصي و توسعه سيستم بزرگراهها، بسط فضاهاي شهري به خصوص در آمريكا شدت گرفت و اين امكان را براي شهروندان فراهم آورد تا از فضاهاي دروني شهر خارج شده و در حاشيه شهرها ساكن شوند. اين نوع توسعه، نتايج بسياري از جمله تخریب اراضی کشاورزی، افزايش زمين هاي بلااستفاده، افزايش سهم فضاهاي باز، كاهش تراكم جمعيت، افزایش سرانه کاربریها، گسستگي بخشهاي دروني شهر، جدايي گزيني اجتماعي، تراکم ترافیک، آلودگی هوا، آلودگی صوتی، اتلاف وقت، نابودي مركز شهر و پيشرفت حمل و نقل را به همراه داشت (پورمحمدی؛ جام کسری، 1389: 3؛ قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 22؛ مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 99). از اين رو، این نوع توسعه بدترين نوع ساختار شهري ارزيابي شده است (پورمحمدی؛ جام کسری، 1389؛ قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388). اين الگو، هم اكنون در بسياري از هسته هاي شهري كشورهاي در حال توسعه ديده می‌شود (قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388). چهار ويژگي اصلي گسترش افقی شهر عبارتند از: توسعه جسته و گريخته و متفرق، توسعه نواري تجاري، تراكم پايين (تراكم جمعيتي و يا تعداد واحدهاي ساختماني در منطقه)، توسعه تك كاربري. در واقع، شهر گسترده، واژه اي به معني مصرف بي رويه زمين، توسعه يكنواخت و بي وقفه، توسعه غير متداوم جهشي و استفاده ناكارآمد از زمين می‌باشد (قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 22؛ مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 99).

توسعه فشرده شهر
برتون شهر فشرده را شهري تعريف كرده كه تراكم آن بالا و كاربري ها تركيبي است و سيستم حمل و نقل عمومي خوبي دارد و پياده روي و دوچرخه سواري را تشويق مي كند (Burton, 2000: 197 به نقل از قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 23). طبق تعريف الكين، شهر فشرده بايد فرم و مقياسي داشته باشد كه براي پياده روي، دوچرخه سواري و حمل و نقل عمومي همراه با تراكمي كه باعث تشويق تعاملات اجتماعي می‌شود، مناسب باشد (Elkin et al, 1991 به نقل از قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 22). به عبارتی، شهرهاي فشرده، از طريق متراكم كردن شهرهاي موجود با افزایش تراکم ساختمانی و تراکم فعالیت ها و تشويق مردم براي زندگي در این نوع شهرها قابل دستيابي است (قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 23؛ مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 99). کارایی شهر فشرده و برتری آن بر دیگر فرمهای شهری، از طریق صرفه جویی در مصرف انرژی و تسهیلات دسترسی شهروندان به تجهیزات و خدمات شهری در این شهرها تأیید می‌گردد (مثنوی، 1381: 89). در این فرم شهری، تأكيد بر رشد مراكز شهري موجود و زمين هاي بازيافتي و در عين حال اجتناب از گسترش و پخش شدن در حاشيه ها می‌باشد (حسينيون، 1385: 14 به نقل از قرخلو؛ زنگنه شهرکی، 1388: 23). همچنین، می‌توان با کاهش گستره های شهری، آلودگی هوای ناشی از تردد اتومبیل در یک پهنه وسیع را کاهش داد. به طور کلی می‌توان گفت، حفاظت از محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار در محیط های شهری، تنها با شهر فشرده میسر است (Burton, Jenks, 1994 به نقل از مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 99).

رشد و توسعه شهری
توسعه شهرها در قالب شهرسازی به عنوان اقدامی از پیش اندیشیده شده برای سکونت انسان سابقه ای بس طولانی دارد (پاپلی یزدی؛ رجبی سناجردی، 1391: 31). توسعه شهری، عبارتست از بسیج بالقوه اجتماعی، اقتصادی و کالبدی برای بالا بردن کیفیت محیط زیست شهری و برقراری توازن در کمیت و کیفیت زندگی شهرنشینی (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387: 106؛ مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 98)؛ گسترش نهادهای اجتماعی و اقتصادی شهر برای آزاد نمودن انرژی و استعدادهای بالقوه و نهانی شهروندان، شهر و رشد کالبدی شهر در راستای این هدف می‌باشد (مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 98). هیچ شهری در بلندمدت در شرایط ایستا باقی نمی ماند. رشد شهر متکی بر صنایع جدید، کارخانه ها، موسسات آموزشی و مساعدت امکانات حمل و نقل و … است (همان). اما، این رشد و توسعه بر اثر حوادث مختلف، در تمام ادوار تاریخی دارای افول و صعود بوده است. اساس شهرنشینی و توسعه شهرها به عصر انقلاب صنعتی بر می‌گردد. بعد از انقلاب صنعتی، عوامل متعددی مانند تحول در حمل و نقل و سرعت مبادلات، تقسیم کار و تنوع در مشاغل، ازدیاد جمعیت، توسعه مهاجرتها، تمرکز صنعت و تجارت و بالا رفتن سطح درآمد، باعث گسترش شهرها و افزایش جمعیت آنها گردید (شیعه، 1383: 14 به نقل از مختاری ملک آبادی و دیگران، 1391: 98). این درحالی است که توسعه شهري نوین، با اقسامی از توسعه نیافتگی فرهنگی، کالبدي، ناهنجاري ها و نابسامانی هاي اجتماعی همراه بوده است (موسوی، 1388: 55). در واقع، توسعه سریع شهری، در چند دهه معاصر از ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، محیطی و … زندگی بشر را تحت تأثیر قرار داده است. مطرح شدن توسعه پایدار، به عنوان شعار اصلی هزاره سوم نیز ناشی از اثرات توسعه شهرها بر محیط زیست و ابعاد مختلف زندگی انسانی است (قرخلو؛ حسینی، 1385: 157).
در نهایت، می‌توان گفت، توسعه شهري، فرايندي است كه با عنصر مديريت ارتباطي تنگاتنگ دارد. در واقع، توسعه پایدار در اجتماعی به موفقیت می‌رسد که دستگاه های مسئول محلی با سازمان های ذینفع همکاری می کنند و شهروندان را نیز در مسائل شهری درگیر می کنند (آقاعلیخانی، 1391؛ امین زاده، 1390). در واقع، مدیریت شهری نقشی مهم در ارتقای کیفیت زندگی شهری و تأمین خدمات مورد نیاز ساکنان شهرها دارد (زبردست، 1383: 176). با توجه به تحولات پيوسته اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي ، براي اين كه مديريت شهري بتواند پايداري زندگي شهري و به مطلوبيت رساندن آن را تضمين كند، تن دادن به نوآوري و درك مجدد از مسائل شهري امري اساسي است که این امر مستلزم پذيرش ديدگاه هاي نو و كنار گذاشتن نگرش هاي خودمحور مدیران و بازنگري در استراتژي خود و گسترش حوزه هاي مطالعاتي براي ارائه چشم اندازي روشن تر نسبت به توسعه شهري در آينده است (سید میرزایی، 1383: 101).
توسعه پایدار شهری57
نظریه توسعه پایدار شهری، حاصل بحثهای طرفداران محیط زیست درباره مسائل زیست محیطی بخصوص محیط زیست شهری است که به دنبال نظریه «توسعه پایدار» ارائه شد. توسعه پایدار شهری نیازمند شناسایی محدودیتهای محیطی برای فعالیتهای انسانی در ارتباط با شهرها و تطبیق روشهای طراحی در این محدودیتهاست (Blowers, 1994 به نقل از زیاری، 1380: 375). نظریه توسعه پایدار شهری، موضوع های جلوگیری از آلودگی های محیط شهری و ناحیه ای، کاهش ظرفیتهای تولید محیط محلی، ناحیه ای و ملی، حمایت از بازیافت ها، عدم حمایت از توسعه های زیان آور و از بین بردن شکاف میان فقیر و غنی را مطرح می‌کند. همچنین راه رسیدن به این اهداف را برنامه ریزیهای شهری، روستایی، ناحیه ای و ملی می‌داند. این نظریه به مثابه دیدگاهی راهبردی، به نقش دولت در این برنامه ریزی ها اهمیت بسیاری می‌دهد (clark, 1992 به نقل از زیاری، 1380: 375). به نظر پیترهال، توسعه پایدار شهری شکلی از توسعه امروزی است که توان توسعه مداوم شهرها و جوامع شهری نسل های آینده را تضمین کند (Hall, 1993: 22 به نقل از موسی کاظمی محمدی، 1380: 104؛ حسین زاده دلیر و دیگران، 1388: 4). از نظر کالبدی، توسعه پایدار شهری به معنای اعمال تغییراتی در کاربری زمین و سطوح تراکم جهت رفع نیازهای ساکنان شهر در زمینه مسکن، حمل و نقل، اوقات فراغت و غذا است تا در طول زمان شهر را از نظر زیست محیطی قابل سکونت و زندگی (هوای پاک، آب آشامیدنی سالم، اراضی و آب های سطحی و زیر زمینی بدون آلودگی و..)، از نظر اقتصادی بادوام (اقتصاد شهری هماهنگ با تغییرات فنی و صنعتی جهت حفظ مشاغل پایه ای و تأمین مسکن مناسب و در حد استطاعت ساکنان، با بار مالیاتی سرانه عادلانه) و از نظر اجتماعی همبسته (الگوهای کاربری اراضی همبستگی اجتماعی و احساس تعلق

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه شهر، جهانی شدن، نخست شهری، تمرکززدایی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی محصولات کشاورزی، رطوبت نسبی، سازمان یابی، تحلیل عوامل