پایان نامه با واژگان کلیدی تعلیم و تربیت، انقلاب مشروطه، مدارس دخترانه، اجتماعی و سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

کسانی که درس خواندن و باسواد شدن دختران را صحیح نمیدانستند انتقادکرده و از زنان گذشته و اهل بیت سخن میگوید که کتابها و خطبهها و شعرهایی از ایشان به یادگار مانده است و همچنین مینویسد که نص اسلام میفرماید:«طلب علم فریضه است از برای هر مومن و مومنه» سپس مینویسد که باید در امر تعلیم و تربیت دختران از هر جهت تلاش شود. مکتبهای جداگانه برای آنها تأسیس شود تا اساس تربیت محکم و بنیان ادب مستحکمتر شود. سپس هم کفوی در امر ازدواج بین دختر و پسر را در داشتن علم، معرفت و ادب میداند و نتیجه میگیرد که تربیت دختران چند درجه از تربیت زنان لازمتر است؛ زیرا که آنها مادران و معلمان فرزندان آینده ی مملکتاند (اختر، سال2، ش 36، 10صفر1293: 1).
مقالهای دیگر در روزنامهی اختر چاپ شده است به نام “تربیت بنات” که نویسنده در این مقاله به مقایسهی وضعیت دختران اروپا و آسیا پرداخته و همچنین جایگاه دختران در تحولات اجتماعی و فرهنگی کشور را مورد بررسی قرار داده است.
در این مقاله مینویسد تربیت دختران در اروپا از امور بسیار مهم میباشد که در این زمینه تلاشهای زیادی از سوی آنها انجام شده است، اما برعکس در ایران در امر تعلیم و تربیت دختران سهلانگاری میشود و معتقد هستند که برای دختران علم را باید کمتر از پسران تعلیم داد و اهمیتی که به تعلیم پسران میدهند هرچند ناقص، اما نسبت به تعلیم دختران بیشتر است و میگویند که هرگز آنها احتیاج به علم ندارند، باید ازدواج کنند و فقط به امور خانهداری بپردازند (همان: سال 19،ش 9، 8شوال1310ق: 142-141).
در ادامه مقالهی”تربیت بنات” نویسنده ابتدا به بررسی افکار عمومی حاکم بر نقش دختران در اجتماع پرداخته و بیان کرده است که دختران از نظر قوهی فکری ضعیفتر از مردان هستند بنابراین قادر به کسب مشاغلی چون ریاست مملکت، قضاوت و هدایت مردم در امور فقهی نیستند و همچنین به دلیل قوهی جسمی ضعیف قادر به انجام کارهای مکانیکی سنگین نیستند، اما نویسنده بیان میکند که دختران به دلیل دارا بودن ویژگیهای مادی و معنوی بالا دارای سه خصلت مهم میباشند که شامل: نظافت، حسن اداره و تدبیر منزل است. این سه خصلت از لوازم مهم شرایط فرزندپروری یک دختر میباشد. و در ادامه به نقش زنان در امور خانه پرداخته و بیان کرده است که اگرچه مردان بر امور خانه حکومت میکنند، اما اجرای امور خانه بدون کمک و یاری یک زن امکان پذیر نیست. علاوه بر این تربیت یک انسان که از کودکی آغاز میشود وابسته به آغوش پر مهر مادران است. طوری که اکثر کجرویهای مردان و رفتار ناپسند آنان به خاطر ضعف تربیتی درکودکی است که از مادران خود یاد گرفتهاند و یا در زمان جوانی از زنان دیگر آموختهاند. و در آخر نویسنده به این نتیجه میرسد که اهمیت مشاغل زنان بیشتر از مردان است که موظف به تربیت خانه و تنظیم کاشانه و سعادت همسر و تربیت فرزندان هستند. پس تربیت دختران بیشتر از آنچه مردم تصور میکنند حائز اهمیت و قابل توجه میباشد (همانجا: 143-142).

3-3-2-روزنامهی تربیت
یکی از روزنامههای مفید که حدود ده سال قبل از تصویب قانون مشروطه به صاحب امتیازی و مدیریت ذکاءالملک به صورت هفتگی منتشر شد، روزنامه تربیت3 بود. اولین شمارهی این روزنامه در پنجشنبه یازدهم رجب 1314ق منتشر شد (صدرهاشمی، 1327: 2/ 116). این روزنامه در سر مقالهای با عنوان «چون تدارک تربیت اطفال از مهام دیگر اهم و بر سرکارها مقدم است آن را پیش انداختیم » به لزوم تربیت پسران و دختران پرداخته بود (تربیت، ش36، 19ربیع الاول 1315: 141) و در شمارهی40 این روزنامه حاجی صدرالسلطنه وزیر فواید عامه نامهای را به روزنامه تربیت فرستاده، به مقایسهی موقعیت دختران در اروپا و هند با وضعیت تربیتی دختران ایران پرداخته و مینویسد: درکشورهای اروپایی به تربیت دختران توجه بیشتری میشود تا تربیت پسران، زیرا که آنها معاون فرزندان و مبادی تربیت اطفال هستند. درآنجا مدارس جداگانهای برای دختران تأسیس کردهاند که با مدارس پسران مختلط نمیباشد. در ادامه از مدارسی که در هند برای دختران زرتشتی تأسیس شده یاد میکند و مینویسد در این مدارس دختران به تحصیل صنایع و دوخت و دوز مشغول هستند. و همچنین مینویسد در ایران عدم تربیت مادران و پدران باعث بیتوجهی به تعلیم و تربیت دختران شده و معتقد است که برای بهتر شدن وضعیت اجتماعی جامعه، دختران نیز باید آموزش ببینند (همان: ش40، 18ربیعالثانی 1315: 160-158).

3-3-3-روزنامهی ثریا
روزنامهی ثریا یک روزنامهی هفتگی بود که در قاهره مصر در سال 1316ق با چاپ سربی انتشار یافت. شمارهی اول آن در چهاردهم جمادی الاخر سال 1316ق منتشر شد. این روزنامه ابتدا به مدیریت میرزا علیمحمدخان کاشانی و از شماره 25 سال دوم (1318ق) به مدیریت سید فرجالله منتشرگشت (آرین پور، 1351: 1/251). این روزنامه علاوه بر مسائل سیاسی و اجتماعی آن روز از لزوم مسائل آموزشی و مدارس جدید و از همه مهمتر مسئله تربیت و سوادآموزی دختران سخن گفته است.
اولین مقاله در مورد دختران در روزنامهی ثریا در شماره 27 از اولین سال انتشار آن شروع شده است نام این مقاله «مقاله مخصوصه – مصاحبه»است و به صورت مکالمه بین میرزا علیمحمدخان و یک دوست که نامی از آن برده نمیشود، صورت گرفته است. اتخاذ این شیوهی مکالمه در مورد وضعیت دختران در جامعه به دلیل این بوده است که امکان عیب جویی بیواسطه از موقعیت سیاسی و اجتماعی وجود نداشته باشد (وطندوست و دیگران، 1385: 36).
در این مقاله دوست میرزا علیمحمدخان که خواستار و طرفدار تعلیم و سوادآموزی دختران در جامعه میباشد به مقایسهی وضعیت زنان شاعر و دانشمند ایران پیش از مغول پرداخته است و مینویسد: زنان آنها باسواد بودند و مانند امروز با مردان در عرصهی علمی ایران شرکت داشتند و اشعار و نوشتههای آنها در مجالس بزرگان زبانزد خاص و عام بوده و از آنها کتابهایی به یادگار مانده بود که در فتنهی چنگیز از بین رفته است (ثریا، سال اول، ش27، 19ذی الحجه 1316: 12). در واقع نویسنده با ذکر چنین مطالبی به چرایی عدم حضور زنان در عرصهی علمی ایران عصر قاجار اشاره میکند که به دلیل کمبود علم و دانش بعد از دوره صفویه و نبود نوآوری علمی در بین مردان جامعه، امکان حضور پیدا نکردند.
در ادامهی این مقاله، دربارهی دختران ایرانی این دوره نوشته شده است که امروزه دربارهی دختران ایران لفظ انسان را نمیتوان به کار برد چون تمام ویژگیهایی که یک انسان باید داشته باشد از جمله تعلیم و تربیت یا حضور در اجتماع، از آنها گرفته شده و هنری جز خوردن و خوابیدن و زائیدن از آنها بر نمیآید. و مردان جامعه به دختران باسواد به چشم حقارت نگاه میکنند(همانجا). از این نوشته میتوان به وضعیت و دیدگاه جامعه نسبت به دختران و حق سوادآموزی آنان پی برد که اکثریت جامعه هیچ حقی برای دختران قائل نبودند و با سوادآموزی آنها به شدت مخالفت میکردند.
در ادامهی مقاله، دوست میرزا علیمحمد که خواهان سوادآموزی دختران است به نگرش مردم جامعه نسبت به تحصیل دختران اشاره میکند و مینویسد: باسواد شدن دختران را مردم با دید تمسخر به آن نگاه میکنند و این موضوع را کسی قبول ندارد و دختران باسواد در جامعه مورد قبول نیستند و حتی عقیده دارند که اگر دختران تحصیل کنند و در جامعه حضور داشته باشند خوی و خصلت مردان را میگیرند و بد سرشت میشوند. وی در ادامه مینویسد که متأسفانه به دختر به عنوان موجودی که فقط وظیفهی فرزند به دنیا آوردن و بر طرف کردن نیازهای مرد را دارد، نگاه میکنند. و همچنین اشاره میکند دلیلیکه باعث میشود جامعه به خصوص مردان از باسواد بودن دختران و مشارکت آنها در جامعه ناراضی باشند، این است که دختران نسبت به حقوق خود تاحدودی آگاه میشوند و امکان دارد دیگر آن اطاعت محض که جامعه از دختران نسبت به مردان توقع دارد را از خود نشان ندهند و این با منافع مردان عوام درجامعه مغایرت دارد( همان: سال دوم، ش 11، 4رمضان1317: 17).
نویسنده در ادامهی مقالهی شمارهی 11 یادگیری و تحصیل دختران را به این دلیل واجب میداند که بتوانند فرزندان بهتری را تربیت کنند. وی عقیده دارد که طفل با داشتن مادر نادان و بیسواد، نمیتواند پیشرفتی از خود نشان دهد. آنگاه از اطفال اروپاییان مثال میزند که این فرزندان تا زمانی که در کنار مادر هستند، آنقدر علم و سواد از مادر میآموزند که از کسانی که مدرسه رفتهاند بیشتر میدانند و در آخر نتیجه میگیرد که اگر زنان با مردان همکاریکنند، جامعه پیشرفت زیادی میکند، ولی اگر بخواهیم یک عضو جامعه را از تحصیل و سواد کنار بگذاریم برای ما جز شکست فایدهای ندارد (همان: 17).
باید توجه داشت که قبل از پیروزی انقلاب مشروطه مطالبی که در مورد توجه به امور آموزش دختران منتشر میشد در دو محور تلاش برای ایجاد مدارس دخترانه در ایران با مقایسههایی که بین ایران و سایر ملل انجام میگرفت و همچنین توجه دادن جامعه به این موضوع که مادر باسواد فرزندان بهتری تربیت میکند، صورت میگرفت.
با پیروزی انقلاب مشروطه در ایران توجه به مسائل آموزشی دختران با وسعت بیشتری ادامه یافت. هرچند مخالفان، باز شدن مدارس دختران و دبستان دوشیزگان را در کنار اشاعهی فحشاخانهها قرار دادند، اما نامههایی به مجلس نوشته شد و مقالههایی در روزنامهها چاپ شد که نه تنها خواستار فراهم شدن شرایطی برای آموزش دختران بودند، بلکه به شیوهی آموزش و مفید بودن مواد درسی نیز توجه کردند. در اینجا به تعدادی از این روزنامهها پرداخته میشود :

3-3-4-روزنامهی مجلس
نخستین روزنامهای بود که پس از گشایش مجلس در ایران انتشار یافت. این روزنامه در هشتم شوال 1324ق به مدیریت میرزا محمدصادق طباطبائی و دبیری ادیبالممالک در تهران ابتدا به صورت هفتگی وسپس روزانه منتشر شد. این روزنامه چنانچه از نامش پیدا بود، بیش از همه گفتگوهای مجلس را مینوشت. روزنامه تا بمباران مجلس اول و وقایع تهران مرتب منتشر شده است و بعد از تعطیلی مجلس مانند سایر روزنامههای تهران تعطیل شد، اما بعد از اخراج محمدعلی شاه دوباره منتشر شد (صدرهاشمی، 1327: 4/185-183). این روزنامه گذشته از مسائل اجتماعی و سیاسی دربارهی لزوم گسترش آموزش و تعلیم دختران مقالات متعددی نوشته است. در یکی از نخستین جلسات مجلس اول، نامهای توسط یکی از خانمها در روزنامه مجلس چاپ شد در این نامه4 ضمن اشاره به بهبود وضعیت جامعه به خاطر وجود علمای فرهیخته موقعیت را مناسب میداند تا نقصهای جامعه را از بین ببرند. بر دولت مردان واجب میداند که اساس ترقی و پیشرفت مملکت را بر پایههای محکم بنا کنند و به تربیت دختران بپردازند. سپس از سابقهی علم و دانش ایرانیان در هزار سال پیش یاد میکند که به استامبول و اروپا سرایت کرده، اما اکنون کشورهای اروپایی به واسطهی آن علم که از ما گرفتند پیشرفت کردهاند. وی دلیل آن را این میداند که آنها به تعلیم و تربیت دختران نیز توجه کرده و دختران و پسران درکنار هم آموزش داده میشدند. و سپس به مقایسهی زنان اروپا و ایران میپردازد و مینویسد:« زنهای فرنگی به واسطه علم، معنی هیئت اجتماعیه را میفهمند و میدانند که فرزندان خود را برای چه کار آماده کنند. زنهای مسلمان جز کینهورزی با یکدیگر و تربیت کودکان به مقتضای سلیقهی کج خود چیزدیگر نمیدانند. این است فرزندانیکه از پستان آن مادرها شیر خورده مدبر عالم، و اولادی که در دامان اینها پرورده شده پستترین امم میشوند»و در ادامه مینویسد: تا زمانی که دختر تحصیل کرده نداشته باشیم، جوانان کاردان و پیران با تدبیر نخواهیم داشت. و همچنین اشاره کرده است که وی و چند نفر دیگر تحصیل علمکردهاند، منتظرند که مدارس دخترانه باز شود تا آنها از بیهوده وقت گذراندن رها شوند (مجلس،سال1، ش 6، 1324: ص3).

3-3-5-روزنامهی تمدن
این روزنامه به صاحب امتیازی مدبرالممالک در تهران ابتدا هر دوماه و سپس به صورت هفتگی تأسیس شد و شمارهی اول آن در 17 ذیالحجه 1325ق منتشر شد. آخرین شمارهی روزنامهی تمدن پیش از به توپ بستن مجلس اول در 11جمادی اول 1326ق منتشرشد. پس از تعطیلی مجلس

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی زبان فرانسه، مدارس جدید، ناصرالدین شاه، جلفای اصفهان Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی تعلیم و تربیت، نظام آموزشی، دارالفنون، آموزش و پرورش