پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، سرمایه فرهنگی، تقاضای گردشگری

دانلود پایان نامه ارشد

متقبل مي شوند و همچنين هدايايي که به اين مکان مقدس پيشکش مي کنند، همگي در رشد و توسعه ي اقتصادي منطقه نقش مهمي دارند. ضمن آنکه اختصاص نذورات بعضي از زيارتگاه ها به نوادگان يا مستحقان، در زندگي آنها نقش مهمي مي تواند ايفا کند. همچنين در روزهاي خاص ، وجود بازارها و دست فروش ها که کالاهاي خود را در معرض فروش زائران قرار مي دهند، از کارکردهاي مهم اقتصادي زيارتگاه ها به شمار مي رود (يوسفي، 1386).
یکی از مهمترین انگیزه های مهم گردشگری در جهان، انگیزه مذهبی و زیارتی است. این نوع گردشگری یکی از پایدارترین انواع گردشگری است. در این راستا بقاع متبرکه علاوه بر نقش و تأثیر مذهبی می‌توانند بر عمران و آبادانی منطقه تأثیرگذار باشند و در کنار فضای معنوی، فضای تفریحی نیز برای مردم ایجاد کنند. در ایران این جاذبه های فرهنگی – مذهبی (امامزادگان، زیارتگاه ها، مساجد تاریخی، حسینیه ها و …) در کنار اجرای مراسم فرهنگی و مذهبی در آنها که ریشه در باورها و اعتقادات دارند، منجر به پیوند بین فرهنگ و مذهب شده است و تعداد زیادی از گردشگران مذهبی و فرهنگی را به خود جذب کرده است (قادری و همکاران، 1388: 77). گردشگر به عنوان یک امر فرهنگی در دو سوی جریان گردشگری در یک مکان، تعامل ها و تبادل هایی را سبب می شود و با انسان های دیگر، انگیزه ها، خواسته ها، نیازها و آرزوهای آنها که منبعث از فرهنگ جامعه است ارتباط می یابد. توسعه گردشگری به عنوان یک پدیده فرهنگی – مذهبی موجب می شود که فرصت کافی برای تبادل فرهنگی – مذهبی بین گردشگر و جامعه میزبان به وجود آید (پاپلی یزدی و سقایی، 1390: 89).این گردشگران به سرمایه فرهنگی کل یک مکان بسیار علاقمند و مایل به تماشای تمام آنند زیرا به آن روش می توانند از طریق تجربیات جدید خود به فرهنگ خود بیفزایند. به این دلیل، گردشگران فرهنگی خاص، نوعی گردشگر هستند که غالباً در بازار گردشگری مورد تقدیرند آنان بخش بسیار حیاتی تقاضای گردشگری فرهنگی را تشکیل می دهند و تکراری ترین مصرف کنندگان سرمایه فرهنگی و نیز یکی از بانفوذترین بخش های جمعیتند؛ به نظر می رسد این گردشگران بر ذائقه و رفتارهای مربوط به مصرف محصولات فرهنگی معین تاثیرگذار باشند. این موارد، دلایل مهمی است که به خاطر آن، گردشگران فرهنگی خاص از بقیه گردشگرانی که گردشگر عادی نامیده می شوند و به خاطر فرهنگ سفر نمی کنند، متمایز می شوند. علاوه بر این، این تفکیک بین این دو نوع گردشگر را می توان با مخاطب کلی فرهنگ مقایسه نمود.
در هر دو مورد، محصولات باید به طور شایسته طراحی و در محل قرار داده شود تا بخش واقعی بازار را جذب و درگیر کند. تقاضا را همواره باید مد نظر قرار داد (موسوی و باقری کشکولی، 1392 :14). در نتیجه ترکیب امتیازاتی چون وجود بقاع متبرکه (امامزاده ها، زیارتگاه ها، کلیساها، حسینیه ها و…)، مراسم و آئین های مذهبی، تاریخ شکل گیری بقاع متبرکه، وجود امکانات برای اقامت در شب در بقاع متبرکه، فرصت های خرید، جاذبه های گردشگری مذهبی عمومی و غیره، یک امامزاده یا سایر اماکن مذهبی می تواند بازدیدکنندگان را از مکان های متعدد جذب کند. رونق اقتصادی در نتیجه جذب توریسم مذهبی بسیار حائز اهمیت است و برای اقتصاد کشور مهم و نیرومند می تواند عمل کند.
در ذیل به برخی کارکردهای حاصل از وجود امامزادگان اشاره می شود:
1- ایجاد امکانات رفاهی در محل: غیر از دریافت نذورات مردمی، وقف یکی دیگر از راه هایی است که امکانات مالی را در اختیار امامزادگان قرار می دهد و متولیان آن می توانند درآمد حاصله از این موقوفات را در ایجاد فضاهای فرهنگی، مذهبی و تاسیسات رفاهی صرف کنند( میردامادی، 1376: 119). نظیر ساختمان هایی که اطراف امام زادگان ساخته می شود تا مردمی که از مسافات طولانی به زیارت می آیند، بتوانند از ان استفاده کنند. از درآمدهای حاصل از موقوفات برای رفاه حال زائران می توان اقدام به ساختن زائر سرا و تاسیسات رفاهی کرد.
2- ایجاد مراکز درمانی: جهت رفاه حال مردم و زوار، در بسیاری موارد این طرح موفق عمل کرده است. درمانگاه یا دارالشفائی وابسته به امام زاده یا بقعه متبرکه ای بنا گردیده است. در این راه ابتدا باید زمین آن توسط افرادی خیر وقف شود و یا هزینه ساخت آن از موقوفات تأمین شود. در این مکان ها به مراتب برای مردم هزینه های درمانی ارزانتری با قیمت هایی مناسب تر در نظر گرفته شود و از پزشکانی خیر اندیش را با دستمزد هائی کمتر به خدمت گرفت .درآمدی که از این درمانگاه ها به دست می آید، می تواند در رفع بسیاری از کمبود های اقتصادی امامزاده همچنین در رفع بسیاری از مشکلات اقتصادی درمانگاه، مؤثر باشد.
3- ایجاد مراکز تجاری: اختصاص بخشی از هزینه های حاصل از درآمد های وقفی امامزادگان، برای احداث بازارچه ها و ایجاد مراکز تجاری و خدماتی در اطراف محل مرقد، خود می تواند زمینه ساز ایجاد اشتغال و اسباب توسعه اقتصادی را فراهم کند(هدایتی.1388 :80).
4- ایجاد صندوق قرض الحسنه: از جمله اهداف امامزادگان مبارزه با فقر و دستگیری از نیازمندان بوده، به این ترتیب اختصاص بخشی از درآمدهای حاصل از موقوفات در این راه، میراث این عزیزان را جاودانه می سازد. بنابراین، در برخی موارد ایجاد قرض الحسنه هایی برای اعطای وام به مردم در مکان امامزاده صورت می گیرد.
5- احیا، مرمت و تکمیل امکانات امامزادگان: صرف هزینه در خصوص تعمیر و مرمت این بقاع متبرکه به عنوان میراث های تاریخی، با مظاهر نمونه ای مانند معماری، نقاشی، کاشیکاری و جزآن تلاشی است برای بهره گیری از حداکثر ظرفیت آن ها. زیرا این مکان ها به عنوان یکی از مهمترین کانون ها و پایگاه های معنوی در میان شیعیان ایران ، نقش مؤثری در جذب اقشار مختلف جامعه به ویژه جوانان دارند.
6- امور خیریه: یکی دیگر از راه های صرف درآمدهای امامزادگان سفره های اطعامی است که آنان به مناسبت های مختلف مذهبی نظیر عاشورا و ماه ضیافت الهی به جهت کمک به ایتام و نیازمندان پهن می گردد. در بسیاری موارد نیز افراد خیر، بانی چنین جلساتی می شوند.
7- گسترش بنا: خانه ها و زمین هایی که نزدیک بقاع متبرکه قرار دارند در موارد بسیار برای گسترش امامزادگان وقف می گردند که دیده شده است علاوه بر ایجاد فعالیت های عمرانی و ساخت و ساز داخل امام زاده قسمت زیادی از آن به قبرستان هایی اختصاص داده می شود که می توانند محلی برای دفن مردگان باشد. اغلب این مزار ها سریعاً با قیمتی بالا به فروش می رسند چرا که از یک سو مردم به دلیل اعتقاداتشان ترجیح می دهند در این مکان های مقدس قبر بخرند. از طرف دیگر بستگان متوفی به دلیل مسافت طولانی قبرستان هایی که از شهر فاصله دارند به این کار اقدام می کنند. پولی که از فروش
مزار ها حاصل می شود نیز می تواند یکی از راه های درآمد برای امامزادگان به شمار رود(سازمان وقف. 1364: 50).

2-5-8- کارکرد اجتماعي بقاع متبرکه25
امامزادگان در عصر امامان تحت تاثیر شرایط مختلف سیاسی، اجتماعی، به شکل های مختلفی در اتحاد جامعه شیعه نقش ایفا کردند. در طول قرن اول و سه دهه اول قرن دوم امامزادگان بیشتر از طریق جان فشانی در راه ائمه و آرمان های اسلامی توانستند انسجام اجتماعی – عقیدتی جامعه اسلامی و شیعیان را حفظ کنند. همزمان با گسترش شورش ها علیه حکومت اموی فعالیت شیعیان به دیگر مناطق جغرافیایی گسترش یافت و امامزادگان نیز برای ترویج اندیشه و عقاید شیعی به نقاط مختلف به ویژه منطقه ایران مهاجرت کردند. مهاجرت امام رضا (ع) به خراسان، سبب شکل گیری مهاجرت گسترده شیعیان به مناطق ایران شد و این امامزادگان و خاندان آن ها در طول تاریخ نقش بسزایی در پرورش فکری جامعه ایران و پیوستن آن به جامعه شیعه ایفا کردند. در عصر انتشار مهمترین مسئله برای جامعه شیعه اهمیت داشته نشر صحیح عقاید شیعی و جلوگیری از دخول اندیشه های انحرافی در بدنه اعتقادی شیعه بود امامزادگان خصوصاً در مناطقی چون ایران که از دسترس حکومت به دور بود و امامان نیز در آنجا حضور نداشتند، این نقش را به خوبی ایفا کردند ( عسگری و ذوقی:1392). در عین حال زيارتگاه ها در ساخت، بافت، روابط و قوانين اجتماعي، نقش مهمي داشته و دارند. يکي از کارکردهاي اجتماعي زيارتگاه ، نقشي است که آنها به عنوان پناهگاهي براي مظلومان و ستمديدگان يا توبه کنندگان و بازنشستگان ايفا کرده اند. اين نقش از بست نشستن روحانيان براي احياي قوانين اسلامي، تا پناهنده شدن اشرار براي گرفتن تأمين جاني، قابل بررسي است. زيارتگاه ها به علت قدرت و اعتبار اجتماعي که دارند، همواره با «تحت الشعاع قرار دادن فعاليت هاي اجتماعي و اقتصادي، منطقه را به يک شهر زيارتي تبديل مي کنند.» دورکيم باور دارد: همين مناسک است که احساسات مذهبي را ايجاد، تقويت و تجديد مي کند. حس وابستگي به يک قدرت خارجي روحاني و اخلاقي را – که در واقع همان جامعه است- تشديد مي کند. همين مناسک و ماهيت جمعي چنين گردهمايي هاست که اين همه شور و شوق برمي انگيزد و شرکت کنندگان را به اهميت گروه و جامعه در قالب آيين هاي مذهبي آگاه مي سازد. بدين سان مناسک، همبستگي و انسجام اجتماعي را ايجاد و حفظ مي کند (يوسفي، 1386).
همچنين زيارتگاه ها به دليل قدرت و اعتبار اجتماعي كه دارند، همواره به عنوان مركزيت يك منطقه، بافت مسكوني و تجاري منطقه را در اطراف خود متمركز مي كنند و يا با « تحت الشعاع قرار دادن فعاليت هاي اجتماعي و اقتصادي، منطقه را به يك شهر زيارتي تبديل مي كنند »( سلطان زاده،1373: 45 ).

2-5-9- کارکرد فرهنگي بقاع متبرکه26
فرهنگ از جمله پديده هايي است که به شدت تحت تأثير مذاهب، آيين ها و مناسک آنها قرار مي گيرد. فرهنگ ايرانيان پس از فتح ايران توسط مسلمانان در ارتباطي که با ويژگي هاي فرهنگي جديد پيدا کرد، تغييرات فراواني پذيرفت. به وجود آمدن اماکن مذهبي در بخش هاي مختلف ايران و ماوراءالنهر، تغييرات فرهنگي و همچنين رفتارهاي فرهنگي خاصي به وجود آورد. (يوسفي، 1386).
امامزادگان در طول تاریخ ایران اسلامی همواره نقش و جایگاه اجتماعی قابل توجهی داشته اند. این دسته از مکان های زیارتی، از حالت مکان مذهبی صرف خارج شده و کارکردهای منحصر به فردی در قالب فرهنگ بومی هر منطقه پیدا کرده اند، به گونه ای که شبکه ای از رفتارها و آداب دینی در تعاملات زائران با یکدیگر و با مکان ایجاد شده به وجود آمده است. ادی معتقد است از طریق آیین ها و مراسم، امنیت عاطفی، هویت و نقطه اتکای ثابتی در بحبوحه نا سازگاری های و عقاید برای انسان فراهم می شود و بدین وسیله، با کمک به انسان در شناخت خودش، احساس هویت یابی را در او ایجاد می کند( همیلتون ،1377 : 210). کارکردهای زیارتگاه ها بسیار متنوع و متعدد است. در بین کارکردهای مختلف بُعد فرهنگی، کارکرد ویژه ای به همراه داشته است. پیدایش این مکانهای مذهبی در شهر های مختلف، تغییرات و تبادلات فرهنگی خاصی به وجود آورده است. مردم شهر و روستاهای اطراف که به امامزاده ها مراجعه می کنند، به نوعی با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند که نتیجه این ارتباط می تواند به تبادلات فرهنگی منجر شود. این افراد هر کدام ویژگی های فرهنگی خود را دارند و از این طریق فرهنگ خود را منتقل می کنند. از طرفی با مشاهده رفتارها و ویژگی های فرهنگی دیگران، از آنها تأثیر می پذیرند.کارکرد فرهنگی یکی از مهم ترین اهداف وقف است. زیرا وقف خود می تواند زمینه ساز بسیاری از تحولات و اسباب گسترش و توسعه بسیاری از نهادهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه باشد. زیرا ساختار این نهاد برکارکردهای سایر نهادها نیز تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم دارد. در این راستا کارکردهای وقف در راه امامزادگان می تواند نفوذ فرهنگی در جامعه باشد. صرف درآمد این موقوفات رابطه ای دوسویه با زندگی روزمره مردم دارد(جعفریان، 1387 :44). این موقوفات می تواند جنبه تبلیغی داشته باشد. و اسباب گسترش مذهب در جامعه را فراهم کند. زیرا بسیاری از واقفان در جهت کسب ثواب اقدام به انجام این عمل می کنند و با این کار احساس رضایت قلبی و روحی در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، امنیت سیاسی، باورهای مذهبی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی فرهنگ عامه، بقاع متبرکه، نماز جماعت