پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، امنیت سیاسی، باورهای مذهبی

دانلود پایان نامه ارشد

گفته شد، باید در مسیر پاسخگویی به نیازهای عمومی باشد چه مادی چه معنوی گنبد امامزاده، تمثیلی از سیر دورن به دلیل واژگونی و احاطه بر پایین است، کاشی‌های الوان و اسلیمی این کاربرد را بسیار ملموس تر می سازد.
آب نما: آب همیشه نمادی است از حیات «و من الماء کل شیء حی» ارتباط بسیار قوی با نور عامل پاکی و صمیمیت سیّال. از جهت دیگر در قرآن هم بهشت همیشه با آب و جوی و نهرها توصیف شده است و نیز حوض کوثر (اردلان و بختیاری، 1380).
خوش نویسی ها: شناسنامه‌ امامزادگان و عنصر بلافصل هویتی آنان است. کتیبه های خوشنویسی شده اغلب به عنوان قاب پیرامونی عناصر اصلی بنا مانند محراب، دیوارها و یا سر در ورودی قرار می گیرند. شکل دوار نوشتاری آنها بیانگر شمول و در برگیرندگی و تعالی و اوج است. (طباطبایی:1392)
سلیمی: از لفظ اسلامی گرفته شده است این طرح از ابتکارات هنرمندان اشکانی و ساسانی است اسلیمی عبارت است از گردش ها پیچ و خم های مدور تکراری اغلب قرینه که یادآور پیچش ساقه گیاه می تواند باشد و در نقوش تزئینی ایران نقش پایه ای دارد.
مقرنس : بسیار شبیه به لانه‌ زنبور، برداشتی عمیق و استادانه از همان قندیل‌های گذشته است که بیشتر در زیر سقف و در بالای دیوار و سردر و گوشه‌ها هم خودنمایی می کند. یکی از عناصر تزئینی معماری است که در زیباسازی بناهای ایرانی به ویژه مساجد و آرامگاه‌ها نقش مهمی دارد. مقرنس‌ها به شکل طبقاتی که روی هم ساخته شده برای آرایش دادن بناها و یا برای آنکه به تدریج از یک شکل هندسی به شکل هندسی دیگری تبدیل شود، به کار می‌روند(اردلان و بختیاری، 1380).
محراب : محوري ترین بخش در معماري مسجد محراب است.این واژه در لغت به معناي محل جنگ و جهاد آمده و از دیدگاه راغب اصفهانی در المفردات محراب مسجد را از آن رو محراب گویند که محل جنگ با شیطان و هواي نفس است. )بلخاري قهی،1384 :500).
گنبد: «بازتاب عرش الهی است که طبق سنن و احادیث اسلامی بر دوش هشت فرشته جای گرفته است.» (اردلان و بختیاری، 1380، 11) و مکعب بودن کل بنا مظهر جهان مادی. هندسه به کار گرفته شده در بعد کمّی خود صورت و ساختار بیرونی را تنظیم می کند و شکل می دهد و در بعد کیفی ناظر بر نسبت صورت های معماری است و بیانگر نظم در کل عالم هستی.
همه‌ این هنرها در واقع یک برآیند منسجم و هماهنگ هستند که در عین این که از یکدیگر تأثیر پذیرفته‌اند، هرکدام رسالت خاص خود را نیز فراموش نکرده‌اند. تکرار و تنوعّشان هر دو چشم و دل را پرواز می دهد به سوی رهایش و گشایش. دست های توانا و اندیشه‌های خلاق و سلیقه‌های باورمند در طول تاریخ در کالبد این ابنیه آنچنان درخشیده‌اند که تاریخ نمی تواند منکر این فضایل باشد. این ابنیه متأثر از فرهنگ و سنت و رسوم و معماری محلی و قومی ملل مختلف است که در آن ها دقیقاً اصول معماری نوین و امروزی در نظر گرفته شده است.(طباطبایی:1392)

2-5-5-کارکرد روان شناسي بقاع متبرکه22
انسان از بدو آفرينش در برابر حوادث طبيعي نياز به نيروي مافوق و برتر را در خود احساس مي كرد. نيرويي كه بتواند او را از حوادث و بلايا و مشكلات و سختي ها حفظ كند. آنچه كه توانست اين نياز انسان را برآورده سازد، دين و مذهب بود. به همين دليل پرستشگاه و اماكن مذهبي را براي اين كار ساخت زيارتگاه ها را ساخت، تا مكاني براي آرامش روحي و قلبي و فروكش كردن هيجانات و اضطراب هاي دروني انسان ها باشد. در اين جايگاه هاي مقدس زايرين اطمينان قلبي دارند كه هرگز تنها نيستند و قدرتي مافوق آنها وجود دارد كه همواره حي و حاضر است و توان برآوردن همه نيازهاي بشري را دارد. لذا « با توسل و استغاثه به درگاه او و ريختن اشك شوق از داشتن چنين تكيه گاهي مطمئن، يا اشك نياز به حل مشكلاتشان، يا اشك داشتن اميد به گشوده شدن گره مسايل شان، تخليه رواني شده و آرامش روحي به دست مي آورند »(شريف،1375: 241).
هنگامي که انسان نتواند بر مشکلات زندگي فائق آيد، دچار نوعي پريشاني رواني مي شود. اين پريشاني مي تواند روح و روان او را تحت تأثير قرار دهد و انسان را آزرده کند. بر طبق تحقيقات روان شناسي، دين و مذهب از جمله پديده هايي هستند که توانايي آرامش روحي انسان ها را در خود نهفته دارند. فضاي مزارها، فضاي روحاني است، فضايي که مي تواند عواطف انساني را تحريک کند تا انسان در برابر مشکلات عکس العمل هايي خلاف زندگي عادي خود بروز دهد. عکس العمل هايي همچون راز و نياز يا گريه و زاري؛ با اين عکس العمل ها انسان روان درماني و تخليه ي رواني مي شود و با اميد به اينکه قدرتي برتر براي حفظ و نگه داري آنها وجود دارد، به زندگي ادامه مي دهند. درخواست شفاعت زائران در جوار مزارهاي شخصيت هاي ديني و معنوي نبايد اينگونه تلقي شود که زائر اين تقاضا را از صاحب آرامگاه داشته و از او حاجت مي طلبد؛ بلکه به علت قرب و منزلتي که صاحب مزار با توجه به جايگاه ارزشمند خود در نزد خداوند دارد، او را واسطه ي حاجت خود مي کند تا پروردگار عالم به علت اعتبار صاحب مزار، گشايشي در مشکلات زائر بنمايد (يوسفي، 1386).
جیمزتعریف زیر را از مذهب ارائه نموده است: “مذهب عبارت است از تجربه و احساس رویدادهایی که برای هر انسانی در عالم تنهایی و دور از همه وابستگی‌ها روی می‌دهد.” به طوری که انسان از این مجموعه در می‌یابد که بین او و آن چیزی که جیمز آن را امر الهی می‌نامد، رابطه‌ای برقرار کرده است. از طرف دیگر، رفتار مذهبی، یکی از رفتارهای پیچیده انسانی است که کمتر مورد توجه روانشناسان و روانپزشکان قرار گرفته است (غباری بناب، 1384: 30). به رغم وجود آمارهای قابل توجه در مورد اثر مذهب بر زندگی مردم، پژوهشگران از اثر این متغیر در بهداشت و سلامت روانی و جسمانی غفلت کرده‌اند و فقط در سالهای اخیر است که باورهای مذهبی مورد پژوهشهای علمی قرار گرفته‌اند (یگانی،1379: 16). باورهای مذهبی قوی سبب می‌شود که افراد کمتر در معرض فشارهای روانی قرار گیرند، کمتر دچار افسردگی شوند، کمتر به بزهکاری روی آورند و طلاق در خانواده‌ها کمتر رخ دهد. وجود این باورها نیز احتمال اقدام به خودکشی را در بین پیروان واقعی ادیان الهی تا سطح چشمگیری کاهش می‌دهد (غباری بناب، 1384: 30).بر اساس نظریه آلپورت، افرادی که اعتقادات مذهبی دارند و مذهب را وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف دیگر قرار نداده‌اند در برابر انواع مشکلات روانی- اجتماعی مصونیت بیشتری دارند. پژوهشهای متعددی از جمله بررسی رابطه میان نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اهواز، این موضوع را تایید نموده‌ است (زرگر، 1383). یکی از رایج ترین رفتارهای مذهبی ایرانیان زیارت اماکن مقدسه به خصوص امامزادگان است و مردم از راههای دور و نزدیک با اعتقادی راسخ برای اعمال مذهبی به این اماکن مراجعه می کنند. آثار روان شناختی این زیارات، کمتر به شکل پژوهشی مورد توجه قرار گرفته است اما آنچه حائز اهمیت است این است که فضای روحانی بقاع و امامزادگان مأمنی برای مردم در برابر مشکلات و سختیهای زندگی است.
مردان و زنان در ساعات مختلف شبانه روز با آمدن به این مکانهای مقدس و راز و نیاز درونی یا گریه و زاری آشکارا، نیرو و امیدی برای تحمل مشکلات و ادامه زندگی پیدا می کنند. که اغلب مردم با هدف توسل و امید به گشوده شدن گره مسایلشان و کسب آرامش روحی و روانی به امامزادگان مراجعه می‌کنند و این مسأله در فرهنگ مردم شناخته شده است. مردم در سنین مختلف بصورت تنها یا خانوادگی یا با جمعی دوستانه برای رسیدن به این آرامش روحی و قلبی و راز و نیاز با معبود به زیارت بقاع می آیند. از اینرو می توان یکی از دلایل ساخت و توجه به این مکانهای مقدس را برای کسب آرامش روحی و قلبی و فروکش کردن اضطراب های درونی دانست. زائر به دلیل قرب و منزلت صاحب مزار در نزد خداوند، او را واسطه حاجت خود قرار می دهد تا پروردگار به دلیل اعتبار صاحب مزار، گشایشی در مشکلات فرد زائر بنماید.

2-5-6- کارکرد سياسي بقاع متبرکه23
امنیت سیاسی یکی از اقسام امنیت است که بر تمام شئون حکومت و جامعه احاطه دارد اصول مهم امنیت سیاسی از دیدگاه امام علی (‌ع)‌ به طور بسیار گسترده و فراوان در خطبه 192معروف به خطبه قاصعه و نامه 53 عهدنامه مالک اشتر مندرج است که در این مقوله به بخش های مهم آن که چون منشوری برای اعقاب ایشان و بالطبع امام زادگان و حکام جامعه اسلامی است اشاره می شود.در بسیاری از بخش های نهج البلاغه،‌ امام علی (‌ع) ‌به شکل غیر مستقیم و اغلب مستقیم به این مقوله اشارات صریح می فرمایند: « ‌پس با مردم چنان که با پادشاهان سرکش سخن می گویند،‌ حرف نزنید ‌و چنان که از آدم های خشمگین کناره می گیرند، دوری نجویید و با ظاهر سازی با من رفتار نکنید و گمان نبرید اگر حقی به من پیشنهاد دهید بر من گران آید، یا در پی بزرگ نشان دادن خویشم؛ زیرا کسی که شنیدن حق یا عرضه شدن عدالت بر او مشکل باشد،‌ عمل کردن به آن برای او دشوارتر خواهد بود (‌دشتی ،‌1379:‌ خطبه 216)‌.حاکم اسلامی باید همه مردم را ناموس حکومت بداند و حتی غیر مسلمانانی که تحت حکومت اسلامی اند ‌را عزیز بشمارد. (دشتی،‌1379: ‌خطبه ی27) و درگیلان آن روزگار بر اساس چنین دیدگاه و تعلیماتی زعامت و رهبری جامعه مشمول نگاه خاصی بود. بر اساس شرایط خمسه در امامت که قیام با شمشیر را اصل می دانستند، ‌هر سید حسنی یا حسینی صاحب اندیشه و عادل که قیام می کرد،‌ گرد او جمع می شدند و با او بیعت می کردند. قیام با شمشیر و سیادت آن قدر مهم بود که گاه اجازه داشتند ضمن در دست گرفتن رهبری جامعه اسلامی، آشنایی با علوم معارف اسلامی را کسب کنند. (‌غلامی،‌1386:‌19) ‌و این نبود جز این که این بزرگان خدای متعال را ناظر بر تمام اعمال خود می دیدند،‌ آن گاه مطابق اصول دینی به حرکت سیاسی دست می زدند و تلاششان بر این بود که تحرکات سیاسی شان در پیمایش مسیر رشد و تعالی جامعه صورت گیرد چراکه رعایت عدالت در تحقق امنیت سیاسی یکی از ملاک های بسیار مهم است.
اماکن مقدس همواره موجب برتري سياسي يک منطقه نسبت به مناطق ديگر بوده اند. برای مثال وجود زيارتگاه در بالاي تپه مشرف به يک روستا، موقعيت سياسي آن روستا را نسبت به روستاهاي ديگر برتري مي بخشد. در تحقيقات اين نکته نمايان است که روستاهاي داراي زيارتگاه ، روستاهاي همجوار را به لحاظ مختلف تحت الشعاع قرار داده و از قرب و منزلت بالاتري در بين مردم برخوردارند (يوسفي، 1386). در عین حال نماد و اسطوره شدن دادگران، نشانی از خواست تاریخی عدالت اجتماعی در جامعه بشری است. در تاریخ ایران هرگاه حکومت وظیفه حمایت از طبقات فرودست را وا می‌گذاشت، آنان برای رفع ستم و تامین عدالت به راه‌های دیگری چون توسل به کانون‌های دینی(مشاهد رهبران دین)، مقابله با نظام حاکم(شورش) یا برقراری خودانگیخته عدالت(با توسل به گروه‌های عیار، لوطی، پهلوان) روی می‌آوردند. در شرایط رواداری ستم و بروز نارضایتی در جامعه، پناه جویی در نزد عالمان و اماکن مذهبی، چونان راهکاری برای مقابله با ظلم و نیز گسترانیدن عرصه مبارزه سیاسی و اجتماعی بود. این امر، مفهوم بست‌نشینی را چون واژه‌ای مدرن در تاریخ سیاسی جدید ایران بازتعریف و مطرح کرد. تحصّن‌ها گاه در اماکن مختلف صورت می‌گرفت، اما توسل به حرم امامزادگان، اهمیت دینی، اجتماعی و به ویژه سیاسی پیدا کرد. اوج این روند در جریان تحصّن‌ها در اواخر سده سیزدهم ه.ق، و وقوع انقلاب مشروطیت، به ویژه در حرم حضرت عبدالعظیم(ع) و حرم حضرت معصومه(ع)، بروز کرد.

2-5-7-کارکرد اقتصادي بقاع متبرکه24
کارکردهاي اقتصادي بقاع متبرکه را بايد در اعتبارات مالي آن جستجو کرد. افرادي که به اماکن معنوي مراجعه مي کنند، هداياي نقدي و غيرنقدي خود را پيشکش زيارتگاه مي کنند. علاوه بر اين، اين گونه اماکن معمولاً داراي بناها و زمين هاي وقفي فراوان هستند که وجود اين وقف ها به اعتبار اقتصادي زيارتگاه کمک مي کنند.وجود يک زيارتگاه به علت مراجعه ي افرادي که براي زيارت امامزاده مي آيند و مخارجي که براي اين کار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، اعراب مسلمان، روایت شفاهی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، سرمایه فرهنگی، تقاضای گردشگری