پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، آداب و رسوم، اهل بیت (ع)

دانلود پایان نامه ارشد

م کلام اسلامی، طریقه‌ای خاص در فهم مسائل اعتقادی، که منشأ اختلاف در آن توجیه مقدمات منطقی و یا تفسیر ظاهر کتاب الهی است»(دهخدا،1387: 1112).
هنجارها : 10« قواعدی برای رفتارند که ارزش های یک فرهنگ را منعکس می کنند یا تجسم می بخشند »(گیدنز، 1387: 35).

1-6- تعاریف عملیاتی
ارزشها: در این پژوهش ارزیابی ارزش ها براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 1 الی 8 پرسشنامه بدست می آید.
هنجارها: در این پژوهش ارزیابی هنجار ها براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 9 الی 14 پرسشنامه بدست می آید.
آداب و رسوم: در این پژوهش ارزیابی آداب و رسوم براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 15 الی 20پرسشنامه بدست می آید.
هنر و میراث فرهنگی: در این پژوهش ارزیابی میراث فرهنگی براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 21 الی 27 پرسشنامه بدست می آید.
باورها: آداب و رسوم: در این پژوهش ارزیابی باورها براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 28 الی 34 پرسشنامه بدست می آید.
مذهب: در این پژوهش ارزیابی مذهب براساس نمراتی که از پاسخگویی به سئوالات 35 الی 42 پرسشنامه بدست می آید.

فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه
بي شک بالاترين و والاترين عنصري که در موجوديت هر جامعه دخالت اساسي دارد، فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه ، هويت و موجوديت آن جامعه را تشکيل مي دهد. با انحراف فرهنگ، هر چند جامعه از بعدهاي اقتصادي، سياسي، صنعتي و نظامي قدرتمند و قوي باشد ولي پوچ و ميان تهي است. اگر فرهنگ
جامعه اي وابسته به فرهنگ غرب باشد، ناچار ديگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرايش پيدا مي کند و بالاخره در آن مستهلک مي شود و موجوديت خود را در تمام ابعاد از دست مي دهد .
بقاع متبرکه از جمله آثار و ارزشهایی هستند که به نوعی در ترویج فرهنگ اسلامی دینی و بسیاری از عناصر ارزشمند فرهنگی تاثیر مثبت دارند. به دليل جايگاه ويژه ايران و حمايت و پيروي راستين ايرانيان و ارادت خاص آنان به ساحت مقدس ائمه معصومين (ع) و فرزندان و نوادگان آنان، کشور ما از ديرباز مأمن و مأواي امامزادگاني بوده که از دست خلفاي جور زمانه مجبور به هجرت مي شوند يا آنکه جهت نشر معارف و فرهنگ غني اسلامي به سرحدات ايران مي آمدند . آثار و برکات وجود اين ذوات نوراني و مقدس نه تنها در زمان حضور آنان بلکه پس از شهادت يا وفات ايشان نيز استمرار مي يافته و مأمن مؤمنان و دوستداران راه حقيقت مي شده است. در ايران در کنار اعتقاد راسخ ايرانيان به مقام و منزلت مجاوزان آن اماکن مقدس و اعتقاد ايشان به فرهنگ و معارف غني اسلامي چنان ظرفيتي در اين اماکن ايجاد کرده است که با يک برنامه ريزي صحيح و علمي مي توان اين اماکن را به قطب هاي فرهنگي کشور تبديل نموده با استفاده از ظرفيت هاي آن، در جنگ نرم عليه دشمن موفق بوده و در برابر تهاجم فرهنگي به خوبي ايستادگي کرد. اما با وجود گرايش گسترده شيعيان به حرم مقدس امامزادگان در ايران و همچنين با وسعت و گستردگي فراواني که دارند تاکنون به عنوان اماکن فرهنگ ساز ، کمتر مورد توجه و برنامه ريزي قرار گرفته اند. بررسي کارکردهاي معنوي و فرهنگي مستقيم و غيرمستقيم حضور امامزادگان در ايران، مي تواند از ديدگاه موافقان و مخالفان مورد بررسي قرار گيرد که از ديدگاه موافقان ، کارکردها و ظرفيت هاي علمي و فرهنگي مختلفي اعم از شفا دادن، ايجاد کتابخانه، درمانگاه، موسه هاي خيريه، حوزه هاي علميه و غیره را مي تواند شامل شود که باعث تحول و اثرگذاري در جامعه مي شود. مردم ايران ، اهل ذوق ، هنر و معماري بودند و بناهاي زيبايي را بر مدفن اين امامزادگان بنا نهادند که مظهر ظهور و بروز هنرهاي مختلفي شد و اين جنبه نيز به خودي خود جاي تأمل و غور فراوان دارد. از جمله خواص بقاع علاوه بر جنبه هنري مي توان به جنبه هاي اعتقادي، فرهنگي، اجتماعي و رواني مکنون در آنها اشاره کرد. گردشگري اين امامزادگان نيز منتج به ايجاد هويت ملي و ديني و همبستگي ملی و ايجاد محبت و الفت ميان اقوام مختلف مي شود.

2-2- تعریف بقعه متبرکه و امامزادگان11
بقعه متبرکه مدفن امامزادگان (کليه افرادي که با يک يا چند واسطه به امام معصوم (ع) منسوبند.) مي باشد که در طول تاريخ در اثر جنگ يا علل مختلف به شهادت رسيده اند يا پس از وفات در آنجا دفن شده اند و به مرور زمان مدفن انها تبديل به زيارتگاهي براي دوستداران مکتب اهل بيت (ع) شده است. مدفن برخي علماي بزرگ نيز به تسامح گاهي شامل اين طرح خواهد بود. (شریفی و قاسمی سعادت آبادی ،1392: 16).
استفاده از ذریه پیامبر اکرم(ص) در زمانیکه بین مسلمانان و شیعیان حیات ندارند؛ همانا رفتن به زیارت بُقاع و مراقد منوره این بزرگواران است که نشانه عشق و علاقه زائرین به پیامبر اکرم(ص) و ذریه آن حضرت می باشد. اصل مسئله مشروعیت زیارت قبر بزرگان دین، از جمله مسائل مسلّم نزد همه فرقه‌های اسلامی است. ائمه بزرگوار شیعه، همواره به زیارت قبر پیامبر اسلام(ص) و ائمه قبل از خود مشرف می‌شدند و زیارت نامه‌هایی نیز برای زیارت، از ایشان نقل شده که در کتاب پر ارج مفاتیح‌الجنان آمده است. صدور این زیارت نامه‌ها گواهی روشن بر مشروعیت و نیز انجام زیارت از سوی معصومین است. مقبره های مذهبی در مقایسه با سایر بناهای اسلامی (به جز مساجد) از اعتبار ویژه ای برخوردار بوده، مورد توجه عام هستند. کمتر شهر یا روستایی در ایران است که سهمی از چنین بناها نداشته باشد هر چند اکثر مناطق ایران امامزاده دارند، اما پیامبران الهی مدفون در ایران بسیار کم هستند.

2-3- اهمیت بقاع متبرکه12
پراکندگي سادات در تمام نقاط گوناگون اين پهنه يکسان نبود زيرا بيشتر به جاهايي روي مي آوردند که احساس امنيت بيشتر مي کردند همانند کوهستان ري و طبرستان و پاره اي نقاط مرکزي، با اين حال بعضي از ايشان گرفتار مخالفان مي شدند و به شهادت مي رسيدند، امروز مراقد اين بزرگواران باقي و مزار و مطاف است. از تعداد آنها در نقاط مختلف مي توان پي برد که اين نقاط به چه سبب مورد توجه ايشان بوده است، گرچه برخي از اين بقاع در طي زمان خراب و آثار آنها محو شده است(شریفی و قاسمی سعادت آبادی ،1392: 47).
خداوند در قرآن مجید به شیوه های گوناگون سفارش به رعایت حقوق اهل بیت کرده است آن گونه که درباره لزوم احترام به اهل بیت و دوست داشتن آنان ، می فرماید:”ای رسول ما بگو من اجر رسالت خود را جز این نمی خواهم که محبت مرا در حق خویشاوندانم رعایت کنید.” (سوره شوری، آیه 23).خداوند در قرآن جایگاه بسیار ممتازی برای اهل بیت قرار داده است .یکی از مواریث گرانقدر اهل بیت (ع) امامزادگان هستند که در سراسر جهان اسلام پراکنده می باشند و مسلمانان همواره به آنان احترام کرده اند. وجود امامزادگان حلقه پر رنگ معنویت اسلامی است رشته ناگسستنی که روح حیات طیبه را به جامعه تزریق می کند ، دوستی اهل بیت که همان دوستی خداست در ارتباط و نیایش با این بزرگواران رقم می خورد.
امامزادگان و سادات در پی سفر امام رضا (ع) به ایران مسافرت کردند و ایرانیان نیز به پاسداشت این امامزادگان همت گماردند و این مقابر مورد توجه دوست داران اهل بیت (ع) قرار گرفت و کانونی برای گسترش فرهنگ اسلام و تشیع در ایران گردید. این امامزادگان در طول تارخ در رشد و گسترش تمدن و هنر اسلامی تاثیر فراوان داشتند. با تاکیدات مقام معظم رهبری در سالهای اخیر بر قطب فرهنگی شدن امامزادگان و بقاع متبرکه تلاشهای وسیعی صورت گرفته تا جایی که روز 5 ذی القعده توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان روز بزرگداشت و تکریم امامزادگان نامگذاری گردید.
2-4- نقش بقاع متبرکه و امامزادگان در گسترش فرهنگ اسلامی13
آداب و مناسک اسلامی به ویژه شیعی، از ابعاد مختلف جامعه شناسی و روان شناسی دینی قابل توجه و تبیین است. از دیرباز، شیعیان با پیشینه و فرهنگ غنی خود در میان سایر مذاهب اسلامی، متمایز بوده اند. این فرهنگ به موازات نکات مشترک فراوان، بنابر جغرافیای تاریخی و قومی بهره مند از وجوه خاص است. یکی از وجوه مشترک شیعیان، وجود مقابر و مشاهد متبرکه امام زادگان و زیارت ایشان در اقصا نقاط جهان اسلام است. بنابر نص کتب تراجم و رجال اهل سنت در احوالات ائمه حدیث، «اهتمام به توسل و زیارت مشاهد متبرکه» در طول تاریخ رایج و متداول بوده است و عموم مسلمانان از شیعه و سنی، با استناد به آیات، احادیث و روایات متعدد، بر مشروعیت امر زیارت اتفاق نظر دارند(غیب غلامی، 1376: 105).
دین و مذهب همراه با زبان، ارزش ها، باورها، قوانین، سنن و علوم، یکی از مهمترین عناصر فرهنگی جامعه را تشکیل می دهند که از نسلی به نسل دیگر منتقل می شوند. زیارت، اعتقاد، باور و هنجاری رایج در تمامی فرهنگ ها و در میان شیعه، با اعتقاد به اصل امامت و منزلت اهل البیت(ع) بارزتر است. از همان قرون نخستین اسلامی، پراکندگی و توزیع وسیع جغرافیایی اماکن متبرکه شیعه، به ویژه مشاهد خاندان پیامبر(ص) از شرق تا غرب قلمرو اسلامی، توسعه فرهنگ شیعی و ارادت به اهل البیت(ع) را در پی داشته است. دوستی این خاندان، سنگ بنای تشیع در تمامی فرق آن بوده است. مظلومیت علویان در برابر ظلم حکام اموی و عباسی دیگر دلیل نفوذ آنان در میان مردم و توسعه تشیع بود(جعفریان، 1375: 90-87). امام زادگان بیشترین پراکندگی و توزیع را در جغرافیای تاریخی و دینی جهان اسلام و تشیع دارند به نحوی که در بسیاری از مواقع، جوامع شیعه به نام این اماکن شناخته می شوند.

2-5-کارکردهاي بقاع متبرکه14
درجوامع دینی، تاریخ روستاها، شهرها و مناطق با تاریخ مراکز زیارتی عجین است. زیارتگاه ها از عوامل حفظ
سنت ها و هویت فرهنگی جوامع محل استقرارشان هستند. این اماکن کارکردهاي آشکار و پنهانی دارند که بر
ابعاد مختلف حیات اجتماعی اثرگذار است. این کارکردها (آشکار وپنهان) مدام در مسیر تطور وتحول اند.واقعی‌ترین و قوی‌ترین کارهای فرهنگی در محور و برنامه مساجد و بقاع متبرکه و سایر اماکن مذهبی قرار دارد و جامعه موفق جامعه‌ایی است که در قالب فرهنگی در این اماکن به فعالیت بپردازد و استفاده از مساجد و اماکن مذهبی در واقع راهکاری برای مقابله با جنگ نرم و تهاجم فرهنگی است. زیارتگاه‌ها و بقاع متبرکه به عنوان مکانی با پایگاه معنوی- اجتماعی، از جنبه‌های مختلف تاریخی، فرهنگی و اجتماعی همواره مورد توجه محققین بوده است. زیرا اماکن مقدسه در ارتباط مستقیم با فرهنگ یک قوم قرار دارند و فرهنگ نیز زاییده ابعاد مختلف اجتماعی، مذهبی و تاریخی همان قوم است. بنابراین می‌توان با بررسی کارکرد زیارتگاه‌ها، به کیفیت و چگونگی وضعیت فرهنگی آن قوم در اعصار تاریخی و حال پی‌برد. در عین حال با شناخت کارکردهای فرهنگی بقاع در طول زمان می توان به موضوع تحقیق یعنی شناسایی عوامل فرهنگی تاثیر گذار بر مدیریت موثر بقاع متبرکه جهت داد.

2-5-1- کارکرد مذهبي بقاع متبرکه15
زيارتگاه ها از جمله اماکن مذهبي هستند که پس از ورود اسلام به ايران و ماوراءالنهر در اين سرزمين ها به وجود آمده اند و از مظاهر ويژه ي دين اسلام محسوب مي شوند. مظهري که در طول حيات خود نه تنها کارکرد مذهبي متعددي براي دين اسلام ارائه کرده، بلکه وظايف مظاهر ديگراسلامي نظير مسجدها و حسينيه ها را نيز به نحو مطلوب به انجام رسانده است زيرا در انجام اعمال مذهبي، مانند نماز و عبادت در حکم عبادتگاه و نمازخانه و نیز در حکم جایگاهی برای نذورات و همچنين مرکزي براي تصميم گيري هاي اجتماعي – سياسي مي باشد. (يوسفي، 1386).
زیارت مذهبی یکی از رایجترین اشکال گردشگري در سراسر جهان است که اصلی ترین هدف آن درك تجربه اي مذهبی است. این گردشگران براي زیارت اماکن، آثار، یادمانهاي مذهبی، انجام اعمال مذهبی و دینی، آموزش و گذراندن اوقات فراغت به مکان ها و مراکز مذهبی سفر میکنند. با افزایش سفر با انگیزه معنوي، همزمان با رشد صنعت گردشگري در دوران مدرن، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. گردشگري زیارتی نقش بسیار مهمی در تغییرات اجتماعی و اقتصادي دارد. با توجه به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، عوامل فرهنگی، آداب و رسوم Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، اعراب مسلمان، روایت شفاهی