پایان نامه با واژگان کلیدی برنامه درسی، کتاب درسی، مواد آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

د تا زماني كه فرهنگهاي مختلف شهري وروستايي پذيراي يك نوع سيستم آموزشي واحد و تأثيرات ناشي از وسايل ارتباط جمعي باشند و در تأليف كتب آموزشي به مسايل فرهنگي و بومي توجه نشود و همچنين متصديان امر آموزش داراي تخصص و آگاهي كافي نباشند، ما شاهد بازتاب يك تقابل نامطلوب از سوي دانش آموزان خواهيم بود.

فصل دوّم:
کلیاتی پیرامون آموزش و صنایع دستی در ایران

2 – 1 – 1 : تعریف و مفهوم برنامه درسی
کتابهای آموزشی هنر در دوره راهنمایی، نقش بسزایی در پایه ریزی درک هنری دانش آموزان و کشف استعدادها و پرورش آنها دارند. این کتابها همچنین بستری برای تربیت هنری می باشند تا ظرفیتهای فطری دانش آموزان شکوفا شود و توانایی درک و آفرینش هنری در آنها ایجاد شود. گاهي موضوعهاي متفاوت درسي فاقد هماهنگي لازم هستند و محتواي درس با گذشت زمان و پيشرفت علم و هنر، اثربخشي خود را از دست ميدهد. به عبارت ديگر محتواي آن درس، رو به زوال ميرود و به بازنگري عميق و كارشناسانه احتياج پيدا ميكند. يكي از اين درسها، درس هنر دوره ي راهنمايي است.
نیاز به تغييرات در نظام آموزش و پرورش، امري است كه بر اساس تغییرات شرایط اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ضروری به نظر می آید. بديهي است كه اين تغييرات بدون توجه به اصول برنامه ريزي، نتيجهي چنداني نخواهد داشت. بنابراين، برنامهريزي درسي منطبق با ارزشهاي اسلامي و با توجه به پيشرفت علوم و فنون و پويايي علم و هنر، به عنوان بخشي از برنامه ريزي آموزشي، از اوّلويتهاي خاصي برخوردار است.
از آنجا كه كيفيت برنامهي درسي ميتواند تأثير بسزايي بر دانش آموزان داشته باشد، مفاد برنامهي درسي بايد مبتني بر عملكرد، يادگيري متناسب با سن و اطلاعات به روز باشد.
“عنوان برنامه درسی، معادل واژه “curriculum” است و از نظر لغت از کلمه لاتین (currer) به معنای راهی که باید طی شود گرفته شده است. این تصور بر یک مسیر یا برخی موانع یا وظایفی دلالت می کند که هر فرد بر آنها غلبه پیدا میکند. یعنی مقولههایی که دارای آغاز و انجامی است و باید هدفهایی از آنها منتج شود” (ملکی، 1381: 21).
در دنياي امروز تغيير و تحوّل از اصول اساسي و مهم كشورهاي پيشرفته و توسعه يافته است و از آن جا كه در حوزه هاي مختلف فرهنگي، علمي و… جامعه مدام درحال تغيير است، نيازهاي دانش آموزان نيز دچار تغييرات بنيادين مي شوند. تدوين كتب درسي و تغيير و تحوّل محتواي آنها و ارائه به دانش آموزان، بايد متناسب با نيازهاي روز جامعه دانش آموزي باشد و کتابهای تازه نوشته شده بايد براساس اين نيازها تغيير يابند.
“متاسفانه طرحهای برنامه درسی و فعالیتهای آموزشی پیش بینی شده معمولاً تا زمان نسبتاً طولانی ثابت میمانند در نتیجه برای جمعیت بعدی و جایگزین، نامناسب میشوند. همچنانکه اثاث کهنه و مصالح قدیمی برای بخشهای گوناگون یک ساختمان نو و ساکنین با طرز تفکر متفاوت نامتناسب و ناسازگار است”(تقی پورظهیر،1389: 149 ).
در کشورهای توسعه یافته، با توسعه علوم، معنی برنامه درسی از تعدادی اهداف رفتاری مشخص فراتر رفته و شامل فعالیتهای یادگیری و وسایل کمک آموزشی و همچنین نحوهی اجرای برنامه می شود.
“در مورد برنامه درسی تعریف واحدی مورد توافق نیست. هر یک از صاحبنظران برنامه درسی با توجه به برداشت خود از ماهیت فراگیر و برنامه درسی تعریف ویژهای از برنامه درسی ارائه میدهند” (ملکی ،1387 : 21) .
تعاریف بسیاری از برنامه درسی شده است که تعدادی از آنها عبارتند از:
” طرح و نقشهای که در آن فرصتهای مناسب برای یادگیری دانش آموزان برای رسیدن به اهداف کلی و جزیی فراهم شده است” (سیلور2، الکساندر3 و لوئیس4،1376 : 317 ).
” در گذشته برنامه درسی عبارت بود از مطالب کتابهای درسی که بوسیله ی معلم تدریس و بوسیله دانش آموز حفظ میشد امّا امروز مفهوم برنامه درسی وسیعتر از تهیه وتدوین رئوس مطالب درسی است و آن عبارت است از پیشبینی کلیه فعالیتهایی است که دانش آموز تحت رهبری و هدایت معلم در مدرسه ( و گاهی خارج از آن) برای رسیدن به هدفهای مشخص باید انجام گیرد” (پورظهیر،1377 :40).
“به طور اساسی برنامهریزی درسی شامل کلیه فرصتهای یادگیری و تجاربی است که کودکان و جوانان با راهنمایی و یاری معلمان و زیر نظر مدرسه کسب کنند. به این اعتبار برنامه درسی در واقع طرحهایی است که مدارس بعنوان وسیلهای برای نیل به مقاصد خود مورد استفاده میدهند” (همان :147).
آیزنر5در تعریف برنامه درسی می گوید:” برنامه درسی عبارت است از یک سلسله وقایع آموزشی طراحی شده که به قصد تحقق نتایج آموزشی برای یک یا چند دانش آموز پیش بینی شده است” (ملکی ، 1381: 14).
“فعالیتهایی که کودکان و نوجوانان باید انجام دهند تا توانایی انجام فعالیتهای ضروری برای زندگی بزرگسالی در آنها بوجود آید”(همان :27).
و یا در تعریفی دیگر:”همهی فعالیتهای یادگیری فراگیرنده، انواع وسایل آموزشی، پیشنهادهایی در مورد راهبردهای یادگیری و شرایط اجرای برنامه “(همانجا ).
2 – 1 – 2 : عناصر برنامه درسی

معمولاً برنامههای درسی از عناصری تشکیل شدهاند که ترکیب وهماهنگی مناسب آنها در کنار یکدیگر موفقیت یک برنامه درسی را تضمین میکند. در اینجا به مواردی اشاره می شود که می توانند بعنوان عناصر کلیدی در هر برنامه درسی مد نظر قرار گیرند.

هدفها

هیچ فعالیتی در آموزش وپرورش نباید انجام شود مگر اینکه هدفمند باشد. هدفهای برنامه درسی باید متناسب با شرایط و امکانات جامعه و با توجه به نیازهای آن تعیین شوند. در مطالعه جامعه جنبههای اساسی آن از قبیل: اقتصاد، سیاست، فرهنگ، خانواده، موسسات اجتماعی، تحوّلات اجتماعی و غیره مورد بررسی قرار می گیرند.
“هدف در فرایند آموزشی چیزی جز «حد یادگیری» نیست. وقتی که از هدفهای دورهی ابتدایی، هدفهای دورهی راهنمایی و غیره سخن می گوییم و تعیین هدف میکنیم در اصل حدی از یادگیری را برای آن دوره ها معین کردهایم. با توجه به این ارتباط میتوان گفت: برای تحقق یادگیری موثر که موجب تغییر در رفتار یادگیرنده شود، هدف نیز به طبع یادگیری دارای ارکان سه گانه شناختی، عاطفی و روان – حرکتی است ” (ملکی ،1387 :54).
پس یک معلم نباید فقط به محتوای درسها توجه کند و آنها را به عنوان موادی که باید به ذهن دانش آموزان تزریق شود نگاه کند، بلکه باید به این نکته توجه کند اهداف کلی و رفتاری پس از ارائه درس تحقق یابند. امّا باید دانست که وظیفهی یک معلم در کلاس تعیین هدفها نیست بلکه شناخت آنها وراههای رسیدن به آنهاست. اهداف باید در سازمان آموزش و پرورش و توسط کارشناسان خبره و با توجه به سیاستهای کلی نظام تعیین شوند.
اهداف نیز به نوبهی خود با توجه به دیدگاههای مختلف دارای دسته بندیهای متفاوت می باشند، امّا غالباً به اهداف کلی، اهداف جزیی و اهداف رفتاری تقسیم می شوند.

اهداف کلی به صورت عبارتهای کلی آورده میشوند و شامل آرمانهای کلی میشوند؛ همانند: تزکیه نفس و رشد فضایل انسانی، شناخت اسرار جهان آفرینش و ایجاد تعهد اجتماعی. اهدافی همانند اهداف آموزش و پرورش در دورههای ابتدایی، راهنمایی و متوسطه سطح دیگر هدفها را تشکیل می دهند که اهداف جزیی نامیده می شوند و بر اساس اهداف کلی تعیین میگردند. ” انتخاب وتدوین اهداف کلی جهت حرکت و محدوده کار را مشخص میکند، چه این فعالیت تدریس یک جلسه یا برگزاری یک دوره آموزشی باشد” (مهرمحمدی،1382 :90).
در آخرین سطح از اهداف، اهداف رفتاری قرار دارند که اهداف درسی نیز نامیده می شوند. “هدفهای درسی از خرده هدفها نشأت می گیرند امّا نسبت به آنها به مراتب روشنتر و دقیقتر بیان میشوند به طوری که بازده برنامههای آموزشی را به صورت ویژگیهای رفتاری که از یادگیرندگان انتظار میرود مشخص میکنند” (تقی پورظهیر،1377: 152).

“به دلیل مبهم بودن اهداف کلی، لازم است آنها به اجزاء کوچکتری تقسیم کرد تا صراحت بیشتری داشته باشند، لذا از افعال رفتاری در بیان اهداف جزئی استفاده میشود تا حالتی روشن، صریح و واضح پیدا کند” (مهرمحمدی،1382 :90).

راهبردهای یادهی– یادگیری

“انتخاب راهبردهای یاد دهی- یادگیری مناسب، جزو فرایند برنامه ریزی درسی، محسوب میشود و اتخاذ تصمیم در این مورد باید قبل از تهیه و تولید مواد آموزشی انجام گیرد. ” انواع فعالیتهای پیشنهادی برای یادگیری دانش آموزان [تجارب یاگیری]، شیوهی انتقال اطلاعات، انتخاب و یا حذف مطالبی خاص، توالی فعالیتها، حجم مطالب و میزان سازماندهی آنها و غیره کاملاً تحت تأثیر فلسفۀ آموزشی برنامه ریزان درسی و روشهای یاددهی- یادگیری است” (لوی6،51:1380).

وسایل، رسانهها ومواد آموزشی
“یکی از محصولات نهایی هر طرح برنامهی درسی، تولید انواع گوناگون مواد آموزشی است. هرگاه معلم شخصاً تدوین برنامهی درسی را بر عهده داشته باشد، میتواند به آسانی از انواع مواد آموزشی که در دسترس است، استفاده کند. ولی اگر برنامه درسی، توسط یک سازمان مرکزی[نظیر سازمان پژوهش وبرنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش کشورمان ایران] برای جمع کثیری از دانش آموزان تهیه شود، انواع مختلف مواد آموزشی به صورت بسته چنان تهیه وعرضه میشود که به سهولت برای توزیع آماده باشد” (همان: 63).

محتوای برنامه درسی
“اصطلاح محتوای برنامه درسی نه تنها به قسمتها وقطعههای سازمان یافتهای که به گونهای منظم یک رشته علمی را تشکیل میدهد اطلاق میشود، بلکه شامل وقایع و پدیدههایی که به نحوی با رشتههای مختلف علمی ارتباط دارند نیز هست” (همان : 44).

ارزشیابی
“ارزشیابی یکی از مهمترین مراحل تنظیم برنامههای درسی است. فرایند ارزشیابی اساساً فرایند تعیین میزان تحقق هدفهای آموزش وپرورش به طور واقعی از طریق برنامههای درسی وآموزش است، و از آنجایی که هدفهای آموزش وپرورش، در واقع بیانگر تغییراتی هستند که در رفتارهای انسان به وجود می آیند، به عبارت روشنتر، چون غرض نهایی از تدوین هدفها، ایجاد تغییرات مطلوب در الگوهای رفتاری دانش آموزان میباشد، بنابراین ارزشیابی نیز عبارت خواهد بود از فرایند میزان تغییرات در رفتارهایی که واقعاً صورت گرفته شود” ( تایلر7،125:1381).
با توجه به مطالب گفته شده میتوان دریافت که در برنامه درسی، کتاب درسی بعنوان منبع اصلی محتوای برنامه درسی و همچنین بعنوان یک رسانهی آموزشی، بویژه زمانی که سایر رسانهها موجود نباشند و یا تعریف نشده باشند، از اهمیت زیادی برخوردار است. در مورد برنامه درسی هنر کتابهای هنر مهمترین منبع بررسی برنامه درسی می باشند که در مطالب فصل سوّم، چهارم و پنجم به آنها پرداخته خواهد شد.

2 – 1 – 3 : برنامه درسی هنر در ایران
“با تغییر نظام آموزشی در ایران و شکلگیری نظام 4-3-5 به جای نظام 3-3-6 در سال 1345 هجری شمسی، دورهی راهنمایی تحصیلی به عنوان بخش دوّم از آموزش عمومی از سال 1350 راه اندازی شد. طبق اسناد موجود اوّلین کتاب درسی هنر برای پایهی اوّل دوره راهنمایی در سال 1350، پایهی دوّم در سال 1351، و پایهی سوّم در سال 1352 تالیف شد. در سال 1361 برای نخستین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کتاب درسی جدید هنر برای این دوره (راهنمایی) تالیف شد. کتاب درسی مربوط به آموزش هنر در این دوره کتاب واحدی بود که بطور مشترک در پایههای اوّل تا سوّم تدریس می شد. در سال 1366 کتاب درسی جدیدی برای کلاس اوّل و در سال 1367 برای پایهی دوّم و در سال 1368 برای پایهی سوّم تالیف شد” (مهرمحمدی،1383 :124).
این کتابها هم اکنون نیز تدریس می شوند با این تفاوت که از محتوای کتابهای پایهی دوّم و سوّم مقداری حذف شده تا با ساعات تدریس درس هنر یعنی یک ساعت در هفته، هماهنگ باشد. با آنکه دیگر کتابهای درسی در این مدت تغییرات زیادی کردهاند، امّا کتابهای هنر بیش از 20 سال است که بدون تغییر همچنان تدریس میشوند. با توجه به تاکید کارشناسان به آموزش برنامهریزی شده و هدفدار که در مطالب پیشین به آن اشاره شد، با نگاهي به آموزش هنر در نظام آموزش راهنمايي تحصيلي در مي يابيم كه تاكنون

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، آموزش هنر، کتابهای درسی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی صنایع دستی، آموزش هنر، دوره متوسطه