پایان نامه با واژگان کلیدی انگیزش درونی، انگیزش بیرونی، خودکارآمدی، انگیزه تحصیلی

دانلود پایان نامه ارشد

ميدانند و معتقدند ساير عوامل مؤثر در موفقيت تحصيلي اثرات خود را از طريق انگيزه تحصيلي، بر روند تحصيلي اعمال ميكنند (تاکر36 و همکاران، 2002)

2-3-2. نظریه های موجود در زمینه انگیزه تحصیلی
در مرور نظریه هاي انگیزشی چندین نظریه اصلی قابل مشاهده است. فروید و هواداران اولیه او انسان را تحت کنترل غرایز زیستی میدانند. به نظر آنها غرایز رفتار را در کنترل خود دارند، تا اینکه انسان میآموزد که غرایز خود را از طریق «من » و «من برتر» مهار کند رفتارگرایان انسان را در آغاز مانند لوح سفیدي میدانند که تجارب او و پدیده هاي خارجی، افکار، انگیزشها و الگوهاي رفتاري معینی را روي لوح سفید اولیه ثبت میکنند. برخی از انسان گرایان مثل مازلو و راجرز معتقدند انسانها زندگی را با گرایش به خوبی یا خودشکوفایی آغاز میکنند؛ اما یادگیري و پدیدههاي مهم دیگر است که این فرآیند را تسهیل یا بازداري میکنند.
برخی دیگر از جریانات انسان گرایی و نیز روانشناسی گشتالت توجه خود را بر روي کلیت طبیعت انسان متمرکز کردهاند. تأکید آنها بر خود و اراده انسان است. طی ربع قرن اخیر نیز دیدگاههاي «شناختی» بر اساس تحلیل پایه هاي اجتماعی و رفتاري تأکید دوبارهاي برفرایندهاي ذهنی و خودآگاهی داشته اند. همانگونه که ملاحظه میشود هر یک از رویکردهاي روانشناسی، دیدگاه ها و نقطه نظرهاي خاصی در مورد انگیزه و عوامل مؤثر بر آن دارند. به همین دلیل به نظر میرسد که وجود دیدگاهی جامع تر منوط به این است که عوامل مختلف روانشناختی و حتی مسائل جامعه شناختی مؤثر بر انگیزه تحصیلی دانشآموزان مورد توجه و بررسی قرار گیرد (رشید، ذاکري ، سلحشوري ، کرد نوقابی، 1391)
عبد خدایی و همکاران (1387) برای تدوین و هنجاریابی مقیاس انگیزش تحصیلی ، هشت نظریه انگیزش در آموزش و پرورش (نیاز به پیشرفت، انتظار – ارزش، هدف گرایی، انگیزش توانش، خود ارزشی، خودکارآمدی، اسنادی و انگیزش درونی- بیرونی) را مورد استفاده قرار داد که خلاصه ای از نظریه ها را به شرح ذیل بیان میدارد:
در بیشتر نظریه ها و الگوهایی که در چند دهه اخیر در زمینه انگیزش در آموزش و پرورش ارائه شده است، رد پای ریشه ها و مفروضههای نظریه نیاز پیشرفت مشاهده می شود. عامل موثر بر تمایل نزدیک شدن به تکلیف، احساس نیاز به پیشرفت است. افراد دارای نیاز پیشرفت ویژگیهایی همچون تمایل به برتری جویی، خواستار تعالی و توفیق بودن، برای موفقیت و کامیابی سخت کوشیدن، تلاش برای دستیابی به اهداف عالی و برای انجام کاری دشوار به گونه ای پردوام، پی گیر و بی امان تلاش کردن را دارا می باشند.
نظریه پردازان انتظار – ارزش معتقدند انتخاب، پیگیری، عملکرد و انگیزه افراد تحت تاثیر باورهای آنان در مورد انتظار موفقیت در انجام تکلیف و ارزشمندی یک تکلیف برای آنان دارد. به عقیده پتری37(1991) ، نظریه ارزش- انتظار بر بازنمایی شناختی و تاثیر هدف ها تکیه می کند. این بازنمایی شناختی دارای دو ویژگی است:
الف: انتظار ناشی از این که بروز رفتارهای ویژه به دستیابی به هدفهای معین می انجامد.
ب: ارزشی که این هدف ها در نزد انسان یا جاندار خواهند داشت.
بر اساس این نظریه، تحقق انگیزش در نتیجه همراهی هردو جزء می باشد.
به اعتقاد استیپک38 (1998) بحث در مورد انگیزه ها بدون توجه به هدف ها دشوار است. مایهر39 (1995) هدف ها را به عنوان مقاصد شناختی که در موقعیت پیشرفت وجود دارند، تعریف کرده است. در سالهای اخیر، نظریه های شناختی بر نقش هدف ها در انگیزش پیشرفت تاکید ویژه ای نموده اند.
یکی از مفاهیمی که در بسیاری از نظریه های شناختی انگیزش در آموزش و پرورش مطرح بوده است و نقش مهمی را ایفا می کند مفهوم ادراک توانایی و انگیزش توانش است. ایده زیر بنایی این ساختار انگیزشی در مورد نگرش دانشآموز در باره توانایی عملکرد خویش است که زمیته ساز انگیزش می باشد.
به اعتقاد کوینگتون40 (1984) خود ارزشی ، به ارزیابی افراد از ارزش خودشان اشاره می کند و مشابه مفاهیم عزت نفس و حرمت نفس است. مفروضه بنیادی نظریه خود ارزشی این است که افراد بطور طبیعی برای حفظ ارزش خود سعی و تلاش می کنند. نظریه ارزش خود، از طرفی بر چگونگی به وجود آمدن آن و از طرفی بر تاثیری که بر انگیزش و در نتیجه ، عملکرد و موفقیت و شکست می گذارد مبتنی است. نظریه ارزش خود ، یکی از انگیزه های موثر در فعالیت های تحصیلی را نگهداری یا افزایش ارزش خویشتن می داند.
یکی دیگر از ساختارهای انگیزشی که برای فهم موفقیت دانشآموزان مطح بوده و در سه دهه گذشته توجه قابل ملاحظه ای را از سوی پژوهشگران تعلیم و تربیت به خود اختصاص داده است، مفهوم خودکارآمدی است. ادراک خودکارآمدی مفهومی است که با نام بندورا پیوند خورده است و با پژوهشهای وی در عرصه روانشناسی پدیدار شده است. در حوزه یادگیری و آموزش، خودکارآمدی به ارزشیابی های شخصی دانش آموزان از قابلیت های عمل به تکلیف اشاره می کند. یعنی آنها توانایی موفق شدن در آن تکلیف را دارند یا خیر. آشر و پاجارز41 (2006) اظهار میدارند که باورهای خودکارآمدی دانشآموزان ، نقش کاملی در انگیزش تحصیلی، یادگیری و پیشرفت آنها ایفا میکند.
از میان نظریه های شناختی، نظریه هایی که چگونگی تفکر در باره علت های موفقیت و شکست شان را به عنوان تعیین کننده های اصلی انگیزش به حساب می آورند به نام نظریه اسنادی معروف می باشند. در حوزه تحصیلی، دانشآموزی که در آزمون موفق می شود یا شکست می خورد، در علت یابی این موفقیت یا شکست، چه عامل یا پدیده ای را تعیین و مسئول می داند؟ بنابراین، اسناد، به علت ادراک شده یک پی آمد اطلاق می شود و عبارت است از توضیح فرد در مورد علت رخداد یک پدیده یا علت پی آمدهای گوناگون. نظریه اسنادی به ما کمک میکند تا دریابیم چگونه دانشآموزان، موفقیت و شکست خود را توضیح میدهند و چگونه این توضیحات در انگیزه آنها برای رفتارهای پیشرفت در آینده تاثیر می گذارد.
میل تایدو و سونای42 (2003)، انگیزش درونی را انگیزشی که از عواملی، همچون علاقه یا کنجکاوی سرچشمه بگیرد نامیده اند. بنا به تعریف رایان و دسی43 (2000) انگیزش درونی تمایل ذاتی برای جستجو و تسخیر چالشها به عنوان اهداف فردی و علایق شخصی است. و براساس تعریف فرچایلد44 و همکاران (2005)، انگیزش درونی تحریک شدن و تعقیب کردن یک فعالیت صرفا به دلیل لذت و ارضایی که از خود فعالیت برمی خیزد، است. (عبد خدایی، سیف، کریمی، بیابانگرد، 1387)

2-3-3. نظریه خودمختاری یا خود تعیینی
در زمینه انگیزه تحصیلی نظریههای مختلفی وجود دارد ولی متداول ترین نظریه در این خصوص نظریه خودمختاری یا خود-تعیینی45 است. انگیزش تحصیلی خود تعیینی توسط دسی، اسکوارتز ، شین من، رایان46 (1981) ارائه شده است. بر اساس این نظریه، انگیزه به ندرت در برگیرنده پدیده واحدی است. افراد نه تنها از نظر میزان انگیزش متفاوتند بلکه از نظر جهت و نوع انگیزش نیز اختلاف دارند و این تعارض در نوع انگیزش به نظرها و اهداف اساسی که باعث انجام کار می شوند ارتباط دارد. در نظام طبقه بندی دسی و رایان افراد در سه نوع جهت گیری انگیزشی قرار می گیرند؛ افراد با جهت گیری انگیزش بیرونی، افراد با جهت گیری انگیزش درونی و افراد بدون انگیزه. بر اساس نظریه دسی و همکاران او افراد زمانی دارای انگیزش درونی هستند که در خود ادراک شایستگی و خود تعیینی کنند. رفتار افرادی که دارای انگیزش درونی هستند، از درون نظم پیدا میکند، یعنی اجازه نمی دهند دیگران یا عوامل بیرونی بر عملکردشان تاثیر بگذارند. انگیزش درونی یعنی اینکه شخص عملی را به خاطر کسب رضایت، خشنودی، علاقمندی و لذت درونی انجام دهد و تنها خود عمل مهم است. برای مثال فردی با انگیزه درونی زمانی به خواندن یک رمان می پردازند که از مطالعه آن احساس لذت کند. خواندن رمان به خاطر کسب رضایت دیگران یا از ترس عواقب نخواندن آن (برای مثال گرفتن نمره بد در امتحان) صورت نمی گیرد. (دسی و رایان 2000).
افرادی که دارای انگیزه درونی هستند برای خود اهدافی تعیین می کنند و در جهت رسیدن بدان می کوشند در واقع اگر آنان احساس کنند که در انجام فعالیتهای مورد علاقه خود، در فشار هستند؛ سطح (خود – تعیینی) ادراک شده بنابراین سطح انگیزش یا علاقه درونی آنها کاهش می یابد. در مقابل افراد با انگیزش بیرونی خود را شایسته یا (خود- تعیین) قلمداد نمیکنند. رفتار آنها از بیرون دیکته میشود. یعنی عوامل بیرونی و افراد دیگر نقش تعیین کننده ای در ایجاد رفتار و تصمیم گیری های آنان ایفا می کنند. این افراد به وقایع خارجی و افراد دیگر توجه بیشتری دارند تا به رضایت شخصی و احساس لذت خود. بنابراین ، افراد با جهت گیری انگیزش بیرونی به جای تمرکز بر تکلیف و احساس رضایت، از انجام خوب آن در انتظار نوعی پاداش یا تنبیه اجتماعی در مقابل انجام یا عدم انجام تکلیف هستند. انگیزه بیرونی مربوط به زمانی است که فعالیت به منظور دستیابی به برخی پیامدهای مجزا از آن انجام می گیرد که با انگیزش درونی در تضاد است. (رمضانی، هدایتی ، فرجی، خمسایی، حیدری مکرر ،1389)
دسی و رایان (2002) معتقدند ، علاوه بر انگیزش درونی و بیرونی یک سازه دیگر انگیزشی نیز وجود دارد که عبارت است از بی انگیزگی. افراد بی انگیزه ، بین عمل و نتایج عمل رابطه ای نمی بینند در واقع بی انگیزگی یا فقدان انگیزه حالتی را بیان می کند که قصد و عمدی در عمل وجود ندارد و رفتار فاقد تعهد و احساس علیت شخصی است.
افراد بدون انگیزه ، مانند افرادی که دارای انگیزش بیرونی هستند خود را شایسته و (خود-تعیین) نمی دانند. این افراد در مقایسه با همسالان خود که دارای انگیزش بیرونی هستند، بعد از مدتها تلاش برای انجام تکالیف و صرف انرژی و وقت، آن را رها می کنند. ادراک شایستگی و کنترل در آنان چنان پایین است که در موقعیتها احساس درماندگی میکنند. کوشش برای این افراد یک عمل بیفایده است، آنان موفقیتها و شکستهای خود را نتیجه عوامل بیرونی و کنترل ناپذیر میدانند (بحرانی،1384).
نظریه خود تعیینی معتقد است که باید برای افراد جهت تصمیم گیری در باره نحوه رفتار و تفکر فرصت داد تا پیش درآمدی بر کنترل ادراک شده باشد. تحقیقات انجام شده حاکی ازآن است که پاداش های بیرونی به نوعی کنترل فرد از ادراک (خود-تعیینی) را کاهش می دهد. همچنین روشهای مدیریتی و آموزشی رایج طوری است که بزرگسالان به حفظ کنترل دانشآموزان می پردازند و باعث کاهش انگیزش درونی برای فعالیتهای تحصیلی می شود. وقتی نقش ارزیابی معلم بر نقش اطلاعرسانی او پیشی گیرد یا وقتی برای انجام تکالیف مرزهای انعطاف ناپذیری قرار دهد، نتایج احتمالی آن کاهش سطح کنترل ادراک شده یا خود تعیینی است. در مقابل وقتی دانشآموزان با معلمی که دارای جهت گیری خود مختاری است به فعالیت می پردازد، به انتخاب تکالیف، تعقیب علایق خود و حل مسائل تشویق می شوند و ادراک خود تعیینی و انگیزش درونی در آنها افزایش خواهد یافت. تحقیقات نشان داده است که جهت گیری خود- تعیینی در مقایسه با جهت گیری کنترل کننده، باعث تقویت بیشتر سطح انگیزش درونی و تحکیم باورهای مربوط به شایستگی ذهنی و افزایش میزان عزت نفس می شود (دسی، اسکوارتز، شین من، رایان، 1981 به نقل از بحرانی، 1384)

2-3-4. سبک های کنترل کننده انگیزش
در نظریه خودگردانی47 رایان و دسی (2000) چهار سبک کنترل کننده انگیزش مطرح شده است که عبارتند از خود تنظیمی بیرونی، خود تنظیمی درون فکنی شده، خودتنظیمی همانند سازی شده و خود تنظیمی یکپارچه.
زمانی که رفتاری برای کسب پاداش و اجتناب از تنبیه انجام می شود، خودتنظیمی بیرونی مطرح است. وقتی که انتظارات بیرونی به صورت اجبار جلوه گر می شود فرد به فعالیتهایی می پردازد تا به پاداش درونی مانند افزایش عزت نفس و پرهیز از تنبیه درونی خود – تحمیلی مانند احساس کم ارزشی دست پیدا کند، یعنی فعالیت ها به نوعی خواهد بود که معیارهایی که از دیگران آموخته و درون فکنی شده است هماهنگ باشد. زمانی که فرد آگاهانه اعمال و رفتار ها را با ارزش و مهم می داند، نظم دهی بر همانند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی خودکارآمدی، باورهای خودکارآمدی، توانایی ها، آموزش و پرورش Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی مدارس هوشمند، یشرفت تحصیلی، پیشرفت تحصیلی، انگیزه تحصیلی