پایان نامه با واژگان کلیدی اقليمي، درياچه، کوير

دانلود پایان نامه ارشد

لايه هاي رسوبي، دور تا دور درياچه نيز قابل مشاهده و رديابي مي باشند.

شکل (2-11) : شواهد تراسهاي درياچه اي کوير حاج عليقلي براساس مشاهدات کرينسلي (1381)

تعداد رودهايي كه به اين حوضه ختم مي شوند، 16 شاخه مي باشد كه اغلب از ارتفاعات جنوبي البرز شرقي سرچشمه مي گيرند و به صورت همگرا به كوير حاج علي قلي منتهي مي شوند (كاتبي، 1380: 48). از مهمترين آنها مي توان به دامغان رود (چشمه علي) و روخانه حسن آباد (كال شور) اشاره كرد. اين كوير به عنوان حوضه انتهايي سيلاب ها و رودخانه هاي منطقه محسوب مي شود و در صورت وجود ريزشهاي جوي فراوان به يك درياچه موقت و كم عمق و يا باتلاق نمايان مي شود که اين دليلي بر وجود درياچه در زمان پرآبي كوير حاج عليقلي محسوب مي گردد.
يكي ديگر از مهمترين دلايل اثبات وجود درياچه در چاله بسته کوير حاج عليقلي، نسبت B/P (نسبت مساحت كل حوضه آبريز به مساحت پلاياي حوضه) مي باشد. اگر عدد بدست آمده كمتر از 22 باشد، حوضه مرطوب و اگر بين 22 تا 30 باشد، وضعيت حوضه نمناك تا خشك و اگر بيشتر از 30 باشد نمايانگر وضعيت بسيار خشك حوضه مي باشد. هر چه قدر مقدار اين عدد بيشتر باشد ضريب خشكي منطقه نيز افزايش مي يابد (كلينسلي، 1381: 190 تا 197). نسبت بدست آمده در مورد درياچه حاج عليقلي به شرح مذكور مي باشد: در ارتفاع 1300 متري اين نسبت 4.158، در ارتفاع 1210 متري، 5.88 و در ارتفاع 1130 متري 12.49 و براي سطح فعلي يعني ارتفاع 1060 متري 48.73 محاسبه گرديده است. در سه مورد اول نسبت بدست آمده كمتر از 22 است كه نشانگر وضعيت مرطوب مي باشد و يك افزايش نسبي با كاهش ارتفاع را نشان مي دهد كه بيانگر خشك شدن درياچه با گذشت زمان و كاهش ارتفاع است. به طوري كه ضريب B/P فعلي درياچه عدد 48.73 مي باشد و مبين وضعيت بسيار خشك و كويري است (كاتبي، 1380: 46 و 47) (شکل 2-12).

شکل (2-12) : بلوک دياگرام سطح فعلي کوير حاج علي قلي نسبت به ارتفاعات اطراف

در ساحل چالة دامغان تناوبي از لايه هاي ماسه بادي و رسوبات رسي – سيلابي يا درياچه اي مشاهده مي گردد كه از نشانه هاي مشخص تغييرات اقليمي دوران چهارم است. وجود ماسه هاي بادي دليل بر حاكميّت فرسايش بادي و حاكي از شرايط دوره هاي خشك و گرم است و در مقابل رسوبات رسي – سيلابي دليل بر حاكميّت فرسايش آبي و نشان از شرايط دوره هاي باراني و سرد مي باشد (محمودي، 1367: 7 و 8).
سطح آب درياچه حاج عليقلي و به تبع آن پادگانه هاي آبرفتي درياچه در هنگام تغييرات اقليمي دوران چهارم، دچار نوسانهايي شده به طوري كه در دوره هاي سرد (اناگلشيال) افزايش آب حاصل از ريزشهاي جوي، سبب گسترش و افزايش سطح آب درياچه و ارتفاع يافتن پادگانه ها شده و در دوره هاي گرم (كاتاگلشيال) بر اثر افزايش دما و افزايش تبخير و كاهش ريزشهاي جوي، سطح آب درياچه كاهش پيدا كرده و ارتفاع پادگانه ها كمتر شده است بنابراين مرتفعترين پادگانه دليل بر پرآبي (دوره سرد) و كم ارتفاعترين پادگانه دليل بر كم آبي درياچه (دوره گرم) مي باشد. متناسب با اين تغييرات اقليمي سيستم هاي شكل زاي موجود در منطقه تغيير كرده اند. به طوري كه در دوره هاي سرد، به ترتيب از ارتفاعات به طرف حوضه انتهايي حاج علي قلي، حاكميت با سيستم هاي يخچالي، مجاور يخچالي، فلوويال (فرسايش آبي) و در نهايت پديمانتاسيون بوده است و در دوره هاي گرم به ترتيب از ارتفاعات به طرف حوضه انتهايي حاج علي قلي، حاكميت با سيستم هاي مجاور يخچالي، فلوويال (فرسايش آبي)، پديمانتاسيون و فرسايش بادي بوده است (رامشت، 1382: 16 تا 20). به دنبال تغييرات در اقليم و سيستم هاي شكل زا، عوارض خاصي در منطقه شكل گرفته اند.
دو رودخانه اصلي اين کوير که هر دو از کوههاي البرز سرچشمه ميگيرند عبارتند از: رودخانه دامغان که مخروط افکنه وسيعي در حاشيه شمال غربي اين کوير ايجاد کرده است و ديگري رودخانه حسن آباد است که از حاشيه شمال شرقي وارد کوير مي شود. اين رودخانه دره اي به عمق 5 متر در داخل کوير ايجاد کرده است. علاوه بر اين دو رودخانه رودخانه هاي ديگري نيز از طرف جنوب غربي و شرقي به اين کوير وارد مي شوند که نسبت به رودخانه هاي اصلي آب کمتري داشته و عموما در اوايل فصل تابستان خشک مي شوند (شکل 2-13). مسيلهاي اصلي که در گذشته مستقيما با جريان آب دائم و همينطور سيلابها اين چاله را تغذيه مي کردند عبارتند از: رودبار دامغان, که در حال حاضر بر روي آن سدي احداث شده است. رودبار طزره و مسيل شاهرود, که اين مسيل از ارتفاعات مجن سرچشمه مي گيرد و در گذشته جريان آب دائمي به سمت اين چاله داشته اما سالهاست که فقط هنگام بارشهاي شديدوجاري شدن سيل اين مسيل زنده ميشود.البته مسيلهاي کوچک ديگري هم به سمت اين چاله سرازيرمي شوند.

شکل (2-13) : آبراهه هاي حوضه آبي کوير حاج علي قلي

2-6 موقعيت و ويژگي هاي اقليمي
بدون شک طبيعت، انسان و کليه مظاهر حيات در سطح گستردهاي متأثرشرايط اقليمي ميباشد. پراکندگي اجتماعات رويشي و حيواني و پراکندگي خاک تابع شرايط اقليمي ميباشد. بديهي است که وضع هوا ثابت نيست و پيوسته در حال تغيير است اما معمولاً در هر مکان مشخص، در طول سال هوايي معين به دفعات بيشتري جابجا مي شود به طوري که از نظر فراواني، اين هوا در آن مکان نمود بيشتري مي يابد، اين هوا در هر منطقه، آبوهواي آن منطقه به حساب مي يابد. در تغييرات آبوهواي يک منطقه يا توزيع آبوهوا در سطح زمين علاوه بر تأثير عوامل ديناميکي و فيزيکي اتمسفر، ناهمواري سطح زمين، پوشش گياهي آن، آب و خاک، عرض جغرافيايي و… مؤثرند (کاوياني و عليجاني، 1377: 3). بارندگي، درجه حرارت، رطوبت، تابش خورشيد، سرعت و شدت باد و پديده يخبندان از عناصر سازنده موقت هواست که بررسي ميانگين اين عناصر براي زماني طولاني را اقليم ميگويند. بنابراين آب و هوا (اقليم) عبارت است از هواي غالب يک محل در درازمدت.
از حيث مناطق آب و هوايي ايران به سه پهنه عمده اقليمي بياباني و نيمه بياباني، خزري، و کوهستاني طبقه بندي مي شود که هر کدام نيز به زيربخش هاي جزئي تري تقسيم مي شوند. در اين بين حوضه آبي کوير حاج علي قلي از نظر موقعيت اقليمي کلان در پهنه آب و هوايي بياباني و نيمه بياباني و در بخش هاي کوچکتر در ناحيه اقليمي نيمه صحرايي سرد تا ناحيه اقليمي صحرايي خشک واقع شده است (شکل 2-14).

شکل (2-14) : موقعيت اقليمي حوضه آبي کوير حاج علي قلي (سازمان هواشناسي کشور)

موقعيت حوضه آبي کوير حاج عليقلي در جنوب رشته کوه البرز و همجواري با دشت هاي خشک ايران مرکزي، دوري از مراکز رطوبتي، عدم نفوذ توده هاي باران زا، جهت و امتداد رشته کوه هاي مجاور و بادهاي خشک محلي، اين منطقه را در رديف نواحي با اقليم خشک قرار داده است. موقعيت جغرافيايي خاص منطقه، شرايط متضاد اقليمي را در فصول مختلف سال، هم از نظر منشا توده هاي هواي باران زا و هم در ارتباط با شرايط حرارتي و برودتي به وجود آورده است. علاوه براين، عوامل تشديد شرايط بيابان زايي حاصل از عوامل انساني و طبيعي خود مزيد بر علت و سبب ايجاد شرايط متضاد اقليمي است. به طور کلي اقليم منطقه تحت تاثير دو دسته عوامل آب و هواي محلي و بيروني قرار دارد. اقليم فصول سرد سال منطقه را دو توده هواي بيروني کنترل مي کنند که به شرح زيرند:
– توده هواي سرد سيبري که از مناطق سيبري منشاء گرفته و در طول فصول سرد سال باعث سردي هوا و کاهش دماي منطقه شده و در صورت مرطوب بودن سبب ريزش نزولات جوي اندک مي گردد.
– توده هواي مديترانه اي که توسط بادهاي غربي به منطقه هدايت شده و منشاء آنها درياي مديترانه و اقيانوس اطلس است که در صورت مرطوب بودن سبب ايجاد بارش هاي چشم گير و مطلوب در منطقه مي گردد.
اقليم دوره گرم سال منطقه تحت تسلط پرفشار جنب حاره قرار دارد که در نتيجه فرونشيني مداوم هوا در جنوب و زير رود باد جنب حاره ايجاد مي گردد. از خصوصيات اقليم تابستاني منطقه نزول دائمي هوا، عدم حرکت صعودي هواي سطح زمين و در نهايت آسماني صاف و بدون ابر و بارندگي است. صافي آسمان در تابستان سبب ورود و خروج سريع و آسان انرژي تابشي خورشيد شده و باعث اختلاف شديد دماي شب و روز مي گردد. نتيجه اين اختلاف دماي زياد، ايجاد مراکز فشار محلي است. اين وضعيت سبب پيدايش بادهاي محلي با قدرت و شدت هاي مختلف مي گردد. ميزان پراکنش بارندگي در همه مناطق يکسان نيست به طوري که از ارتفاعات به سمت مناطق کم ارتفاع پلاياي حاج عليقلي از مقدار بارندگي کاسته مي شود. ميزان دما، رطوبت نسبي و درصد پوشش گياهي نيز از تنوع محلي برخوردارند و متناسب با تغييرات ارتفاع تغيير مي کنند (جعفر پور و همکاران، 1368).
جهت تشريح ويژگي هاي اقليمي منطقه مطالعاتي از آمار اقليم شناسي مناسبترين ايستگاه منطقه، به عبارتي از آمار ايستگاه دامغان به عنوان ايستگاه نماينده استفاده شده است که شامل عناصر اقليمي دما، بارش، رطوبت نسبي، باد و ساعات آفتابي مي باشد (جدول 2-3).
جدول (2-3) : مقادير عناصر اقليمي ايستگاه دامغان از بدو تاسيس تا 1391 (اداره هواشناسي دامغان)
ايستگاه دامغان
دما به سانتيگراد
بارش به ميليمتر
رطوبت نسبي به درصد
تعداد روزهاي يخبندان
تعداد ساعات آفتابي
حداکثر سرعت باد غالب

معدل
حداقل
معدل
حداكثر
حداكثر
مطلق
حداقل
مطلق
متوسط
روزانه
ماهيانه
حداکثر روزانه
معدل
حداكثر
معدل
حداقل

سرعت (m/s)
مسير (درجه)
فروردين
10
6/20
28
4/1
3/15
7/22
2/9
59
40
2
5/217
12
310
ارديبهشت
6/14
3/27
34
6/6
21
2/14
3/4
61
35
0
2/258
15
330
خرداد
5/19
5/34
4/39
6/14
27
3/4
8/3
46
24
0
7/354
5/10
320
تير
5/23
8/38
6/42
8/18
3/31
0
0
43
23
0
1/349
5/17
360
مرداد
6/21
5/34
40
2/18
28
0
0
42
24
0
3/356
5/10
320
شهريور
9/17
4/31
4/36
11
7/24
0
0
54
31
0
3/304
15
310
مهر
5/15
3/29
4/34
2/10
4/22
4
6/1
56
28
0
279
5/11
320
آبان
9/6
5/19
26
1
2/13
2/8
2/4
57
38
4
8/245
6
310
آذر
1/3-
4/14
8/18
2/4-
4/7
3/9
6/7
61
38
8
9/247
5/11
310
دي
3/3-
8/8
6/12
8-
8/2
2/11
4/6
67
45
14
3/214
7
320
بهمن
1/1-
1/9
8/14
2/5-
4
7/12
3/7
72
48
9
6/256
13
320
اسفند
3/2
8/13
4/22
4-
8
9/16
6/6
63
41
6
199
14
310
سالانه
35/10
5/23


09/17
5/103
25/4
75/56
58/34
42
9/3281
96/11
320

پارامترهاي مهم قابل بررسي و موثر براي دستيابي به تحليل در مورد ويژگي‌هاي حرارتي منطقه حداقل و حداکثر مطلق دما، ميانگين حداکثر و حداقل دما و ميانگين دماي هوا است (درجه حرارت) است. با توجه به اقليم نسبتاً گرم و خشک منطقه وشرايط حاکم بر آن، اختلاف بين شب و روز نوسان دمايي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است با توجه به اطلاعات بيشترين ميانگين تفاوت اين دما مربوط به ماه تيرماه و برابر 3/15 درجه‌ي سانتيگراد است. حداقل دامنه‌ي اين نوسان در ماه بهمن ماه بوده و به 2/10 درجه‌ي سانتيگراد مي‌رسد در طول کل دوره نيز اين ميانگين 09/17 درجه است. گرمترين ماه سال تير است که طي دوره‌ي آماري ميانگين حداکثر دماي آن 8/38 درجه‌ي سانتي‌گراد مي‌باشد. سردترين ماه سال در اين محدوده با دماي 3/3- درجه سانتي‌گراد به ماه دي اختصاص مي‌يابد (شکل 2-15).

شکل (2-15) : نمودار مقادير مولفه هاي درجه حرارت در ايستگاه دامغان

رژيم بارندگي اين منطقه مديترانه‌اي است به اين معنا که فصل بارش آن منطبق بر دوره سرد سال بوده و فصل خشک آن بر تابستان منطبق است. با توجه به اطلاعات بدست آمده بيشترين بارندگي‌ها در منطقه‌ي مطالعاتي، فصل پاييز و زمستان است که در اين ميان ماههاي فروردين و اسفند بيشترين ميانگين بارش را به ترتيب 7/22 و 9/16 ميليمتر به خود اختصاص داده و کمترين ميزان بارندگي در ماه هاي تير، مرداد و شهريور صورت گرفته است. همچنين حد اکثر بارندگي روزانه با مقدار 2/9 ميليمتر به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی کوير، آبخيز، عليقلي Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بيابان، زايي، تغييرات