پایان نامه با واژگان کلیدی استان خراسان

دانلود پایان نامه ارشد

خارج از محدوده‌ي طبيعي بيابان اثرگذار بوده و خطرآفرين است).
– کلي بودن شاخص هاي منابع آب (زهتابيان، 1383: 20 ).
– منطقه اي بودن و دخالت زياد نظرکارشناسي ( شهر ياري، 1388: 14).
وجود اين نارساييها که از دقت اين مدل مي کاهد، باعث شدکه در سال 1382 روش اصلاح شده ICD تحت عنوان MICD28 توسط اختصاصي و احمدي ارائه گردد. در اين روش نوع کاربري بخش هاي مختلف عرصه در سه گروه اراضي با کاربري کشاورزي،کاربري جنگل و مرتع، و اراضي فاقد کاربري طبقه بندي شده است (کريم زاده، 1387: 99).
مدل ICD توسط چمن پيرا و همكاران (1385: 543) در حوضه آبخيز كوهدشت جهت تعيين شدت و وضعيت فعلي بيايانزايي مورد استفاده و ارزيابي قرار گرفت. نتايج اين پژوهش نشان ميدهد که در حوضه آبخيز کوهدشت، 7/32 درصد منطقه با بيايانزايي شديد، 32 درصد در كلاس بيايانزايي متوسط و حدود 2/35 درصد هم در طبقه بيابان زايي کم واقع شده اند.
1-3-7-3-2 روش IMDPA
مدل ايراني تخمين بالقوه بيابان زايي، توسط سازمان جنگلها، مراتع و آبخيز داري با همکاري گروهي از اساتيد و محققين کشور در سال 1384 تحت عنوان مدل IMDPA29 ارائه شد. هدف اين طرح شناخت ومعرفي معيار ها و شاخص هاي بيابان زايي در زيست بومها ي طبيعي کشور و ارائه متدولوژي ارزيابي کمي و کيفي در مناطق مورد مطالعه است به گونه اي که بتوان تصوير روشني از بيابان زايي در سطح کشور داشت. در اين مدل با استفاده از تجارب جهاني و مدل هاي بين المللي و همچنين مدل هاي رايج در کشور 9 معيار و 130 شاخص تاثير گذار دربيابان زايي شناسايي شده است (زهتابيان، 1381، 46). از جمله اين معيار ها مي توان به آب، خاک، پوشش گياهي، ژئومورفولوژي، زمين شناسي، اقليم، کشاورزي، توسعه تکنولوژي، و اقتصادي – اجتماعي اشاره نمود. (بخشنده مهر، 1387: 47 ). معايب زير موجب شده که شاخص هاي اين مدل به راحتي قابل اندازه گيري نباشند.
– گسترده بودن کار
– هزينه بر بودن آن
– نبود آمار و اطلاعات کافي
1-3-7-3-3 طرح بيابان زايي
طرح بيابان زايي توسط احمدي (1375) جهت شناخت و ارزيابي قابليت بيابانهاي ايران و مديريت مناسب آنها در منطقه حاجي ميرك شهرستان فردوس در استان خراسان جنوبي انجام گرفته است. هدف از اين طرح اجراي مديريت مناسب، جهت حفاظت منطقي از منابع طبيعي به منظور بالا بردن سطح رفاه عمومي مردم است. ترتيب انجام مطالعات، تقدم و تاخر آنها از هيچ طرح داخلي و خارجي الهام نگرفته بلکه بر اساس تجربيات چندين ساله گروه احياي مناطق خشک و کوهستاني دانشکده منابع طبيعي دانشگاه تهران است. در تدوين اين طرح ابتدا نقشههاي پايه نظير شيب، هيپسومتري، شبکه هيدروگرافي بدون توجه به ترتيب مطالعات قبلي تهيه ميگردد ولي مطالعات از تقديم و تاخر خاصي برخوردار است. در اين طرح مطالعات در 2 فاز و 5 سطح انجام مي شود. فاز اول در 4 سطح انجام شده و شامل موارد زير است:
– مطالعات هوا و اقليم، سنگ شناسي و ژئومورفولوژي.
– مطالعات منابع آب، پوشش گياهي، خاک و فرسايش.
– شناسايي و ارزيابي منابع.
– قابليت ارضي، مسائل اجتماعي-اقتصادي، جمعبندي دادهها، تدوين برنامه.
– فاز دوم شامل يک سطح است و مهمترين بخش مطالعات طرح بيابانزدايي را شامل ميشود.
– طرح اجرايي، برنامه ريزي و ملاحظات فني، اقتصادي و مظارتي.
مراحل مختلف اجراط طرح بيابان زايي به شرح شكل (1-3) مي باشد (احمدي، 1387: 514).

شکل (1-3) : مراحل مختلف و چگونگي انجام طرح بيابان زايي (احمدي، 1387)

1-3-7-4 جمع بندي از بررسي مدل ها و روش هاي مطالعه بيابان زايي
نتايج بررسي مدل ها و روشهاي مطالعه بيابان زايي نشان مي‌دهد که عوامل متعددي در فرآيند بيابان زايي تاثيرگذار بوده و در هر منطقه‌اي با توجه به ويژگيهاي انساني، طبيعي و جغرافيايي متفاوت هستند. به همين دليل مدل‌هاي ارائه شده در زمينه ارزيابي تخريب زمين متفاوت بوده و هر مدل با توجه به شرايط محيطي و انساني حاکم بر آن منطقه تنظيم و تدوين شده و ممکن است در ساير مناطق سطح معني‌داري قابل قبولي نداشته باشد. در سال‌هاي اخير متخصصين و سازمان‌هاي ذيربط كشوري در ايران اقدام به ابداع مدل‌هاي جديد و مناسب با شرايط انساني، طبيعي و جغرافيايي ايران نموده‌اند که از جمله آنها مي‌توان به مدل‌هاي ICD، IMDPA، مدالوس تغيير يافته و طرح بيابان زايي اشاره نمود. اين مدل‌ها با توجه به ويژگي‌هاي منطقه‌اي ايران طراحي شده و از نتايج بهتري نسبت به مدل‌هاي مطرح در سطح جهاني برخوردار هستند. اين مدلها عموماً به صورت منطقه‌اي تدوين شده و هر يك داراي محاسن و معايب متفاوتي مي‌باشند، اما پارامترهاي مورد استفاده در آنها در اكثر موارد از عموميت و يكنواختي خاصي برخوردار است. در نتيجه اين مدل‌ها براي منطقه مطالعاتي ويژه با تغييرات غيرمعني‌دار خصوصيات محيطي و پارامترهاي نمونه‌برداري خاص کارآيي دارند كه در صورت تغييرات معني‌دار در خصوصيات محيطي هر منطقه، بايستي مدل‌ها و معادلات جديدي جهت تخمين ميزان بيابان زايي و تخريب اراضي طراحي گردد.

2 فصل دوم
مواد و روشها

2-1 مقدمه
بر اساس آمار سال 1377 که توسط سازمان جنگلها و مراتع کشور منتشر شده است حدود 80% از اراضي كشور ايران در حوضه مناطق خشك، نيمه خشك و خشك نيمه مرطوب قرار دارد (نگارش، 1389)، و از اين نظر داراي شرايط اكولوژيكي شكننده‎اي است. اين محدوده وسيع با توجه به شرايط خاص ژئومورفيک، اقليمي، خاکشناسي و سوء مديريت انساني در معرض معضل بيابان زايي قرار دارد. لذا مقابله با آن از مهمترين برنامههاي ملي و منطقهاي محسوب ميگردد. در اين زمينه شناخت فرآيندهاي بيابان زايي و عوامل به وجود آورنده و تشديد کننده آن، آگاهي از شدت و ضعف اين فرايند، و مدلسازي جهت پيشبيني روند آتي تخريب اراضي امري مهم و ضروري است که با ارائه راهکارهاي مديريتي مناسب ميتوان از شدت اين پديده کاست و يا از پيشروي آن جلوگيري به عمل آورد. در اين بخش از پژوهش حاضر که با هدف مدل سازي اکوژئومورفولوژي رفتار بيابان در کوير حاج علي قلي طراحي شده است، مواد و روشهاي پژوهش و به نوعي موقعيت و ويژگيهاي جغرافيايي منطقه مطالعاتي، مراحل عمده روش پژوهش، پايگاه اطلاعاتي منطقه، عوامل موثر در رخداد بيابان زايي و نحوه تهيه لايه هاي اطلاعاتي آنها، و همچنين روش مدل سازي رفتار بيابان در غالب مدل هاي رخداد بيابان زايي مورد بررسي قرار گرفته است.
2-2 موقعيت جغرافيايي
آبخيز دامغان منطقهاي مستطيلي شكل با مساحتي برابر با 18700 كيلومتر مربع در امتداد دامنه جنوب و جنوب شرقي البرز قرار گرفته است. كوهستانهاي البرز در قسمت شمال با حداكثر ارتفاع 3888 متر در قله چالوئي (چالوئس) بر اين دشت مسلّط است و كوهستانهاي جنوبي با حجم و ارتفاع كمتر نسبت به كوهستانهاي شمالي، چاله دامغان را از حوضه آبي كوير بزرگ جدا ميكند. مرتفعترين قله كوهستانهاي جنوبي، قله كوه دارستان با ارتفاع 2319 متر است و پستترين نقطه منطقه مربوط به كوير حاج علي قلي با ارتفاع 1022 متر از سطح دريا ميباشد. قسمت اعظم ناحيه حوضه آبي دامغان را دشت وسيعي در بر گرفته كه شيبي همگرا و بسيار ملايم به طرف كوير حاج علي قلي دارد. شيب دشت در اطراف كوير به يك درصد و در حواشي آن به حداكثر 5 درصد ميرسد. منطقه مطالعاتي از نظر سياسي در استان سمنان واقع شده و در موقعيت جغرافيايي ْ53 و ’15 تا ْ56 طول شرقي و ْ35 و ’15 تا ْ37 عرض شمالي گسترده شده است (شكل 2-1).

شکل (2-1) : موقعيت جغرافيايي منطقه مطالعاتي

2-3 موقعيت و ويژگيهاي ژئومورفولوژي
آبخيز دامغان يک چشمانداز ژئومورفيک واقع در مناطق خشک است که متشکل از واحدهاي کوهستان، دشتسر و پلايا است. هر واحد از چندين تيپ خاص و هر تيپ از چندين رخساره تشکيل شده است. از مهمترين زميننماهاي واحد ارتفاعات در منطقه مطالعاتي ميتوان به تشکيلات آهکي همراه با ميان لايههاي ماسه، دولوميت و کنگلومرا، مواد آتشفشاني و دگرگوني؛ و واحد دشتسر به دشت سرهاي فرسايشي، آپانداژ، انتهايي، مخروطه افکنهها، نواحي ماسه زارها و مسيلها؛ و واحد پلاياي دامغان به جلگه رسي، صفحات کفي، حوضه خيس و نمگزار اشاره نمود. کوير حاج علي قلي از منظر کلان سطوح ژئومورفيک ايران، در سه منظر سطوح مقعر آبرفتي، سطوح محدب مرتفع ناهموار و سطوح مستوي نمکي واقع شده است (شکل 2-2).

شکل (2-2) : موقعيت کوير حاج علي قلي در کلان سطوح ژئومورفيک ايران (اقتباس از فتوحي، 1385)

موقعيت حوضه آبي کوير حاج علي قلي از منظر ارتفاعات و ناهمواريهاي ايران به گونه اي است که اين ناحيه به صورت چالهاي مستقل بين رشته كوههاي البرز و دشت كوير گسترده شده است و همانند محورهاي اصلي كوهستان البرز در اين منطقه، چاله دامغان جهت شمال شرقي – جنوب غربي دارد (شکل 2-3).

شکل (2-3) : موقعيت کوير حاج علي قلي در نقشه کلان واحدهاي ارتفاعات و ناهمواريهاي ايران (اقتباس از www.parstimes.com)

2-3-2 سطوح ارضي
مهمترين ويژگي سطوح براي تفکيک و نمادين کردن آنها يکي شيب (مقدار و جهت شيب) و ديگري نوع سطح (محدب، مقعر، مستوي) مي باشد. ميزان و جهت شيب از طريق تراکم خطوط منحني ميزان و نوع سطح هم از طريق الگوي آرايشي شبکه آبراهه ها تعيين مي گردد (رامشت، 1385: 59 تا 61). با مشاهده نقشه توپوگرافي آبخيز دامغان و مدل ارتفاعي رقومي آن، از طريق الگوي آرايش آبراهه ها و فرم و تراکم خطوط تراز به طور کلي حدود سه سطح کلي و پنج سطح جرئي مي توان تفکيک کرد. سطح اول، کوهستان را در شامل شده و الگوي آرايش شبکه آبراهه ها در آن از نوع واگرا و مقدار شيب آن زياد است. سطح دوم از نوع مقعر بوده، به طوريکه الگوي آبراهه اي آن موازي مي باشد و مقدار شيب نيز کمتر است. اين سطح دشتهاي پايکوهي و گلاسيها را در برگرفته و خود به دو نوع سطح مقعب با شيب تند و سطح مقعر با شيب کند تقسيم مي شود. در فصل مشترک اين سطوح شيب به طور تدريجي تغيير يافته و اين سطوح از نوع مقعر با آبراهه هاي موازي مي باشند. سطح سوم از نوع مستوي بوده و سطوح کم شيب و هموار کف پلايا را در برميگيرد. مهمترين عامل شناسايي آنها نقاط ارتفاعي منفرد، تپه شاهدها، خطوط منحني ميزان سينوسي در حاشيه و الگوي آبراهه اي دوشاخه اي در حاشيه و آبراهه هاي عنکبوتي و سرگردان در مرکز سطح مي باشند. الگوي زهکشي در حاشيه اين سطح عموما همگراي دوشاخه اي است که خود دليلي بر عملکرد وجود تراسهاي آبرفتي درياچه اي و آبهاي راکد مي باشد (شکل 2-4).

شکل (2-4) : نقشه سطوح ارضي حوضه آبي کوير حاج علي قلي

2-3-3 چشم اندازها و واحدهاي فرمي
حوضه آبي کوير حاج علي قلي يک چشم انداز ژئومورفولوژي واقع در مناطق خشک و از نوع پلايا است که از بيروني ترين قسمت به سمت مرکز شامل سه منظر به صورت است:
الف) منظر ارتفاعات به صورت يک نوار در اطراف منطقه و به عنوان يک سطح محدب: ارتفاعات در چشم انداز مطالعاتي به شکل نواري هستند که در برخي مناطق پايکوهي به مخروطه افکنه ها ختم مي شوند. ارتفاعات مهم ترين سطح تامين کننده آب به شمار مي روند از اين رو در ايجاد واحدهاي فرمي موجود در منطقه توسط فرايند آب هاي جاري نقش زيادي دارند. ارتفاع موجود در چشم انداز منطقه مطالعاتي داراي تشکيلات متفاوتي هستند و بر اين اساس در منظر ارتفاعات واحدهاي فرمي زمين نما که بر اساس تفاوت در جنس اراضي به وجود مي آيند قابل مشاهده است. از مهمترين زمين نماي آن مي توان به تشکيلات آهکي همراه با ميان لايه هاي ماسه، دولوميت و کنگلومرا، مواد آتشفشاني و دگرگوني اشاره نمود.
ب) منظر دشت سرها به عنوان يک سطح مقعر: دشت سرها سطوحي با شيب منظم و مقعرند که از پاي ارتفاعات شروع شده و با شيب ملايم به قلمرو پلايا ختم مي شوند. بر روي نقشه هاي توپوگرافي فرم آبراهه هاي موازي و افزايش فاصله خطوط منحني ميزان، سطح اين ژئوفورم ها را نشان مي دهد. دشت سرهاي فرسايشي، آپانداژ، انتهايي، مخروطه افکنه ها، نواحي ماسه زارها و مسيل ها از مهمترين زمين نماهاي اين چشم انداز به شمار مي روند که مي توان در منطقه مطالعاتي مشاهده نمود.
ج)

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سازمان ملل، استان هرمزگان، مشارکت مردم Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی کوير، ژئومورفولوژي، رگزيستازي