پایان نامه با واژگان کلیدی ارتکاب جرم، بازدارندگی، نظام عدالت کیفری، عدالت کیفری

دانلود پایان نامه ارشد

دوم : انواع پیشگیری از جرم
گسن معتقد است كه جرم شناسي پيشگيري شاخه اي از جرم شناسي كاربردي است كه موضوع آن تعيين مؤثرترين وسايل براي تأمين پيشگيري از جرم در مقياس كل اجتماع يا يك جهت محدودتر مثلاً يك شهر، ناحيه اي از شهر و غيره خارج از ارعاب عمومي به وسيله تهديد كيفري است.
در جرم شناسي شش نوع پيشگيري قابل تصوراست،چهار نوع تحت عنوان پيشگيري متداول و دو نوع ديگر به عنوان پيشگيري جديد است.
الف-پيشگيري هاي متداول كه شامل زير مي باشد:
1- پيشگيري از بزهكاري اطفال و پيشگيري از بزهكاري عمومي
قدیمی ترین نوع پیشگیری، پیشگیری از بزهکاری کودکان و پیشگیری از بزهکاری عمومی است. طبق این تفکیک، در مورد کودکان و نوجوانان بزهکارکه شخصیت آنهادرحال شکل گیری است باید از تدابیر پرورشی
و بازپروری استفاده کرد؛ در حالی که در مورد بزهکاران بزرگسالان باید از ارعاب انگیزی وتهدید به مجازات
استفاده شود؛ زیرا شخصیت آنها شکل گرفته است.67
2- پيشگيري عمومي و اختصاصي
در پیشگیری عمومی ،کلیه عوامل جرم زای مربوط به جرائم مختلف هدف تدابیرپیشگیرانه قرار می گیرند مانند افزایش سطح رفاه عمومی و توسعه اجتماعی که درپیشگیری از طیف وسیعی از جرائم تاثیرگذار است.در حالی که، در پیشگیری اختصاصی عوامل خطر مربوط به جرم خاص در دایرۀ شمول اقدامات پیشگیرانه واقع می شود، مانند تقویت قفل و بست منازل که در پیشگیری و کاهش جرم سرقت از منازل موثر است یا نصب دزدگیر روی خودروهاکه موجب پیشگیری ازسرقت خودرو می شود.

3- پيشگيري انفعالي68 و پيشگيري فعال69
این تقسیم بندی برای نخستین بار در اجلا س مجمع عمومی اینترپل در سال1963 مطرح و وارد ادبیات پیشگیری شد.70
4- پيشگيري اوليه71،ثانويه72 و ثالث.73
به هر حال، این متنوع بودن روش های پیشگیری بیانگر آن است که بزهکاری از محدوده صرف حقوقی، قضایی و پلیسی خارج شده و مقابله مؤثر با آن از یک سو همکاری و مشارکت نهادهای دولتی و تشکل های مردمی را می طلبد و از سوی دیگر، مستلزم ایجاد تحول و نوآوری در استراتژی ها، ابزارها و نهادهای سنتی ومتداول مقابله با جرم است.74
ب ـ پيشگيري هاي جديد كه شامل موارد زير است:
1- پيشگيري وضعي؛75
2- پيشگيري اجتماعي.76

گفتار اول : انواع پیشگیری از حیث رویکرد
پيشگيري از جرايم از منظر رويكرد شامل پيشگيري كيفري و غيركيفري است كه پيشگيري كيفري خود به پيشگيري عام و خاص و پيشگيري قضايي و انتظامي تقسيم مي شود.پيشگيري غيركيفري نيز به پيشگيري وضعي و پيشگيري اجتماعي تفكيك مي گردد كه در ادامه به تعاريف و اهداف هريك از انواع پيشگيري هاي مذكور اشاره خواهد شد.

بند اول : پیشگیری واکنشی یا کیفری (Penal Prevention)
پیشگیری واکنشی که از نظر ماهوی اقدامی پسینی است، پس از ارتکاب رفتار مجرمانه ،با استفاده از ابزارهای کیفری از رهگذر نظام عدالت کیفری اِعمال می شود. این پیشگیری بر اساس اثری که بر جامعه و یا فرد بزهکار می گذارد، به دو گونه «پیشگیری واکنشی عام» و «پیشگیری واکنشی خاص» تقسیم می شود.
پیشگیری واکنشی عام یک پیشگیری واکنشی جمع مدار یا گروه مدار است که با مخاطب قرار دادن شهروندان از طریق رعب انگیزی و عبرت آموزی جمعی، به دنبال پیشگیری از بزهکاری نخستین افراد است. پیشگیری واکنشی خاص یک پیشگیری واکنشی مجرم مدار است که با اِعمال کیفر بر فرد بزهکار و با رعب انگیزی و عبرت آموزی فردی، درصدد پیشگیری از بزهکاری دوباره افراد است.77
به طور کلی، پیشگیری واکنشی یا کیفری، ناظر به اقدام کیفری قبل و بعد از وقوع جرم است که با بهره گرفتن از ساز و کارهای نظام عدالت کیفری درصدد کاهش نرخ بزهکاری است. رهیافت پیشگیری واکنشی، ارعاب انگیزی فردی، جمعی و عبرت آموزی می باشد تا از بزهکاری نخستین و بزهکاری دوباره افراد جلوگیری کند.78
این نوع پیشگیری اگر چه به تنهایی پاسخ گوی نیازهای اجتماعی و امنیتی جامعه نمی باشد، اما با ادغام در زمینه های پیشگیرانه غیر کیفری از جرم و استفاده از هر دو عنصر در کنار هم می توان عامل مهمی در
زمینه کاهش جرم در اجتماع را فراهم کرد. پیشگیری کیفری از این جهت که دارای مضرات و معایب بسیاری است و برجسم و روان مجرمان تأثیرگذار بوده و زندگی آینده آنان را در جامعه با مشکلات مواجه می کند، باید به عنوان آخرین چاره علیه بزهکاری مورد استفاده قرار گیرد. در مجموع ،اهدافی که از اِعمال پیشگیری کیفری مد نظر است عبارتند از: اصلاح بزهکار، حمایت از جامعه، ارعاب بزهکار و پیشگیری عمومی با ارعاب دیگران.

الف : پیشگیری کیفری عام (Common Prevention)
پیشگیری از بزهکاری در معنای عام شامل آن دسته از تدابیر و اقدام هایی است که از ارتکاب جرم جلوگیری می کند. به این ترتیب، هر اقدام واکنشی (کیفری) یا کنشی (غیر کیفری) مطابق این تعریف در گستره پیشگیری از بزهکاری قرار می گیرد.79
پیشگیری عام، پیشگیری جرم مدارانه است و محور آن بر نقش بازدارندگی، ارعاب انگیزی و عبرت آموزی کیفری بر عموم مردم استوار می باشد.80در این نوع پیشگیری تلاش می شود تا با وضع قوانین، تعیین کیفر و اجرای آن در مورد مجرمان، از ارتکاب اولیه جرایم توسط افراد جامعه جلوگیری شود. در پیشگیری عام، ایجاد ترس و ارعاب، تهدید و کیفر و نگرانی از دست دادن اعتبار برای همه کسانی که به صورت بالقوه آمادگی ارتکاب جرم دارند مطرح می باشد.این سطح از پیشگیری، عموم افراد جامعه را افرادی در نظر می گیرد که به صورت بالقوه آمادگی برای ارتکاب جرم دارند؛ بنابراین کوشش می شود تا از طریق ارا ئه آگاهی عمومی از ارتکاب جرم در افراد جلوگیری شود.
پیشگیری در این معنا، عبارت است از كلیه اقدامات و تدابیری است كه برای مبارزه با بزهكاری صورت می‌گیرد اعم از واكنش‌های جامعه علیه جرم از قبیل مجازات یا اقدامات تأمینی و تربیتی و جبران ضرر و زیان مجنی‌علیه، فردی كردن مجازاتها و اعطای آزادی مشروط و استفاده از مجازات های جایگزین حبس،
باز‌پروری و هر اقدامی كه برای اصلاح مجرم و جلوگیری از تكرار جرم در آینده صورت می‌گیرد. همچنین سایر نمود‌های واكنش اجتماعی كه در جهت تقلیل یا از بین بردن علل بزهكاری و قبل از وقوع جرم به منظور خنثی كردن عوامل جرم‌زای محیط خانوادگی، اجتماعی بزهكار كه در تكوین جرم مؤثرند بعمل می‌آید و نیز فعالیت هایی كه برای جلوگیری از فعلیت یافتن اندیشه‌های مجرمانه بزهكاران در جامعه صورت می‌گیرد. بنابراین مفهوم پیشگیری در معنای عام طیف وسیعی از انواع پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین را اعم از پیشگیری كیفری و پیشگیری غیر‌كیفری را در برمی‌گیرد.

ب : پیشگیری کیفری خاص (Special Prevention)
اثری که مجازات در بازدارندگی مجرم دراز دست زدن مجدد به ارتکاب جرم دارد، پیشگیری خاص نامیده می شود.81 در این نوع پیشگیری سعی می شود با تحمیل مجازات بر مجرم و تنبیه او و رنج و سختی حاصل از مجازات، از ارتکاب مجدد همان جرم یا جرایم دیگر اجتناب شود. بنابراین جلوگیری از تکرار جرم و ایجاد ترس در کسانی که قبلاً مرتکب جرم شده اند، مهم ترین هدف پیشگیری خاص می باشد که در قالب اقداماتی برای تربیت، اصلاح و بازسازی مجرمان صورت می گیرد.این نوع پیشگیری معمولاً در کوتاه مدت مثل: مبارزه با اعتیاد و جمع آوری کودکان بدون سرپرست از سطح خیابانها ،مفیداست.82
بنابراین پیشگیری خاص در برگیرنده «مجموعه تدابیر و اقدام های کنشی با هدف مقابله با بزهکاری ازرهگذر کاهش یا از بین بردن علل جرم زا و تأثیرگذاری بر فرصت های پیش جنائی است ؛ به گونه ای که
بتوان با استفاده از ساز و کارهای کنشی، بر شخصیت افراد و موقعیت های پیش از ارتکاب جرم تأثیر گذاشت».83
پیشگیری در این معنا ، عبارت است از تعیین و استفاده از مجموع وسائل و تدابیری است كه به هدف مهار كردن بهتر بزهكاری،از طریق از بین بردن یا خنثی كردن عوامل جرم‌زای محیط زندگی بزهكار بدون توسل
به اعمال مجازات یا اقدامات تأمینی وتربیتی وقبل ازوقوع جرائم در یك جامعه معینی یا یك شهریا منطقه
‌ای از یك شهر به مرحله اجراء گذارده می‌شود.
این شیوه پیشگیری از جهات زیر حائز اهمیت است :
ـ نخست، این كه اقدامات پیشگیرانه بایستی از وقوع جرم و نسبت به جامعه آماری معینی و به هدف جلوگیری از ارتكاب جرم باشد؛
ـ دوم، این اقدامات منحصراً بایستی شامل تدابیر وسائلی باشد كه فاقد خصیصه‌های رنج‌آور و ارعاب باشد؛
ـ سوم، اقدامات پیشگیرانه لزوما ً بایستی ناظر به تدابیر حمایتی، از قبیل حمایت‌های انسانی و اخلاقی نسبت به بزهكار در محیط خانواده، مدرسه، و محل كار باشد.
بنابراین سیاست جنائی در خصوص پیشگیری خاص، ناظر به تعیین مؤثر‌ترین ابزار و وسائل برای مهاركردن
بزهكاری از دو جهت قابل توجه می‌باشد. یكی این كه ، اقدامات پیشگیرانه از طریق از بین بردن یا به حداقل رسانیدن تأثیر عوامل جرم‌زای محیط زندگی بزهكار و قبل از وقوع جرم صورت گیرد و دیگری ناظر به از بین بردن فرصت‌های مناسب ارتكاب جرم از مجرمین بدون توسل به كیفر یا اجرای آن است.
به علاوه پیشگیری خاص شامل انواع مختلفی است كه مهمترین آنها عبارتند از پیشگیری اجتماعی و مدل‌های آن، و پیشگیری وضعی و مدل‌های آن و پیشگیری زودرس می‌باشد که در مباحث بعدی به آنها
اشاره خواهد شد.84

بند دوم : پیشگیری کنشی یا غیر کیفری (Non Penal Prevention)
پیشگیری غیر کیفری عبارت است از: «جلوگیری از به فعل در آمدن اندیشه مجرمانه با تغییر دادن اوضاع و احوال خاصی که یک سلسله جرایم مشابه در آن به وقوع پیوسته یا ممکن است در آن اوضاع و احوال ارتکاب یابد».85
به عبارتی دیگر، پیشگیری غیر کیفری درصدد است تا عوامل و ریشه های زمینه ساز بروز جرایم و بزهکاری را از راه توجه به مسئله کنترل اجتماعی و تأثیر بر افکار مجرمانه از بین ببرد؛ به طوری که انسان هایی پرورش یابند که از جرم به دور باشند. در این نوع پیشگیری، توجه به عواملی محیطی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی که باعث سوق دادن فرد به سوی بزهکاری می شوند دارای اهمیت فراوان است. پیشگیری غیر کیفری، در حقیقت درمان ریشه ای قبل از وقوع جرم است؛ که در آن راهکارها خارج از چارچوب دستگاه عدالت مورد بررسی قرار می گیرند. این پیشگیری که در مقابل پیشگیری کیفری قرار
دارد را گاهی «پیشگیری جدید» نیز می نامند. این پیشگیری، مصداق ضرب المثل معروف: «علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد»، می باشد.86
در واقع، پیشگیری کنشی یا غیر کیفری اقدام مناسب غیر کیفری است که از طریق کاهش یا از بین بردن عوامل جرم زا و نامناسب نشان دادن موقعیت های ارتکاب جرم، درصدد جلوگیری از وقوع بزه و جرم می باشد.
انواع مختلفي از برنامه هاي پيشگيري از جرم وجود دارد كه در نهايت در2طبقه كلي قرار مي گيرند:پيشگيري اجتماعي(پيشگيري از طريق توسعه اجتماعي) و پيشگيري وضعي.اين دو نوع پيشگيري در زمره روش هاي پيشگيرانه غير كيفري است.
به طور كلي پيشگيري غير كيفري داراي ويژگي هاي زير مي باشند :
ـ قبل از ارتكاب جرم پيش بيني و تدارك شده باشد؛
ـ ناظر بر شرايط و عوامل نوعي جرم باشد و به فرد خاصي بستگي نداشته باشد؛
ـ هدف انحصاري از اين اقدامات، تهديد وقوع جرم باشد؛
ـ از آنجائي كه اين اقدامات قبل از وقوع جرم مورد استفاده قرار مي گيرند لذا بايد فاقد خصيصه كيفري و
قهرآميز باشند؛
ـ عدم توجه به هر يك از اقدامات پيشگيرانه زنگ خطر و هشداري است كه خبر از وقوع جرائم در آينده
مي دهد؛
ـ به شكل سنتي پيشگيري از جرم ، رويكرد وضعي را بيشتر مورد توجه قرار داده است .پيشگيري وضعي از جرم معمولاً با همكاري پليس انجام گرفته است.
به این ترتیب، پیشگیری غیرکیفری شامل پیشگیری از طریق حذف و خنثی کردن عوامل بزه زا وپیشگیری از طریق حذف و یا تغییر موقعیت های بزه زاست .87
پیشگیری کنشی که از حیث ماهوی اقدامی پیشینی است با مداخله در فرآیند گذار از اندیشه به فعل مجرمانه اِعمال می شود.88 درپیشگیری غیرکیفری باید به پیشگیری از نارسایی های کارکردی جرم زا یعنی عوامل اجتماعی زمینه ساز ارتکاب جرم پرداخت.89

الف :

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی پیشگیری از جرم، جرم شناسی، اعمال مجرمانه، عدالت کیفری Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی پیشگیری وضعی، ارتکاب جرم، پیشگیری اجتماعی، بزه دیدگی