پایان نامه با واژگان کلیدی آموزش از راه دور، اشتراک دانش، نقش برجسته، جذب دانش

دانلود پایان نامه ارشد

متکي بر چاپ است؛ که نمونه بارز آن راه اندازي دانشگاه باز انگلستان در سال 1969 است. نسل دوم به دورهاي بر ميگردد که راديو تلويزيون و نوارهاي کاست ويدئويي در کنار چاپ و آموزش مکاتبهاي بکار رفتند و ارتباط با يادگيرنده قويتر شد. نسل سوم به زماني بر مي‌گردد که فرامتنها پا به عرصه وجود گذاشتند و کنفرانسهاي از راه دور (صوتي و تصويري) اوج گرفتند. در سال 2001 تيلور47نسل چهارمي تحت عنوان يادگيري منعطف (چون ارتباطات تسهيل شده به وسيله رايانه و اينترنت) را افزود. نسل پنجم نيز شامل دروس برخط چندرسانهاي ميشود”(برنارد و همکاران، 2004 به نقل از باتلر، 2008، ص 25).
با ورود به نسل سوم آموزشهاي از راه دور، يادگيري الکترونيکي نيز پا به عرصه وجود ميگذارد. آنچنان که مور، ديکسون- دين و گلين48(2011) اذعان دارند، سرآغاز به‌کارگيري اصطلاح يادگيري الکترونيکي مشخص نيست اما به احتمال قوي رواج اين مفهوم به دهه 1980 ميلادي بر ميگردد. ورود به اين نسل از آموزش از راه دور با تغييراتي در نظامهاي آموزشي همراه بوده است. به اعتقاد تَپاسکات (1998) با ورود شبکهها، هشت انتقال يا تغيير در فرايندهاي ياددهي- يادگيري به قرار زير صورت گرفته است:
1) از يادگيري خطي به يادگيري فرا رسانهاي
2) از آموزش به ساخت و کشف
3) از يادگيري مدرس-محور به يادگيرنده محور
4) از مشاهده مواد به يادگيري نحوه راهبري49 و نحوه يادگيري
5) از مدارس به يادگيري مادام‌العمر
6) از يک نوع يادگيري براي همه به يادگيري شخصي شده
7) از يادگيري به عنوان عذاب به يادگيري به عنوان لذت
8) از معلم به عنوان انتقال دهنده به معلم به عنوان تسهيلگر (تَپاسکات 1998، به نقل از باتلر502008)
بنا بر آنچه گذشت، مهم‌ترين مبناي تاريخي براي تفکيک نسلهاي مختلف آموزش از راه دور، نوع فناوري بکار رفته براي ارائه محتوا، تعامل با دانشجو و ارزشيابي درس است. بر اساس نوع فناوري بکار رفته در يادگيري الکترونيکي سه نسل قابل تفکيک است؛ نسل اول، دوره‌اي ست که فناوري قالب براي ارائه محتوا، چاپ بوده و تعاملات دانشجو با استاد و موسسه آموزشي از طريق مکاتبه و پست صورت ميگرفته است. نسل دوم، دوره‌اي ست که در کنار محتواي چاپي، نوارهاي صوتي و تصويري، راديو و تلويزيون از طريق پست و يا از طريق ماهواره محتواي آموزشي را در اختيار دانشجو قرار مي‌دهد. در اين نسل، تعاملات دانشجو با استاد و موسسه، اغلب از طريق تلفن و نامه محقق مي‌شد. نسل سوم، نسلي است که رايانه و پيرو آن انواع شبکهها (اينترنت، اينترانت، وب، وب 2 و …) فراگير ميشود، با فراگير شدن اين فناوريها محتوا در قالبهاي مختلف ديجيتالي (متن، فرامتن، صوت، تصوير، چندرسانهاي، واقعيت مجازي51 و … ) از طريق اينترنت يا شبکههاي محلي در اختيار دانشجو قرار مي‌گيرد. تعاملات اين نسل از طرق مجاري مختلفي چون، پست الکترونيکي، فرومها، چتها، کلاسهاي برخط، ويدئو کنفرانس و… تسهيل ميشود. نسل سوم، به دليل تحول عظيم و نقش برجسته فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش از راه دور به آموزش الکترونيکي معروف شده است.
آموزش الکترونيکي نيز با توجه به توسعه فناوريهاي جديد الکترونيکي نسل بندي شده است. آنچنان که قبلاً ذکر شد، در تقسيمبندي برنارد و همکاران (2004) نيز با ورود فناوري اطلاعات و ارتباطات سه نسل براي آموزش از راه دور معرفي شد. آموزشهاي متداول الکترونيکي به ويژه آنچه که موضوع پژوهش حاضر است، جزء نسل پنجم محسوب ميشود که از امکانات چندرسانهاي و تعاملات آنلاين براي آموزش استفاده ميکند.
اخيراً نسل جديدي براي آموزشهاي الکترونيکي معرفي شده است. نسل جديد را که مي‌توان به عنوان نسل ششم بر طبقهبندي برنارد و همکاران (2004) افزود، بيش از آنکه بر بعد فناورانه يادگيري الکترونيکي تاکيد داشته باشد بر بعد اجتماعي شبکهها تاکيد دارد. آموزش الکترونيکي مبتني بر وب 2 نسل جديد و ششم آموزشهاي الکترونيکي محسوب ميشود. به زعم ايوانوا و اسميراکوا52(2009) به قابليت وب 2 کمتر به عنوان يک ابزار قدرتمند براي اشتراک دانش، ايدهها و تجارب، توجه شده است و بيشتر به عنوان بستري براي سرگرمي مد نظر بوده است. با توجه به سرعت افزايش کاربران اين شبکههاي اجتماعي، نسل جديد آموزشهاي الکترونيکي از قابليتهاي وب 2 براي آموزش بهره ميگيرند. به اعتقاد ايوانو و اسميراکو (2009) سامانههاي مديريت يادگيري نميتوانند نيازهاي نسل جديد مخاطبان خود را برآورده سازند، زيرا يادگيرنده در اين سامانهها منفعل بوده و در برابر محتوايِ ثابت قرار ميگيرد؛ در حالي که افراد نسل حاضر دوست دارند با هم در ارتباط باشند و به طور فعال در محيطهاي يادگيري شخصي شده با يکديگر تعامل و همياري داشته باشند؛ لذا از سال 2005 گروهي از فناوران آموزشي بر روي محيطهاي يادگيري شخصي شده53 شروع به کار کردهاند که ديگر مانند سامانههاي مديريت متداول و مبتني بر سرور54 نيستند. مهم‌ترين مشخصّه محيطهاي يادگيري شخصي شده اين است که يادگيرنده، مجموعه ابزارهايي در اختيار دارد که منطبق با نيازهايش بوده و از آن‌ها براي تعامل با سازمانها و نهادهاي مختلف استفاده ميکنند، اين در حالي است که در سامانههاي مديريت يادگيري الکترونيکي مبتني بر سرور اين امکان فراهم نيست (ايوانوا و اسميراکوا55،2009).
2-3 نظريه ها و مدل هاي موفقيت و افت تحصيلي در يادگيري الکترونيکي
پيش از پرداختن به نظريهها و مدلهاي مطرح شده در زمينه موفقيت و افت تحصيلي دانشجو در آموزشهاي الکترونيکي، درنگي بر معنا و مفهوم موفقيت و افت تحصيلي ضروري است. براي عدم موفقيت يا افت تحصيلي از مفاهيم مترادفي استفاده ميشود که آشنايي با اين مفاهيم ضروري است. برخي از اين مفاهيمِ هم خانواده عبارتند از:
* کساني که شروع نکردهاند56: افرادي هستند که ثبت نام کرده‌اند اما تحصيل خود را آغاز نکردهاند.
* بازگشت به عقب57: دانشجوياني که در مراحل اوليه، مشمول افت شده‌اند. مثلاً هفته هاي اول، دوم يا سوم.
* افت تحصيلي58: دانشجوياني که تا مرحله امتحان پايان ترم ميرسند اما در امتحانات شرکت نميکنند.
* اخراجي‌ها59: دانشجوياني که در گذراندن دروس پاياني خود موفق نبودهاند (فريتچ60،1988).
البته بايد توجه داشت، افت تحصيلي در بسياري از پژوهشها مفهومي کلي بوده که انصراف، مشروطي، ريزش و اخراج را شامل ميشود. نرخ ماندگاري61 مفهومي در مقابل افت تحصيلي است؛ به دانشجوياني اشاره دارد که در برابر شکست مقاومت نشان داده و تحصيلات خود را ادامه ميدهند (دوهرتي62،2006). نرخ ماندگاري زياد به معناي افت تحصيلي کم است. برگ و هانگ (2004) در مدلي که براي ماندگاري دانشجو در يادگيري الکترونيکي ارائه کردهاند، ماندگاري، کاهش63 و تداوم64 را اين‌گونه تعريف کردهاند:
ماندگاري: عبارت است از شرکت مداوم دانشجو در وقايع يادگيري تا انتهاي آن که در آموزش عالي ميتواند انتهاي درس، دوره و يا برنامه، موسسه يا سيستم باشد.
کاهش: کاهش تعداد دانشجو از ابتدا تا انتهاي دروس، برنامه، سازمان و يا سيستم تحت بررسي است.
تداوم: پيامد تصميم دانشجو براي ادامه شرکت در وقايع يادگيري است (برگ و هانگ، 2004 صص 2 و 3).
موفقيت تحصيلي مفهوم متداول ديگري است که در مقابل افت تحصيلي بکار رفته است. کِرکا (1988) موفقيت را رسيدن به اهداف مشارکت تعريف ميکند (کِرکا، 1988 به نقل از برگ و هانگ، 2004). در پژوهش شرادر، پَرِنت و بريتاپت65(2005)، دانشجويان موفق در مقابل افرادي بودهاند که دوره آنلاين را ترک کردهاند يا در مدت زمان معين به پايان نرساندهاند.
شاخص موفقيت در يادگيري الکترونيکي بر اساس انگيزه و هدف پژوهشگران، مختلف بوده است. منچاکا و بکِله66(2008) به پژوهشهاي مختلفي اشاره ميکنند که شاخصهاي متفاوتي براي سنجش موفقيت در محيطهاي يادگيري الکترونيکي داشتهاند؛ برخي از آن‌ها عبارتند از:
* رضايت‌مندي مشتري
* نرخ بالاي ماندگاري و تکميل درس
* استفاده و لذت بيشتر
* برداشت از سودمندي
* سطوح بالاي يادگيري
* رضايت دانشجو
* رضايت استاد
* رشد تعداد ثبتنامي
* بازگشت سرمايه
* تعداد دروس
* پيشرفت تحصيلي
* تعاملات و مشارکت
* انگيزش تحصيلي دانشجو
به طور خلاصه، پيشينه پژوهشها براي موفقيت و عدم موفقيت دانشجويان در تحصيل الکترونيکي، مفاهيم مختلفي را به کار بردهاند که برخي از مفاهيم عبارتند از: انصراف،67 گرفتن انتقالي،68 عدم تکميل دوره،69 داشتن افت تحصيلي،70 کاهش تعداد دانشجو، مرخصي يا انصراف،71 افتادن درس72. براي موفقيت دانشجو نيز از مفاهيمي چون ماندگاري73، تداوم، دانش آموخته شدن،74 تکميل درس يا دوره75و گذراندن درس76 و پيشرفت تحصيلي استفاده شده است. دو مفهومي که اغلب در مقابل هم بيشترين کاربرد را داشته‌اند، موفقيت در مقابل افت تحصيلي بوده که مهم‌ترين شاخص آن نمرات پيشرفت تحصيلي دانشجو است. به عنوان مثال اگر در پژوهشي فقط يک درس آنلاين بررسي شده باشد، منظور از موفقيت تحصيلي، ميزان نمره دانشجو در آن درس است، همچنين يا اگر يک دوره کامل آنلاينمانند يک دوره يک ساله يا چهار ساله بررسي شده باشد، موفقيت به گذراندن دروس دوره با نمره قابل قبول اشاره دارد. البته افت تحصيلي به دو نوع تقسيم مي‌شود؛ در نوع اول، افت تحصيلي به معناي ترک تحصيل اختياري است که در اين معنا افت تحصيلي کمتر به نمرات پيشرفت تحصيلي دانشجو مربوط است؛ اما در نوع دوم، افت تحصيلي اجباري، افت تحصيلي به اجبار به ترک تحصيل از طرف موسسه به دليل نتايج ضعيف تحصيلي اشاره دارد.
در پژوهش حاضر نيز منظور از موفقيت تحصيلي، معني متداول آن در ساير پژوهشها يعني نمرات پيشرفت تحصيلي دانشجو است. در ادامه برخي از مدلهايي که به تبيين يا پيشبيني موفقيت يا افت تحصيلي دانشجو پرداختهاند، اشاره ميشود.
* مدل مسير تينتو77 براي ترک تحصيل دانشجو در آموزش حضوري
از جمله مدلهايي که براي آموزش حضوري تدوين شده، مدل معروف”تينتو” است. اين مدل جزء اولين دسته از مدلهاي ارائه شده در اين حوزه مطالعاتي است. هر چند مدل مذکور براي آموزشهاي متداول (حضوري) ارائه شده است، اما به گزارش کمبر78(1989) چندين پژوهش، اثربخشي اين مدل را در آموزشهاي از راه دور آزمودهاند. شکل ‏2-2 اجزاء مدل و روابط آن‌ها را نشان مي‌دهد.

شکل ‏2-2: مدل طولي “تينتو”
بنا به اعتقاد ونسترا، دي و هرين79(2009) مدل “تينتو” در سال 1970 ارائه شده است. از نظر ولش (2007) و کمبر (1998) اين مدل بعد از مدل “اسپادي80” و در سال 1975 ارائه شده و به نوعي توسعه يافته مدل “اسپادي” است. مدل “تينتو” و “اسپادي” هر دو برگرفته از نظريه خودکشي “دورکيم81” است؛ ترک تحصيل در اين مدلها، معادل خودکشي و موسسه آموزشي معادل جامعه در نظريه دورکيم است. بر اساس نظريه دورکيم فرد در صورتي دست به خودکشي مي‌زند که نتواند خودش را با بافت جامعه انطباق دهد. دو مفهوم اساسي در مدل “اسپادي” و “تينتو” يکپارچگي تحصيلي و اجتماعي82 است. يکپارچگي تحصيلي به توانايي جذب و درگير کردن دانشجو در موسسه آموزشي اشاره دارد؛ حس دانشجو بودن و تعلق خاطر به موسسه اجتماعي نيز جزء مصاديق يکپارچگي تحصيلي است. يکپارچگي اجتماعي به ميزان درگير شدن و جذب دانشجو در فعاليتهاي اجتماعي و فوق برنامهي موسسه آموزشي اشاره دارد. عضويت و فعاليت در کلوپ‌ها و باشگاههاي دانشگاه، مصاديقي از يکپارچگي اجتماعي دانشجو محسوب مي‌شوند (کمبر،1998). بر اساس مدل تينتو، مسافرت دانشجو و قرار گرفتن او در محيط دانشگاه، نياز به انطباق فرد با شرايط جديد دارد. براي اين وفق دادن، دو فرايند يکپارچگي تحصيلي و اجتماعي ضروري است. در مدل”تينتو” متغيرهاي قبل از دانشگاه عبارتند از: 1) پيشينه خانوادگي، 2) مهارتها و تواناييها و 3) پيشينه تحصيلي. پيشينه خانوادگي شامل وضعيت اجتماعي، سطح سواد والدين و اندازه محل زندگي دانشجو است. مهارتها و تواناييها، مهارتهاي اجتماعي و هوشي، منابع مالي، انگيزهها و ترجيحات سياسي را در بر ميگيرد. پيشينه تحصيلي و نيز به متغيرهايي چون آمادگي تحصيلي و تجارب تحصيلي دانشجو اشاره دارد (ونسترا، دي و هرين83،2009).

مدل تينتو جزء مدلهاي طولي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی آموزش از راه دور، آموزش و پرورش، تلفن همراه، دانشگاهها Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی آموزش از راه دور، عادت به مطالعه، مقطع متوسطه، عزت نفس