پایان نامه با واژگان کلیدی قرآن کریم، دنیاگرایی، آیات و روایات، جامعه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

است، طلحه و زبير در بصره‌اند، معاويه در شام است و گروه چهارم در حجاز نشسته‌اند، نه غنيمتى می‌خواهند و نه جنگ می‌کنند. ابوموسى گفت: آنان بهترين مردمند. عبد گفت: اى ابوموسی ساكت باش كه دغلى بر تو چيره شده است.132
از سخنان ابوموسى چنين برمی‌آید كه وى جواب قانع‌کننده‌ای ندارد و وى مردم حجاز را به سبب کناره‌گیری و قعود آن‌ها بهترين مردم می‌شمارد و درنتیجه تبليغات وى، بااینکه كوفه شهر نظامى بود و نيروى بسيار زيادى در اختيار داشت، نيروى كمى از آن‌ها راهى كمك به امام شدند.
برخورد امام علی (علیه الاسلام) با قاعدين جنگ جمل
امام على بعد از پايان جنگ و سروسامان دادن به امور بصره، وارد كوفه شد. امام در طى خطبه‌ای كه در آغاز ورود به كوفه ايراد نمود، افرادى را كه در جريان جنگ جمل ايشان را همراهى نكرده بودند، مورد ملامت و سرزنش قرارداد. اكثر اين افراد براثر تبليغات ابوموسى دچار شك شده بودند و از جنگ کناره‌گیری كرده بودند و امام در ندامت اين افراد چنين فرمود: من آن مردانى را كه از یاری‌کردن من كوتاهى كردند، ملامت و نكوهش می‌کنم. آنان را از خود برانيد و سخنان ناخوشايند كه درخور آنند، به گوششان فراخوانید تا سرزنش شوند و حزب خدا به جدايى از آن‌ها شناخته می‌شود. بعدازآن حرف، مالك بن حبيب كه فرمانده نظامى او بود برخاست و گفت: سوگند به خدا اگر فرمان بدهى آنان را می‌کشیم. على گفت: منزه است خدا، اى مالك از اندازه درگذشتى و از حد تجاوز كردى و در تندروى غرقه شدى.133
همچنين امام خطاب به بزرگان كوفه كه در جنگ شركت نكردند چنين فرمود: چه چيزى شمارا كه اشراف قوم خود هستيد بر آن داشت كه از یاری‌کردن من كوتاهى كنيد؟ به خدا سوگند، كندى شما از سستى نيست و زاييده کوته‌بینی شماست و شما هلاك شونده‌اید. گفتند: پناه‌برخدا، اى امیر مؤمنان! تسليم امر و سرسپرده توییم و با دشمنانت در پيكاريم. آنگاه همگى آن گروه عذر خواستند. در ميان آن‌ها كسانى بودند كه عذر خود را بازگفتند و برخى ديگر بيمارى را بهانه آوردند و عده‌ای ديگر به عدم حضورشان در بحبوحه جنگ اشاره كردند و امام علی (علیه الاسلام) در نكوهش سليمان بن صرد فرمود: تو دچار ترديد شده‌ای و گوش خواباندى و نيرنگ به کاربردی، درحالی‌که نزد من موثق‌ترین مردم بودى و چنانكه می‌پنداشتم در یاری‌دادن به من سریع‌ترین آنان محسوب می‌شدی؛ چه چيزى باعث شد كه از اهل‌بیت پيامبرت دست‌برداری و چه عاملى تو را از یاری‌دادن به آن‌ها بی‌میل ساخت؟ پذيرش قعود و کناره‌گیری از طرف دوستان براى امام غیرقابل‌قبول بود و از مجموع سخنان امام در اين تعاملات معلوم می‌شود كه علت قعود، يكى سستى افراد مذكور و ديگر کوته‌بینی و شك آن‌ها در حقانيت امام بوده است و امام در مورد كسانى كه از جنگ در كنار او خوددارى كردند فرمود: حق را خوار كردند و باطل را يار نشدند.
امام در اينجا خاطرنشان می‌سازد كه قاعدين اگرچه به‌طور مستقيم باطل را يارى نكردند، اما با يارى نكردن حق، آن را خوار كردند.
این‌ها همه نمونه‌هایی از فتنه‌های صدر اسلام بود که در این فصل به‌طور مختصر به آن پرداختیم.

فصل سوم: بررسی علل وانگیزه های ایجاد فتنه‌

1 تبعیت از هوای نفس
«الإمام علی: إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْکَامٌ تُبْتَدَعُ یُخَالَفُ فِیهَا کِتَابُ اللَّهِ وَ یَتَوَلَّى عَلَیْهَا رِجَالٌ رِجَالاً عَلَى غَیْرِ دِینِ اللهِ فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ یَخْفَ عَلَى الْمُرْتَادِینَ وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِینَ وَ لَکِنْ یُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَیُمْزَجَانِ فَهُنَالِکَ یَسْتَوْلِی الشَّیْطَانُ عَلَى أَوْلِیَائِهِ وَ یَنْجُو الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنى‏.»134
حضرت علی (علیه الاسلام) می‌فرماید: همانا منشأ وقوع فتنه‌ها و فسادها، پیروی از خواهش‌های نفسانی و احکامی است که برخلاف شرع صادر گردد، کتاب خدا با آن خواهش‌ها و حکم‌ها مخالف است و گروهی از مردم دیگران را بر خواهش‌ها و  حکم‌های برخلاف دین یاری و پیروی می‌کنند. پس اگر باطل با حق در هم نمیشد، راه حق بر خواهان آن پوشیده نمی‌گردید و اگر حق در میان باطل نهان نمی‌بود، دشمنان نمی‌توانستند از آن بدگویی کنند، ولیکن چون قسمتی از حق و قسمتی از باطل فراگرفته و در هم می‌گردد پس آنگاه شیطان بر دوستان خود تسلط پیدا می‌کند و کسانی که لطف خدا شامل حالشان گردیده است نجات یابند. 
در وجود انسان امیال گوناگونی وجود دارد که برای حیات انسان ضرورت دارد و اگر این امیال مهار نشوند و از حد تجاوز کنند نور عقل و شرع را در وجود انسان خاموش می‌نمایند و همین امر موجب گناهان و معاصی بزرگی چون تعدی و تجاوز، قتل و خونریزی و دیگر رذایل اخلاقی می‌شود. وزمام امور اختیار انسان را در دست می‌گیرد و سبب سقوط انسانیت می‌شود و انسان را در وادی ظلمانی سرگردان و به خسران ابدی مبتلا می‌سازد و بدون تردید عامل انحراف، مشاء و سرچشمه بسیاری از رذالت‌ها و مهلکات خواسته‌های نفسانی است که انسان را از مسیر حق بازمی‌دارد با پیروی از هوای نفس جنود شیطان بر انسان غلبه پیدا می‌کنند و انسان را در هاله از اوهام و تخیلات قرار می‌دهند تاجانی که انسان به‌جای ظلم‌ستیزی و گناه ستیزی ظلم پذیر می‌گردد زیرا خودمحوری و هواپرستی یکی از ظلمانی ترین حجاب‌ها بین خدا و بندگان و مانع درک صحیح حقایق می‌شود و انسان را به وادی ضلالت و گمراهی می‌کشاند.
ازاین‌رو اسلام توصیه‌های فراوانی در مبارزه با هوای نفس نموده است.
قرآن کریم پیروی از هوای نفس را موجب فساد در زمین و آسمان می‌داند و می‌فرماید:

«وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْناهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُون»135
«و اگر حق از هوس‌های آن‌ها پيروى كند آسمان‌ها و زمين و تمام كسانى كه در آن‌ها هستند تباه مى‏شوند، ولى ما قرآنى به آن‌ها داديم كه مايه يادآورى (و مايه شرف و حيثيت آن‌ها) است اما آنان از چنين چيزى رويگردانند.»
از منظر قرآن کریم نه‌تنها پیروی از هوای نفس مورد مذمت واقع‌شده است بلکه اطاعت و تبعیت و فرمان‌برداری از هواپرستان نیز ممنوع است قرآن کریم دراین‌باره می‌فرماید:
«وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَ لا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ كانَ أَمْرُهُ فُرُطاً136»
«باکسانی باش كه پروردگار خود را صبح و عصر مى‏خوانند و تنها ذات او را مى‏طلبند، هرگز چشم‌های خود را، به خاطر زینت‌های دنيا، از آن‌ها برمگير و از كسانى كه قلبشان را از ياد خود غافل ساختيم اطاعت مكن، همان‌ها كه پيروى هواى نفس كردند و كارهايشان افراطى است.»
عواقب شوم و ذلت‌بار هواپرستی در احادیث و روایات معصومین نبین شده و دشمن‌ترین دشمنان انسان از منظر اسلام هوای نفس شمرده‌شده است.
پیامبر (صلی الله علیه وآله) اکرم بالاترین جهاد را جهاد با نفس می‌داند و می‌فرماید:
«المجاهد من جاهد نفسه»
مجاهد و رزمنده کسی است که با نفس خود جهاد و مبارزه کند137
امیر مؤمنان عامل وقوع فتنه‌ها را پیروی از هوای نفس می‌داند. ومی فرماید:
«انما ید وقوع الفتن اهواءتتبع واحکام تبتدع»
«آغاز پدیده آمدن فتنه هوای نفس و بدعت‌گذاری در احکام آسمانی است»138
و همچنین حضرت می‌فرماید:
«اشجع الناس من غلب هواه»
«خوفناک‌ترین چیز از منظر امام علی (علیه الاسلام) هوای نفس و آرزوهای طولانی است.139»

در حدیثی از حضرت موسی بن جعفر (ع) از پیامبر (صلی الله علیه وآله) خدا نقل‌شده است که آن حضرت در بازگشت سپاه اسلام از جهاد با مشرکین آنان را به جهاد اکبر دعوت کرد، اصحاب گفتند یا رسول‌الله جهاد اکبر کدام است فرمود مبارزه و هواهای نفسانی است140.
با توجه به آیات و روایات فراوانی که در مذمت هوای نفس واردشده است به این حقیقت پی می‌بریم که هوای پرستی مشاء و ریشه جمیع انحرافات و از زیان‌بارترین لغزش‌ها و موجب وقوع انسان در مهلکات و فتنه‌هاست زیراکسانی که خودمحور و تابع هواهای نفسانی خویش‌اند هر جا که دین دستورات انبیاء و اوصیاء با منافع آنان سازگار نباشد به تکذیب و مقابله حتی به مقاتله با حق محوران برمی‌خیزند.
قرآن کریم اوصاف خودمحوران را چنین ترسیم می‌کند می‌فرماید:
«لَقَدْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ رُسُلاً كُلَّما جاءَهُمْ رَسُولٌ بِما لا تَهْوى‏ أَنْفُسُهُمْ فَرِيقاً كَذَّبُوا وَ فَرِيقاً يَقْتُلُونَ »

«ما از بنی‌اسرائیل پيمان گرفتيم و رسولانى به‌سوی آن‌ها فرستاديم (ولى) هر زمان پيامبرى برخلاف هوس‌ها و تمايلات آن‌ها مى‏آمد عده‏اى را تكذيب مى‏كردند و جمعى را مى‏كشتند.»141

شهید مطهری (ره) یکی از ریشه‌های خطا را از نگاه قرآن کریم پیروی از هوای نفس و تمایلات نفسانی معرفی می‌کند و می‌فرماید: در هر مسئله‌ای تا انسان خود را از شر اغراض بی‌طرف نکند نمی‌تواند صحیح فکر کند یعنی عقل در محیطی می‌تواند درست عمل کند که هوای نفس در کار نباشد.142
چنانچه قبلاً اشاره شد هواپرستی قدرت تشخیص انسان را سلب می‌کند و مانع درک حقایق و ازجمله شناخت حق از باطل می‌شود انسان را به خسران ابدی گرفتار می‌کند.
با نگاهی گذرا به حوادث تلخ دوران صدر اسلام و بیعت شکنی آنان درمی‌یابیم که پیمان‌شکنان جمل و به تعبیر امیرالمومنین لشکریان یک زن و پیروان حیوان (شتر عایشه) هرچند بسیاری از آنان خصوصاً رهبران آنان از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه وآله) بودند لکن براثر غلبه خودخواهی و هوای نفس، جامعه اسلامی و حکومت نوپای علوی (ع) را درگیر فتنه، آشوب و جنگ داخلی نمودند.
2 دنیاطلبی و دنیاگرایی
از منظر اسلام ریشه گسترش جرم و بزرگ‌ترین عامل از عوامل انحراف و گمراهی و فرورفتن در منجلاب گناه و نافرمانی، محبت و دنیاپرستی است و ازآنجاکه ریشه و اساس بسیاری از لغزش‌ها و انحرافات دنیاپرستی است در آیات فراوانی از قرآن کریم مورد مذمت و نکوهش قرارگرفته است.
قرآن کریم دلیل ارتداد و روی‌گردانی از دین را دنیاپرستی و ترجیح دادن زندگی دنیا بر آخرت می‌داند.
«ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ»

«اين به خاطر آن است كه زندگى دنيا (و پست) را بر آخرت ترجيح دادند و خداوند افراد بى‏ايمان (و لجوج) را هدايت نمى‏كند»143
امیرمومنان علی (علیه الاسلام) دنیا را عامل کوری وکری گنگی و ذلت معرفی می‌کند و به یکی از یاران خود سارش نمود«دنیا را به دور انداز زیرا دوستی دنیا کور و کر کند ولال نماید و مردم را خوار کند.»144
از امام صادق (ع) روایت‌شده است که خداوند در مناجات به موسی بن عمران فرمود:
«واعلم ان کا فتنه بدءها حب الدنیا»
«بدان آغاز هر فتنه‌ای دوستی دنیا است.145»
تردیدی نیست آنچه در مفاهیم اسلام و آموزه‌های دینی از آن مذمت شده است و مذموم است دنیاپرستی و دنیاگرایی است که هدف و غایت آن دنیا باشد ولی اگر دنیا وسیله و ابزاری برای نیل به عالم آخرت و رسیدن به لقاء الهی باشد و به تعبیر پیامبر (صلی الله علیه وآله) مزرعه و گشت زار آخرت باشد نه‌تنها مذموم نیست بلکه مورد سفارش و توصیه اسلام است زیرا اسلام همان‌طور که به نیازهای معنوی بشر نظر دارد از نیازهای مادی او نیز غافل نبوده است.
در یک تقسیم‌بندی می‌توان دنیاطلبی و دنیاگرایی را به دو قسمت تقسیم نمود:
الف) مال و ثروت
عامل دیگری که در ایجاد و گسترش فتنه بسیار مؤثر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی استفاده از زور Next Entries منبع تحقیق با موضوع سازمان ملل، سازمان ملل متحد، استفاده از زور، روابط قدرت