پایان نامه با واژگان کلیدی عرضه و تقاضا، اوقات فراغت، علم اقتصاد

دانلود پایان نامه ارشد

اهداف معيني مي‎باشند. به اعتقاد روبرت ساگدن و آلن ويليامز استفاده از تحليل هزينه ـ فايده چارچوبي براي تصميم‎گيري عمومي ارائه مي‎دهد كه تصميمات مسئولانه‎تري را باعث مي‎شود.
از آنجا كه ارزيابي اقتصادي شيوه خاصي از تصميم‎گيري و مديريت طرحاست، تحليل هزينه ـ فايده به عنوان يكي از روشهاي ارزيابي اقتصادي، يك تكنيك عملي يا راهي براي سازمان دادن فكر و استدلال راجع به تصميم‎گيري آن مي‌باشدو يكي از هدفهاي آن تعيين مطلوبيت اقتصادي پروژه‎هاي سرمايه‎گذاري از طريق تحليل هزينه‎ها و فوائد در طول عمر اقتصادي سرمايه‎گذاري است(جرالد. م. ماير، 1375).
ب: پيشينة تاريخي تحليل هزينه ـ فايده
استفاده از تحليل هزينه- فايده با ارزيابي طرحهاي توسعه منابع آب امريكا در دهه 1930 شروع شد. عليرغم ارتباط نزديكي كه اين تحليل با علم اقتصاد دارد، اين فن بيشتر توسط مهندسين پايه‌گذاري گرديد. بعدها كاربرد اين تحليل از طرحهاي توسعه منابع آب به ساير بخشها و حتي برنامه‌ريزي دفاعي گسترش يافت. علاوه بر اين در سالهاي اخير، در كشورهاي اروپاي شرقي نيز استفاده از اين روش پيشرفت زيادي كرده است. (پاكزاد، 1372)
متدولوژي تحليل هزينه ـ فايده در دهة 1930 در امريكا زماني كه دولت فدرال دربارة طرحهاي بسيار بزرگي نظير طرحهاي آبياري و كشاورزي تصميم مي‎گرفت، توسعه يافت و بعنوان يك شيوة مديريت غير معطوف به نظريه اقتصادي (به تعبير R. J. Hamond) به كار برده شد. (رباني، 1350)
در ابتداي دهة 1950 شكوفايي ديگر در فعاليت رسمي هزينه ـ فايده ايجاد شد. در تلاشي براي منطقي كردن تفاوتهاي داخلي در روشهاي ارزيابي در گزارش سال 1950 كميته آژانس داخلي به تدريج تحليل هزينه ـ‌ فايده از يك موضوع نسبتاً محرمانه دانشگاهي به يك موضوع زنده و مورد علاقة سياسي در دوران جامعة بزرگ رياست جمهوري جانسون تغيير كرده و سپس سيستم برنامه‎ريزي و بودجه‌بندي برنامه‎اي توسط دولت فدرال در سال 1965 اتخاذ شد كه پنج عامل اصلي را نشان مي‎داد. اين پنج عامل كه پايه‎هاي تحليل هزينه ـ فايده را تشكيل مي‎دهند عبارتند از:
يك تصريح دقيق از هدفهاي برنامه پايه در هر منطقه اصلي فعاليت دولتي.
تلاش براي تجزيه و تحليل داده‎هاي هر برنامة دولتي.
تلاش براي اندازه‌گيري هزينه‎هاي برنامه نه فقط براي يك سال بلكه براي چند سال آينده.
تلاش براي مقايسة برنامه‎هاي متناوب با رقيب.
تلاش براي ايجاد روشهاي تحليل مشترك و سراسري دولتي.
در نهايت از ابتداي دهة 1970 يك مجموعة ارزيابي‎هاي واقعي يا تحليل‎هاي هزينه ـ فايده براي برنامه‎هاي متناوب پي‎ريزي شد كه اين تحليل‎ها در نشريات تخصصي انتشار يافت و تا به امروز اين روند ادامه يافته است.
ج: مفاهيم اساسي تحليل هزينه ـ فايده
از آنجا كه آشنايي با مفاهيم و تعاريف هر موضوع جهت اشتراك در درك آنها ضروري مي‎باشد، در اين بخش مفاهيم اساسي هزينه ـ فايده توضيح داده مي‌شود:
برنامه
برنامه اقتصادي را مي توان كوشش آگاهانة دولت در جهت هماهنگي تصميمات در بلند مدت و تأثير گذاشتن، جهت دادن و حتي كنترل سطح رشد متغيرهاي اصلي اقتصادي يك كشور براي رسيدن به يك سلسله هدفهاي از قبل تعيين شدة اقتصادي دانست(فرجادي و سهرابي، 1369).
برنامه‎هاي اقتصادي هم مي‎توانند جامع باشند و هم جزئي، در يك برنامة جامع تنظيم هدفها به گونه‎اي است كه تمامي جنبه‎هاي اصلي اقتصاد ملي را در بر مي‎گيرد. اما يك برنامة جزئي فقط بخشي از اقتصاد ملي را شامل مي‎شود، مثل بخش‎هاي صنعتي، كشاورزي، دولتي، خارجي و غيره. برنامه‎هاي اقتصادي مبتني بر سه مدل اساسي هستند كه به عنوان مراحل برنامه‎ريزي، فراهم آورندة ابزار اصلي فكري و برنامه‎ريزي مي‎باشند.
طرح پروژه
اصولاً در چارچوب برنامه‎هاي صنعتي، يك برنامة‌ بخشي شامل چند طرح يا پروژه و طرح يا پروژه شامل چند فعاليت و عمليات است و يك طرح كوچكترين قسمت عملياتي است كه به عنوان يك واحد مجزا در برنامه توسعة يك كشور تهيه و اجرا مي‎شود. مجموعه فعاليت‎هايي كه براي ايجاد فوائد، منابع را مورد استفاده قرار مي‎دهد، يك طرح را تشكيل مي‎دهند كه ممكن است بسته به نوع فعاليت؛ بازرگاني، كشاورزي، خدماتي و يا صنعتي باشد. به عبارت ديگر واژة طرح به روش خاصي براي نيل به يك هدف معين اشاره مي‎كند و برحسب وسعت محل و اهداف آن، كيفيت طرح نيز تفاوت خواهد كرد (رباني، 1350).
در يك تعريف ديگر، طرح، ايده يا پيشنهادي است كه به صورت يك مجموعه‎اي از پروژه‎ها مطرح مي‎شود و پروژه متشكل از فعاليت‎هاي منطقي و مرتبط به يكديگر است كه زير نظر يك مديريت و ارگان اجرايي مشخص براي تأمين هدف يا هدفهايي معين، در چارچوب برنامة زماني و بودجه از پيش تعيين شده اي اجرا مي‎گردد(مجيديان، 1377).
هر طرح يا پروژه بايد داراي نقطه شروع و نقطه پايان مشخص و مقصود از اجراي آن نيل به هدفي مشخص و از قبل تعيين شده باشد. به عبارت ديگر هر پروژه يك دورة زندگي مشخص دارد كه از مراحل قابل تشخيص و قابل تعريفي تشكيل شده است. اين مراحل عبارتند از: بررسي، تعريف، طراحي، ساخت يا نصب اجزا، راه‎اندازي، بهره‎برداري و ارزيابي.
مفهوم هدف
منظور از هدف، سطح يا مقدار مشخصي از كالا، خدمت، توليد و ساير شاخص‎هاي كمي و كيفي است. در واقع منظور از هدف مقاصد نهايي از اجراي طرح يا توضيح كالاها و خدماتي كه يك طرح يا برنامه معين قادر به توليد آنهاست. بعضي از طرحها ممكن است بيش از يك هدف داشته باشند. به عنوان مثال يك طرح يا برنامه توسعة‌ منابع آب مي‎تواند فوائدي به صورت توليد نيروي برق، تنظيم جريان آب جهت جلوگيري از سيل و يا ايجاد مراكز تفريحي داشته باشد. به چنين طرحهايي كه داراي اهداف متعدد هستند، در اصطلاح ارزيابي، طرحهاي چند منظوره مي‎گويند(رباني، 1350).
د: محدوديت کاربرد تحليل هزينه ـ فايده
تعيين قيمت محاسباتي منابع و محصول و در نتيجه محاسبه هزينه و فايده اجتماعي هر طرح منوط به آن است که اين هزينه و فايده قابل اندازه‌گيري باشد. قابليت اندازه‌گيري هر چيزي تا حدودي يک مسأله نظري است. در موارديکه کالا يا خدمت در بازار به فروش مي‌رسد، مسأله معمولاً چندان دشوار نخواهد بود، زيرا حتي در صورت نپذيرفتن قيمتهاي رايج، مي‌توان از آنها به عنوان پايه براي برآورد قيمتهاي محاسباتي استفاده نمود. اما گاه مسأله با مشکل روبرو مي‌شود. به عنوان مثال قسمتي از محصول طرح ترميم جاده، نجات احتمالي جان مسافرين خواهد بود و هر گونه کوششي در قيمت‌گذاري جان يک انسان مسائل بحث برانگيزي در پي خواهد داشت. در واقع در اين جا با محدوديت کاربرد تحليل هزينه ـ فايده مواجه هستيم (پاكزاد، 1372).
و: تحليل هزينه ـ فايده و دولت
هدف اصلي هر تحليل هزينه ـ فايدة يك برنامه دولتي پي بردن به اين موضوع است كه آيا فوائد يك برنامه به هزينه‎هاي آن برتري دارد يا خير؟ اين فرآيند شبيه منطق تصميم گيرنده‎اي است كه براي اتخاذ يك تصميم چه در بخش خصوصي و چه در بخش دولتي تلاش مي‎كند. اما با وجود اين شباهت، درج سادة صفت «دولت» بعد از اسم «برنامه»، پيچيدگي و اهميت بيشتري به سئوال ارزيابي مي‎بخشد. براي بعضي از فعاليتها تفاوت عمده‎اي بين ارزيابي‎هاي فوائد و هزينه‎هاي بخش دولتي و خصوصي وجود ندارد و تصميم گيرندگان بخش خصوصي مي‎توانند در مورد آنها‌ حتي در مورد فعاليت‎هايي كه از مرحله آزمون هزينه ـ فايده عبور كرده‎اند، قضاوت كرده و آنها را اجرا كنند. اما فعاليت‎هايي كه آزمون هزينه ـ‌ فايده را پشت سر نگذاشته باشند توسط بخش خصوصي انجام نمي‎گيرند و فعاليت‎هايي كه از مرحله آزمون هزينه ـ فايده اجتماعي عبور كرده باشند، بايد توسط دولت انجام شوند.
ز: تفاوتهاي تحليل تجارتي و تحليل هزينه ـ فايده اجتماعي
يك مؤسسه خصوصي با عنايت به شرايط عرضه و تقاضا، با يك مجموعه قيمت خاص روبه رو بوده و با توجه به آن اتخاذ تصميم مي‎نمايد و مسأله قيمت از ديد مجموع جامعه و يا ملت، نقشي در تصميم‎گيري آن ندارد. از ديد توليد‎كننده صابون و يا سيگار، قيمت موجود در بازار راهنماي اساسي شمرده مي‎شود ولي، براي برنامه‎ريزان قيمت بازار به تنهايي كافي نبوده و مي‎بايست درباره قيمت موجود بررسي و مطالعه بيشتري نمايند. به عنوان مثال آيا در قيمت سيگار، مسأله احتمال ابتلاي فرد سيگاري به سرطان و يا بيماري قلبي ملحوظ شده است؟ آيا قيمت صابون فايده جنبي حاصل از استفاده از آن، مثلاً كاهش خطر شيوع بيماري و يا سفر همسفران پاكيزه را نشان مي‎دهد؟ توجه احتمالي يك سرمايه‎گذار بخش خصوصي به اينگونه مسائل صرفاً جنبه تفنن و كنجكاوي داشته، حال آنكه از نقطه نظر كارشناسان مسئول در بخش دولتي، نكات ياد شده مسائلي خطير و حساس و مؤثر در تصميم‎گيري است. حيطه تفكر و نگراني سرمايه‎گذاران بخش خصوصي محدود به سودآوري و يا زيان فعاليت خود بوده، حال آنكه دستگاه مسئول برنامه‎ريزي كشور به ناچار بايد با ديدي همه جانبه به مسائل مختلف و گسترده يك كشور نظر انداخته و تصميم‎گيري نمايد. بي‌توجهي به اين نكته موجب مي شود كه بطور غيرمنصفانه، آرامي و كندي بررسي و ارزشيابي طرح در بخش دولتي، با سرعت تصميم‎گيري در بخش خصوصي مقايسه شده و مورد انتقاد قرار گيرد. البته بايد اذعان كرد كه مسأله تعدد هدفها، ويژگي خاص ارزشيابي طرحهاي دولتي نيست. احتمالاً مؤسسات بخش خصوصي نيز مي‎توانند هدفهاي متعددي داشته باشند. به عنوان مثال، سرمايه‎گذار بخش خصوصي علاوه بر علاقه به تحصيل حداكثر سود، در پي آن باشد كه مؤسسه‎اي عظيم با حجم فروشي فوق‎العاده زياد ايجاد نمايد. يا كارگري در عين علاقه به كسب درآمد بيشتر، آرزومند آن باشد كه اوقات فراغت زيادتري براي خود فراهم آورد. به هرحال، جمع اهداف مختلف با يكديگر طبيعتاً مسائل زيادتري را به وجود خواهد آورد و براي سازمان برنامه‎ريزي كه در جستجوي راه حل مناسبي براي سازش اهداف مختلف ملي است، موضوع مشكل‎تر خواهد شد؛ زيرا ملت يك كشور مجموعه‎اي از گروههاي مختلف با منافع متفاوت بوده و احتمالاً هدفهاي مغايري داشته كه آشتي دادن اين هدف ها با يكديگر بسيار دشوار خواهد بود (راهنماي تهيه گزارش توجيه طرح، 1380).
واقعيت ياد شده، مسأله‎اي است كه به هنگام تحليل هزينه و فايده طرحهاي سرمايه‎گذاري، هيچگاه نبايد از نظر دور بماند. حتي گزينش نرخ تنزيل براي تنزيل منافع آتي طرح، عملاً بازتاب يك سازش معين بين منافع متضاد نسلهاي مختلف است. براي سرمايه‎گذار خصوصي در نظام سرمايه‌داري، نرخ تنزيل در حقيقت بازتاب نرخ بهره‎اي است كه براساس آن مي‎تواند استقراض نموده و يا اينكه وام پرداخت كند؛ حال آنكه از نقطه‌نظر سازمان برنامه‎ريزي، نرخ تنزيل در واقع ابزاري است كه با كاربرد آن هزينه و فايده طرح به زمان‎هاي مختلف و يا احتمالاً به نسلهاي مختلف، تخصيص مي‎يابد و به اين وسيله ارزش فايده در زمان كنوني با ارزش آن در زمان آتي مورد مقايسه قرار مي‎گيرد. لذا، بين تصميم‎گيري بخش خصوصي و تصميم‎گيري بخش دولتي به نيابت از طرف ملت، درباره طرحهاي سرمايه‎گذاري، تفاوت ساده ولي پراهميتي وجود دارد. به نظر مي‎رسد ارزشيابي طرح در بخش دولتي، مشكل‎تر و پيچيده‎تر از ارزشيابي طرح در بخش خصوصي بوده و فنوني كه در بخش خصوصي كاربرد دارد احتمالاً در بخش دولتي مؤثر واقع نشود. تحليل هزينه و فايده طرحهاي سرمايه‎گذاري بخش دولتي دقيقاً به اين منظور مطرح گرديده كه ارزشيابي طرحها از نقطه نظر جامعه يا ملت و رعايت منافع آنها، با روشي منظم و تحت يك نظام سنجيده، مورد عمل قرار گيرد(راهنماي تهيه گزارش توجيه طرح، 1380).
2-1-6- منافع و هزينه‌هاي طرح
در چارچوب برنامه‎هاي صنعتي، يك برنامة بخشي ( بخش هاي اصلي اقتصاد )، شامل چند طرح يا پروژه و هر طرح يا پروژه شامل چند فعاليت و عمليات است و يك طرح كوچك ترين قسمت عملياتي است كه به عنوان يك واحد مجزا در برنامة توسعة يك كشور تهيه و اجرا مي‎شود. يكي از اهداف اصلي روش تحليل هزينه ـ فايده محاسبة اثرات مربوط به طرح مي‎باشد كه اين اثرات مي‎تواند به صورت منافع يا هزينه‎هاي طرح مطرح باشد(اسکونژاد، 1380).
منافع يا درآمدهاي طرح
منظور از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سازمان ملل، توسعه اقتصادی، بازده مورد انتظار Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی نرخ بهره، ثروت سهامداران، حسابداران