پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، ملی گرایی، روابط بین الملل، دیپلماسی عمومی

دانلود پایان نامه ارشد

جمهوری اسلامی ایران و همچنین تعمیم و اثربخشی اهداف بین المللی جمهوری اسلامی ایران خواهد داشت؟

فصل اول: کلیات
طرح مسئله
موضوع کمک به هم نوع و حمایت از محرومین یکی از مباحث بنیادی در تعاملات انسانی محسوب میشود که به استناد شواهد متعدد تاریخی ریشه در فطرت انسانی داشته و یکی از مشترکات جوامع بشری قلمداد شده است . این موضوع در اندیشه اسلامی به عنوان یک اصل عبادی و اجتماعی تلقی گردیده و در قالب آموزههایی همچون انفاق ، تکافل ، صدقات و زکات بخش مهمی از مناسبات اجتماعی را تحت الشعاع قرار داده است .
نکته حائز اهمیت در خصوص نگرش اسلامی به مقوله حمایتگری مربوط به ویژگی عامنگری و شمولیت کمکرسانی به همه انسانها بدون درنظرگرفتن انواع تحدیدات و مرزبندیها میباشد. زیرا طبق آموزههای اسلامی و بنا به فرموده پیامبر اسلام(ص) همه انسان ها مانند خانواده پروردگار(عیال الله) هستند و تحت حمایت او قرار دارند . حضرت علی(ع) در تبیین نگرش اسلامی به انسانها و ضرورت تکریم افراد در روابط اجتماعی (بدون لحاظ نمودن شرایط دیگری چون دین ، مذهب و سایر تفاوتها) میفرمایند انسان ها یا در دین برادرند و یا در آفرینش برابر میباشند و لذا انسانها را به مهربانی و دوستی در مقابل درنده خویی دعوت می نمایند . بر این اسلوب مسلمانان در هر زمان به تعاون و تکافل ، مساعدت به همدیگر و حمایت و یاری نیازمندان و محرومان در هر نقطه از جهان ترغیب شدهاند.
این در حالی است که مفاهیم و انگاره های حاکم در عرصه روابط بین الملل عموما بر پایه روابط دولتها شکل گرفته و منجر به تفکیک پذیری و خاص گرایی در قالبهایی همچون منافع ملی و هویت ملی گردیده است. طبیعی است که چنین نگرشی در تعارض با عام گرایی رفتارهای حمایتگرانه قرار داشته باشد و عملا جریانهای اصلی روابط بین الملل (واقع گرایی و آرمانگرایی) از ظرفیتهای لازم برای تبیین ابعاد مختلف این مفهوم گسترده برخوردار نباشند .
در همین چشم انداز در رساله حاضر تلاش شده تا در گام نخست موضوع ” جایگاه رفتارهای حمایتگرانه به منزله یکی از مصادیق فراملی گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بررسی شده و مطابق چارچوب نظری مکتب انتقادی تبیین گردد. چراکه شناخت و درک جایگاه و نقش این مولفه راهبردی در مناسبات بین المللی جمهوری اسلامی ایران میتواند زمینه لازم برای گام اصلی پژوهش یعنی احصاء و تشخیص نتایج و تاثیرات رفتارهای حمایتگرانه بر پیشبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را فراهم نماید .
برای تحقق این هدف از مفاهیم و مبانی مکتب انتقادی در جهت تبیین جایگاه رفتارهای حمایتگرانه بهره گرفته شده است . مهمترین علل انتخاب این نحله فکری برای چارچوب بندی رساله فوق از سه جنبه ذیل حائز اهمیت میباشد :
قابلیت تبیین فراملی گرایی از منظر انتقادی (به دلایلی نظیر اهتمام انتقادگراها بر مباحث انسانی ، تردید بر مفروضات و انگارههای حاکم بر نظام بین الملل ، تاکید بر شکل گیری ارتباطات انسانی فراتر از مرزبندیها و تحدیدات)
سنخیت ذاتی رفتارهای حمایت گرانه با مفاهیم مبنایی در مکتب انتقادی: مقبولیت ذاتی رفتارهای حمایت گرانه در مکتب انتقادی به نوع نگرش به انسان بالنفسه باز میگردد . زیرا رفتارهای حمایت گرانه در قالب تعاملات انسانی و به ویژه اثراتی که بر مناسبات ارزشمند انسانی بر جای می گذارد استوار می باشد و از آن جا که رفتارهای نوع دوستانه درصدد گسترش مناسبات مبتنی بر تعاون و همیاری در جامعه هستند ، لذا ابعاد مختلف انسانی را درنظر گرفته و برحسب مقتضیات انسانی میتوانند شرایط عینی را برای افزایش مودت اجتماعی و کاهش محرومیت اجتماعی فراهم نموده و در عین حال ارتباطات انسانی را در قالبهای جدیدی همچون اخلاق مسئولیت افزایش دهند .
همچنین مکتب انتقادی به مقولات مشترک بشری که ریشه در نفع مشترک و یا نیازهای عام انسانی داشته باشند تمرکز ویژه ای دارد . رفتارهای حمایت گرانه نیز در سطح نظام اجتماعی ، مستلزم حداقل همفکری ، درک مشترک ، همدلی متقابل ، احساس تعلق مشترک و ارزشیابی مشترک می باشد که همگی ریشه در نفع مشترک و معضلات عام انسانی داشته و تحقق آن ها تنها با تشریک مساعی بین کنش گران میسر خواهد بود.
نکته مهم دیگر مربوط به ارتباط رفتارهای حمایت گرانه و نظم اجتماعی از دریچه توجه به تفاهمات و اجماع اخلاقی در مکتب انتقادی است. به دلیل آنکه رفتارهای حمایتی نوعی تعامل با (و یا برای) دیگران را در درون خود مطرح می کند ، به نوعی امکان تعریض حوزه اخلاقی ، تعمیم وابستگیهای عاطفی افراد و تعمیم تعهد درونی انسانها به دیگران را فراهم مینماید.علی الخصوص آنکه رفتارهای حمایت گرانه به عنوان یکی از مصادیق دگرخواهی ، جزء ویژگی های مشترک تمام جوامع در طول تاریخ بوده و تداوم نهادهای خیریه ای و تکامل آن ها چه در سطح ملی و چه بین المللی گویای این حقیقت است .
در این راستا رفتارهای حمایتگرانه میتواند یکی از عناصر اصلی و مشترک در زیست جهانهای انسانی محسوب شده و به عنوان یکی از مفاهیم بیناذهنی مشترک انسانی در دوره های مختلف ، قابلیت ایجاد تفاهم و قرابت میان زیست جهانهای مختلف را برخوردار باشد .
قابلیت درک و امکان تفسیر ویژگیها و شاخصهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دستگاه فکری انتقادی: علاوه بر ویژگیها و سنخیت ذاتی رفتارهای حمایتگرانه با منظومه فکری انتقادی(که در بالا به آنها اشاره شد) باید افزود سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز از یک سری شاخصهایی برخوردار است که مطابق دستگاه فکری انتقادی از قابلیت درک و امکان تفسیر بیشتری برخوردار است.
مکتب انتقادی با اهتمام به موضوعاتی نظیر بازگشت به اخلاق هنجاری در روابط بین الملل و پذیرش نرمها و مقولات بیناذهنی فرصتی را فراهم نموده که بتوان از آن طریق به تبیین ابعاد مختلف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پرداخته و آن را در قالبهایی نظیر مدل انسان اجتماعی و یا بر حسب منطق مسئولیت بررسی نمود. به بیان دیگر هم رفتارهای حمایتگرانه و هم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارای معیارها و شاخص هایی هستند که تبیین و شناسایی آنها نیازمند چارچوبهایی فراتر از نظریات جریان اصلی میباشد.
بدین ترتیب ابتدا به تبیین فراملی گرایی و رفتارهای حمایتگرانه از منظر مکتب انتقادی در قالبهایی همچون بررسی تمایزات عقل ابزاری و عقل ارتباطی ؛ زیست جهان و کنشهای ارتباطی ؛ اخلاق مسئولیت پرداخته شده است . در واقع پرداختن به فراملی گرایی بویژه مولفه ها و مصادیق آن نظیر رفتارهای حمایتگرانه می تواند سبب گشوده شدن فضای نوینی در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران شود . بگونه ای که اهتمام به آن درعرصه تحولات مربوط به روابط و مناسبات فرامرزی موجب فراهم آمدن ظرفیت های تعاملاتی جدید شود.
طبیعی است که هر اندازه مولفه های فراملی عرضه شده از سوی یک کشور به سمت قرابت ها و وجوه مشترک بشری گرایش بیشتری داشته باشد امکان جذابیت و مقبولیت بین المللی بیشتری یافته و در پی آن نفوذ و گسترش توان ملی کشور پردازنده را به دنبال خواهد داشت.
برهمین منوال درنظام فکری جمهوری اسلامی ایران که برگرفته از اندیشه های اسلامی جهان شمول و معطوف به فطرت انسانی است می توان انتظار داشت تکیه بر رفتارهای حمایت گرانه که از پذیرش عمومی در ابناء بشر قرار دارد ، پتانسیل خوبی جهت توسعه روابط و سیاست خارجی به همراه داشته باشد و تعمیم و پردازش مولفه های فراملی فرصت ها و امکانات جدیدی برای برنامه ریزان سیاست خارجی فراهم آورد.
بر پایه رویکرد فوق انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران که بسیاری از ظرفیت های فراملی را در ذات خود همراه دارد نه تنها از منظر ماهوی محصور به مرزهای خود نخواهد بود بلکه بی توجهی به این ویژگی ها موجب هدر رفت و تضعیف آن در عرصه بین المللی خواهد شد. بویژه آنکه بر حسب نظریات اسلامی روابط بین الملل واحد سیاسی دولت-ملت اصالت ذاتی نداشته و تنها مرجع مشروع وفاداریهای اسلامی و انسانی شناخته نمی شود.(دهقانی فیروز آبادی ، 1387: 318)
علی الخصوص آنکه موضوع رفتارهای حمایتگرانه در هندسه کلان تعاملاتی جمهوری اسلامی ایران و اسناد بالادستی نظیر قانون اساسی متبلور گردیده است . با عنایت به توضیحات فوق رفتارهای حمایتگرانه از دو منظر حوزه های رسمی (دیپلماتیک) میان دولت ها و نیز غیر رسمی (فراملی گرایی) در حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قابل پردازش می باشد .
رفتارهای حمایت گرانه جمهوری اسلامی ایران ازمنظر روابط دیپلماتیک
ارتباطات جهانی امروزه در حال تبدیل شدن به فاکتور گریزناپذیری در تدوین و طراحی بسیاری از ابعاد مهم سیاست خارجی و دیپلماسی شده است و می تواند فرآیند عادی سیاست گذاری را که در گذشته صرفا جزء وظیفه دستگاه بروکراسی حرفه ای بود ، تغییر داده و حتی رهبران را به چینش مجدد اولویت ها وادارد.
در حقیقت گسترش ظرفیت های ارتباطی در سطح بین المللی و ایجاد سازوکارهای جدید نظیر شکل گیری شرکت های چند ملیتی و نهادهای بین المللی موجب شده تا افزایش تعاملات میان دولت ها با اشخاص حقیقی و حقوقی سایر کشورها به امری بدیهی تبدیل شود . در همین راستا موسسات خیریه و سازمان های مردم نهاد فراوانی تحت عنوان کمک به امور انسان دوستانه شکل گرفته اند که برای توسعه فعالیت های خود به فراسوی مرزها ، نیازمند برقراری ارتباطات رسمی با دولت های جوامع هدف می باشند.
طبیعتا در چنین شرایطی باید اقدامات گوناگون مربوط به مسائل سازمانی همچون اخذ مجوز فعالیت یا تاسیس دفتر نمایندگی از مبادی رسمی و مجاری دیپلماتیک صورت پذیرد. این درحالیاست که خود دولتها نیز ممکن است به صورت مستقیم یا از طریق نهادها و سازمانهای بشردوستانه درصدد انجام کمکهای انساندوستانه باشند .
دراین راستا باید به مفهوم دیپلماسی حمایت بعنوان یکی از اجزای مفهومی دیپلماسی عمومی در دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اشاره نمود. دیپلماسی حمایت از ابتکارات جمهوری اسلامی ایران درعرصه روابط بین الملل بشمارمی آید که بر اساس مبانی دینی و اندیشه اسلامی شکل گرفته و از چارچوب مفهومی ذیل برخورداراست :
دیپلماسی حمایت یکی از وجوه دیپلماسی عمومی در ادبیات تعاملات برون مرزی جمهوری اسلامی ایران محسوب شده و بیانگر شیوه ها و راهکارهایی برای گستراندن شبکه ارتباطات حمایتی و عواطف انسانی ایران در نقاط مختلف جهان است که ضمن ارائه رفتارهای حمایت گرانه موجب تثبیت و ارتقاء وجهه بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در افکار عمومی کشورهای هدف می گردد.
دیپلماسی حمایت تسهیل کننده ارتباطات رسمی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران با سایردولت ها و ملت هاست که با ایجاد حوزه نفوذ اجتماعی برای افکار، الگوها و مبانی تئوریک نظام جمهوری اسلامی ، سرمایه ای بی بدیل در تعاملات بین المللی و تقویت دیپلماسی رسمی کشور ایجاد می نماید که می تواند با تکیه بر عواطف انسانی و ترویج روحیه نوع دوستی به تصویرسازی1 نظام جمهوری اسلامی ایران کمک نماید.
توجه به دیپلماسی حمایت و اصل دستگیری از محرومان در چارچوب دیپلماسی عمومی کشور علاوه بر تامین منافع ملی و امنیت ملی می تواند آثار ارزشمندی در زمینه های گوناگون بین المللی نظیر تقویت همگرایی و وحدت بیش از پیش ملل مسلمان و نیز انسجام جبهه رهایی بخش و ضد سلطه مسلمانان و ملل آزاده جهان درصحنه بین الملل در پی داشته باشد.
بر همین اساس مهم ترین شاخصه های دیپلماسی حمایت عبارتند از:
تعالی گرایی و تکیه برعنصرمعنویت و تکریم انسانی با درنظرداشت جایگاه حمایت گری در آموزه های اسلامی جهت تحقق عزت و کرامت انسانی
تمرکز برتوده های مردم (بویژه اقشار آسیبپذیر) در قالب کنش ارتباطی در جوامع و کشورهای هدف
اعتمادسازی نزد افکار عمومی و نخبگان در مناطق هدف و توجه ویژه به اقشار اثرگذار از طریق ساماندهی و بهره گیری از حضور و مشارکت نیکوکارانه مردم در جهت حمایت ار محرومان بر حسب عنصر اعتماد متقابل و توسعه فرهنگ احسان و نیکوکاری
خلق مزیت و ظرفیت سازی برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی با تکیه بر ارائه ایده های نوی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، ملی گرایی، جهانی شدن، حوزه نفوذ Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، واقع گرایی، روابط بین الملل، سیاست خارجی ایران