پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، واقع گرایی، انقلاب اسلامى، نظام بین الملل

دانلود پایان نامه ارشد

برای جوامع معاصری که فرآیند تفکیک پذیری56 را طی کرده اند ، اهمیت خاص پیدا می کند.(همان : 29) در واقع ، نظم اجتماعی معاصر بیش از همه نیازمند مناسبات عاطفی بسط یافته ای است که بر تعهد تعمیم یافته و عام گرایی مبتنی باشد. به ویژه آنکه روابط عاطفی دارای بعد اظهاری و حامل ارزش درونی و دارای خصلت پیوند دهندگی می باشد و از این منظر میتواند سنگ بنا و عامل بقاء اجتماع و یا گروه اجتماعی محسوب شود. (شکوری ، همان : 11-10)
رفتارهای حمایت گرانه به عنوان یکی از مصادیق دگرخواهی ، جزء ویژگی های مشترک تمام جوامع در طول تاریخ بوده و تداوم نهادهای خیریه ای و تکامل آن ها چه در سطح ملی و چه بین المللی گویای این حقیقت است . هرچند که میزان مشارکت جهت امور حمایتی بر حسب افراد ، گروه های مختلف و جوامع گوناگون نیز متفاوت بوده است .به ویژه آنکه ، همزمان با تحولات جوامع از شکل سنتی به مدرن ، گرایشات مربوط به رفتارهای نوع دوستانه افراد نیز تغییر کرده است و در مواقعی حتی جوامع با کاهش علاقه و بی میلی تعداد قابل توجهی از آن ها به امور اجتماعی و روندهای آن مواجه بوده است(شکوری،همان : 3).
با این حال رفتارهای حمایتگرانه همچنان یکی از عناصر اصلی و مشترک در زیست جهانهای انسانی بوده و به عنوان یکی از مفاهیم بیناذهنی مشترک انسانی در دوره های مختلف ، قابلیت ایجاد تفاهم و قرابت میان زیست جهانهای مختلف را برخوردار است .
رفتارهای حمایت گرانه در اندیشه اسلامی
اگرچه مکتب انتقادی دارای ریشهها ، مبانی و شاخصهای متفاوتی با اصول و ارزشهای اندیشههای دینی است ، اما در عین حال میتوان به برخی رویکردها و مفاهیم مشترک استناد نموده و برحسب قالبهای مشترک گام برداشت . بر همین اسلوب رفتارهای حمایتگرانه در اندیشه دینی دارای متناظرها و مخرج مشترکهای زیادی با مفاهیم انتقادی میباشد .
برای نمونه در نگرش اسلامی همچون رویکردهای انتقادی به موضوع حمایت از انسانها فارغ از هر نوع تحدید و مرزبندی نگریسته شده است . چرا که طبق آموزه های دینی همه انسان ها مانند خانواده پروردگار57 هستند و تحت حمایت او قرار دارند . بر حسب این دیدگاه انسان ها یا در دین برادرند و یا در آفرینش برابر58 و بر این اساس مسلمانان در هر زمان به تعاون و تکافل ، مساعدت به همدیگر و حمایت و یاری نیازمندان و محرومان در هر نقطه از جهان ترغیب شدهاند.
درهمین رابطه مهمترین ظرفیتهای مفهومی قابل انطباق مکتب انتقادی با اندیشه اسلامی عبارتند از :
معطوف کردن نظر به سمت درد و رنج و به سمت رفع “بدبختی های موجود”
شکلگیری همبستگی بشر بواسطه تجربه مشترک آلام و رنجها
اصالت حمایتگری و کمک به همنوع (جهت کاستن از آلام و رنج انسانی) در جایگاه یک تکلیف و مسئولیت مشترک بشری
ویژگی های رفتارهای حمایت گرانه دینی
رفتارهای حمایت گرانه از منظر اسلامی به مجموعه راهبردها ، برنامه ریزی ها و اقداماتی گفته می شود که در جهت رفع محرومیت و ایجاد توانمندسازی در افراد نیازمند صورت می گیرد و در اندیشه اسلامی به عنوان یک اصل عبادی و اجتماعی تلقی گردیده است . مهم ترین شاخص های رفتارهای حمایت گرانه عبارتند از:
رفتارهای حمایت گرانه یکی از مصادیق فراملی گرایی است (و مطابق تعریف فراملی گرایی که حداقل باید یکی از طرفین غیردولتی باشد) شامل طیف وسیعی از اقدامات حمایتی دولت ها ، سازمان ها تا نهادهای مردمی است که به انحاء و اشکال مختلف در رفتار آن ها دیده می شود و از تخصیص هرگونه مساعدت و یا امدادرسانی با شیوه های متعدد از کمکهای مالی مستقیم بلاعوض تا آموزش و کمکهای معنوی(نظیر الگودهی و الهام بخشی) را شامل می شود .
رفتارهای حمایت گرانه موضوعی غیرسیاسی و غیرنظامی است که بر مبنای اندیشه دینی و بر حسب عزت و کرامت انسانی شکل گرفته است و خواستار ترمیم شکاف و فاصله طبقاتی از طریق تقویت و ارتقاء معیشت انسان ها می باشد .
از آنجا که تبعات محرومیت جوامع در سطوح ملی و بین المللی محدود به مرزهای جغرافیای دولت-ملت ها نمی گردد و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر سرنوشت عموم بازیگران صحنه بین الملل جامعه انسانی اثرگذار است ، لذا رفتارهای حمايت‌گرايانه در سطح ملی ، منطقه ای و بین المللی تابعی از ساختار محرومیت در نظام بین الملل می باشد. در سطح بین المللی رفتار حمایت گرايانه به منظور پاسخ‌گویی به دغدغه عمومی بشر برای یاری‌رسانی به هم‌نوعان و نیز کنترل و کاهش عوارض ناشی از بحران فقر در سایر جوامع و پیشگیری از تسری و فزایندگی دامنه تبعات محرومیت تلقی می شود.
دو مفهوم رفتارهای حمایت گرانه و دیپلماسی حمایت قرابت معنایی زیادی داشته و بین آن ها رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار می باشد . بگونه ای که دیپلماسی حمایت (که از سوی دولت ها و ذیل دیپلماسی عمومی صورت می پذیرد) ، در دامنه رفتارهای حمایت گرانه می گنجد اما لزوما هر رفتار حمایت گرانه ای محدود در دیپلماسی حمایت نمی گردد. برای نمونه ارتباط موسسات غیردولتی با شخصیت های حقیقی و حقوقی سایر نهادهای غیردولتی لزوما در حیطه دیپلماسی حمایت محدود نیست.
دو مفهوم رفتارهای حمایت گرانه و دیپلماسی حمایت اگرچه در نگاه نخست با کمک های انسان دوستانه در روابط بین الملل یکسان دانسته می شوند اما درحقیقت دارای تمایزات ماهوی می باشند . چراکه رفتارهای حمایت گرانه بمنزله یک اصل در چارچوب عمل به آموزه های دینی اطلاق می شود که از محیط داخلی جامعه اسلامی آغاز می شود و از مرزهای ملی فراتر رفته و از معبر سیاست خارجی به جوامع دیگر سرایت می کند.
میان رفتارهای حمایت گرانه و کمک های توسعه(که در قالب پروژه هایی توسط سازمان های بین المللی یا کارگزاری های سازمان ملل پیگیری می شود) ، وجوه اشتراک کارکردی وجود دارد. کمک های توسعه یا 59ODA که غالبا جنبه رسمی دارد به کمک های بلاعوض یا وام هایی با شرایطی آسان اطلاق می شود که بمنظور تشریک مساعی در توسعه اقتصادی و ارتقاء سطح رفاه جامعه ، توسط موسسات دولتی به کشورهای در حال توسعه و مناطقی که در لیست کشورهای دریافت کننده کمک قرار دارند، اعطاء می شود. در نتیجه کمک های توسعه در دامنه رفتارهای حمایت گرانه می گنجد . اما لزوما هر رفتار حمایت گرانه ای محدود به کمک های توسعه نمی گردد و در حیطه کمک های توسعه که بر برنامه ها و پروژههای توسعه دولت ها تمرکز دارند محدود نیست.

فصل سوم: جایگاه رفتارهای حمایت گرانه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دستگاه فکری انتقادی
مکاتب فکری و نظریه پردازی های بین المللی با در اختیار قراردادن مجموعه‌اي از مفاهيم و چارچوبهای فکری ، فرصتی را در اختیار اندیشمندان قرار می دهند تا به کمک تبیین و تحليل پديده‌هاي سياسی و استفاده از توصيف شرایط موجود و وضعیت مطلوب بتوان به پيش‌بيني و خلق امکان هاي برون رفت از کمبودها و ایجاد فرصت ها بویژه در عرصه سیاست خارجی دست یافت .
هرچند نباید فراموش کرد که هر مکتب فکری بر اساس یک سلسله اصول ، مبانی و نرمها شکل گرفته است و درنتیجه بررسی مسائل در یک قالب تئوریک لزوما به معنای انطباق پذیری کامل آنها در همه موضوعات یک دستگاه فکری نیست. این مساله در خصوص بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران که دارای پایهها و اصول منحصربفرد در عرصه بین المللی میباشد از اهمیت دو چندان برخوردار است .
درهمین چارچوب این سئوال مطرح می شود که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در کدام منظومه فکری و در چه قالب علمي از تئوري‌ها قابلیت تحليل مناسب تری دارد؟
از یک سو بسیاری از پژوهشگران آرمان گرا سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را ماهیتاً ایدئولوژیک و ارزش مدار تلقی می کنند و در نهایت اعتقادی به متحول شدن رفتار خارجی جمهوری اسلامی بر حسب ملاکهای واقع گرایی نداشته و در نتیجه آن را با معیارهای آرمانگرایی محک می زنند . این گروه معتقدند که ايران منطق قدرت بين‌الملل را به رسميت نمي‌شناسد و لذا با طرح موضوعاتی همچون اعتقاد به آرمان ها و ارزش های اخلاقی ، مذهبی و سنت‌ها و نیز وارد کردن آن ها به حوزه عمومي سياست گذاری ، باید سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قالب های آرمان گرایی بررسی شود .
درسوی دیگر سیاست خارجی ایران را نمی توان کاملا با معیارهای بنیادین واقع گرایی نیز سنجید. چرا که مکتب واقع گرایی در عرصه بین المللی ، همچنان مقوله قدرت را محور اصلی و اساسی سیاست می داند و تلاش برای کسب آن را برترین هدف سیاست خارجی تلقی می کند و از آنجا که واقع گرایان دولت ملی را بازیگر اصلی صحنه جهانی می دانند ، لذا ضروری است که دولت ملی برای دستیابی به قدرت به هرشکل ممکن گام بردارد. ضمن آنکه واقع گرایی تکیه خاصی بر تقویت قدرت نظامی در تامین منافع ملی داشته و نسبت به عناصر غیر مادی قدرت بهای چندانی نمی دهد، در حالیکه سیاست خارجی ایران صرفا متکی بر قدرت نظامی نبوده و همواره بر جنبة فرهنگی جمهوری اسلامی و نرم افزاری آن در پیشبرد سیاست خارجی تأکید نموده است.
این مساله زمانی پیچیده تر می شود که برداشتهای متفاوت از اهداف سیاست خارجی مانند امنیت ملی، منافع ملی و تعاریف ان ها درشرایط و موقعیت های گوناگون نیز مورد توجه قرار گیرد . توضیح اینکه متفکرین جریان گسترده واقع گرایی با ارائه تعاریف ثابتی از منافع ملی بر اين باورند که سياست خارجي ايران همچون سیاست خارجی سایر دولت ها بر حسب مولفه های ملي اين کشور پايه‌گذاري شده است و حتي موضوعاتی مانند وحدت جهان اسلام و بحث ام‌القرایی ایران ، دفاع از فلسطين و حزب الله لبنان را بر اساس مولفه های ملی و بمنظور ايجاد حائلی خارج از کشور در مقابل دشمن ارزیابی می نمایند .
بر همین اسلوب گروه سوم از متفکرین ضمن بکارگیری ادبیات و چارچوبهای متمایز از جریان های فکری پیشین و ارائه مصادیقی مثل تقسیم جهان به دو اردوگاه خير و شر و یا ترسيم کردن انقلاب‌هاي بزرگ ضعيفان در طول تاريخ به سمت رهايي و آزادي بر این باورند که گزاره‌هاي چپ گرا و منتقد به نظام بین الملل بیش از هر جریان فکری قابلیت بررسی سطوح نظري و عملي سياست خارجي ايران برخوردار هستند و به همین منظور موضوعاتی مانند حمايت ايران از مستضعفان ، محرومان و جنبش هاي مقاومت و یا ايستادگي در برابر فشارهای سازمان ها ، نهادها و دولت های سرمايه‌داري را به عنوان شواهد منطق انتقادي سياست خارجي ايران بر می شمارند .
هرچند نباید فراموش کرد که انقلاب اسلامى به دلیل ماهیت اصیل دینی-مردمی ، خط مشی و مسیری را در پيش گرفته كه نه تنها در انقلاب هاى گذشته سابقه نداشته است بلکه در عمل نیز به معناى خروج از بسیاری چارچوب هاى تعريف شده نظريه پردازان چپگرا میباشد. بر اين اساس، انقلاب اسلامى بر مؤلّفههايى همچون قانون الهى ، عدالت اجتماعى و استقلال همه جانبه از قدرت هاى بيگانه تأكيد ورزيده و مهمترین رسالت و برنامه هاى عملى رهبران جمهورى اسلامى ايران در درون گفتمان و ادبیاتی متمایز همانند قانون الهى، خودكفايى اقتصادى ، همبستگى ونظایر آن شکل گرفته است.
خلاصه آنکه سیاست خارجی جمهوری اسلامی به لحاظ ماهیتی ، ساختاری، جغرافیایی، اجتماعی- سیاسی و نوع نگرش سیاستگذاران نسبت به نظام بین الملل حالتی خاص داشته و بنابراین لازمه شناسایی جامع و تبیین آن ، از طریق احصاء و بررسی همه معیارها و شاخصهای تشکیل دهنده آن مقدور می باشد .
با این اوصاف به نظر می رسد نظريه “انتقادى” که به دنبال رهايى و بازاندیشی در بسیاری از انگاره های نظام بين الملل معاصر است ، تا حدود زیادی بتواند تبیین کننده سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار رود . از همین دریچه انقلاب اسلامى كه بر خلاف معادلات ساختار مسلط روابط بين الملل تحقق يافت ، مصداق برجستهاى از تحولات بین المللی نظريه پردازان انتقادى در راستای تغییر وضع موجود محسوب می شود.
انقلاب اسلامى هم به لحاظ زمانى (یعنی هنگامی که انديشه سكولاريزم حاكم بر قرن بيستم وقوع یک انقلاب فرهنگی-دینی را محتمل نمى دانست) و هم به لحاظ مکانی(انقلاب اسلامی در موقعیتی رخ داد كه رژيم سياسى آن به عنوان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی نظام بین الملل، ملی گرایی، نظام بین المللی، امنیت انسانی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، ایدئولوژی، سیاست خارجی ایران، نظام اعتقادی