پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، انقلاب اسلامی، کمیته امداد، دولت اصلاحات

دانلود پایان نامه ارشد

و سرزمینی براساس معیارهای متعارف نظام بین الملل است ولی کماکان به عنوان ام القرای جهان اسلام ، وظایف و مسئولیت های فراملی و اسلامی دارد. بر این اساس رهبر انقلاب اسلامی می فرمایند “امروز جمهوری اسلامی ایران ام القرای اسلام و محور وحدت مسلمانان اسلام است.” (به نقل از روزنامه اطلاعات 25/7/1368)
برحسب احکام و آموزه های اسلامی دولت موظف است که با درنظر گرفتن شرایط ، محدودیتها و مصالح به تکالیف فراملی خود عمل نماید .
مولفه ایرانی بودن نیز به عنوان یک عامل مهم هویت ساز می باشد . به نحوی که دو مولفه انقلابی و ایرانی با هم ترکیب شده و هویت ایرانی-اسلامی را شکل می دهد .
بدین ترتیب در گفتمان سازندگی منافع حیاتی و ملی (درون مرزی) جمهوری اسلامی اهمیت مییابد و با وجود اصل مصلحت گرایی از یک تقدم منطقی برخوردار می شود . البته تجربیات هشت سال دفاع مقدس ، نقش تعیین کننده ای در تقویت مولفه های ملی ایفا کرد. برای مثال امام خمینی(ره) در پیامی به روحانیت در سال 1367می فرمایند” ما در جنگ حس برادری و وطن پرستی را در نهاد یکایک مردمان باور کردیم” (صحیفه ، همان ، ج2 : 283)
با این وصف طبیعتا رفتارهای حمایت گرانه و کمکهای انسان دوستانه خارج از کشور در این گفتمان به لحاظ پشتوانههای فکری از موقعیت کمتری نسبت به گفتمان پیشین برخوردار می گردید . بویژه آنکه شرایط پس از جنگ تحمیلی و وجود خسارتهای بجا مانده از آن باعث میشد تا بحث کمک رسانی به نیازمندان داخل کشور بیش از پیش مطرح شود . علی الخصوص که رویکرد دولت به مباحث اقتصادی به جای سیاست مبتنی بر تحقق عدالت اجتماعی نیز عامل موثری در خصوص موضوع حمایتگری و سیاست های فقرزدایی به شمار میرود . زیرا بر خلاف رویکرد دولت های پیشین به عدالت ، در گفتمان دولت آقای هاشمی روی سخن دولت با صاحبان سرمایه و بخش بالای هرم جامعه بود و دولت بر این عقیده بود که در سایه افزایش حجم سرمایه است که عدالت به معنی بهر ه مندی همه اقشار جامعه از قدرت اقتصادی و کاهش فقر فراهم می شود.(شریعت ، همان : 266)
مقایسه آماری تعداد دفاتر کمیته امداد در کشور لبنان بین سالهای 1369 تا 1371 بیانگر تاثیر این گفتمان بر موضوع حمایتگری میباشد . در سال 1371 (برخلاف خاتمه جنگ تحمیلی و افزایش توان اقتصادی دولت) تعداد واحدهای امدادرسانی(مشتمل بر شاخههای اصلی، مراکز توزیع و موسسات تابعه) به 76 واحد تقلیل یافت. در حالی که تعداد این واحدها در سال1369 بیش از 82 واحد بود.(گزارش آماری امداد ، 1371 :287)
همچنین تعداد تحت پوششهای سال 1371ه.ش کمیته امداد امام در مقایسه با سال قبل(1370ه.ش) از نظر تعداد خانوار 5/19% و از نظر جمعیت 18% کاهش داشت (گزارش آماری امداد ،1371 :260 ) این سیر نزولی در سالهای بعدنیز ادامه یافت. مثلا تعداد تحت پوششهای سال1373 ه.ش درمقایسه باسال قبل(1372 ه.ش) از نظر تعداد خانوار به 3/9% و از نظر جمعیت 3/14% کاهش داشت.(گزارش آماری ، 1373 :277)
در بخش هزینه های فرهنگی نیز میتوان شاهد سیر کاهنده فعالیتهای حمایتی مثل برگزاری اردوهای فرهنگی برای محرومین خارج از کشور توسط نهادهای حمایتی جمهوری اسلامی ایران بود. برای مثال کل هزینه خدمات فرهنگی کمیته امداد سال 1374 ه.ش در مقایسه با سال قبل 4/6 % کاهش یافت.(گزارش آماری امداد ، 1374 : 270)
علیایحال با توجه به چارچوب گفتمانی فوق رفتارهای حمایت گرانه برون مرزی عمدتا در قالب اهداف فراملی مانند صدور انقلاب ، دفاع از مسلمانان و حقوق آنان ، حمایت از مستضعفان و جنبش های آزاد یبخش و یا وحدت جهان اسلام درسیاست خارجی ایران پیگیری گردید . بگونهای که رئیس جمهور وقت تاکید می کند که آرمان خواهی و حفظ ارزش های انقلاب و دفاع از محرومین ، از سیاستهای تغییر ناپذیر جمهوری اسلامی است.( به نقل از روزنامه اطلاعات،1-6-1371.)
نکته دیگر در خصوص تفاوت رفتارهای حمایت گرانه با دوره قبلی مربوط به تغییرات در شیوهها و چگونگی ارائه رفتارهای حمایت گرانه در خارج از کشور می باشد . توضیح اینکه در گفتمان سازندگی تفسیرها و معانی جدیدی نسبت به برخی از اهداف و از جمله اهداف فراملی انقلاب ارائه شده و متعاقب آن راهکارهای متفاوتی نیز مطرح گردید . از همین زاویه رفتارهای حمایتگرانه در قالب ایده “تحکیم و تثبیت انقلاب اسلامی در چارچوب ایجاد یک دولت اسلامی توسعه یافته و سرمشق برای جوامع دیگر” ، اولویت یافت .( تاجیک ، همان : 216)
بگونهای که رفتارهای حمایتگرانه (از دریچه صدور انقلاب اسلامی) به معنای معرفی و ترویج دولت جمهوری اسلامی به عنوان دولت سرمشق و الگو به دیگر ملل جهان تعبیر گردید و لذا حمایت از مسلمانان ، مستضعفان و نهضتهای رهایی بخش نیز بیشتر به صورت حمایتهای معنوی و در قالب الهام بخشی تقویت شده و در چارچوب تعامل با سازمان ها و مقررات بین المللی تجلی یافت.
در همین راستا برخی از الگوها و مدلهای حمایتی و شیوههای جذب کمکهای مردمی کمیته امداد امام خمینی(ره) مثل طرح اکرام ایتام و زنان بی سرپرست ، به سایر کشورها از جمله افغانستان و جمهوری آذربایجان و تاجیکستان93 انتشار یافت . (مرادی ، همان :62)
دولت اصلاحات (1384-1376)
دهه دوم انقلاب اسلامی که مصادف با هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری کشور می باشد به دلایل گوناگونی نظیر تغییر ترکیب جمعیتی کشور و ظهور نسل جدید انقلاب در مسائل اجتماعی-سیاسی ؛ بروز تحول در مولفه ها و مسائل فرهنگی همچون گسترش شهرنشینی و تغییر در ساختار طبقاتی جامعه ؛ پیدایی مواضع و نگرش های متفاوت نسبت به ارزش ها و هنجارهای اجتماعی و سیاسی ؛ از جمله مسائلی می باشند که موجب تاثیرگذاری و تحول بر روندهای اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی شدند .
با این وصف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز به دلیل پیوند ذاتی میان سیاست داخلی و سیاست خارجی ، با تحولاتی در عرصه گفتمانی و عملیاتی روبه رو شد . بطوریکه می توان دوره ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی مابین سال 1376 تا 1384 را در قالب گفتمان دولت اصلاحات دسته بندی نمود .
این گفتمان که در پی تحولات سیاسی-اجتماعی پس از دوران سازندگی نمود عینی یافته بود ، بالنسبه اعتنای کمتری بر خواسته‏‌های آرمان‏گرایانه گفتمان های پیشین داشت و در مقابل به توسعه سیاسی با شعار مردمسالاری و قانون گرایی (که مورد پذیرش و توجه ادبیات سیاسی جوامع و کشورهای غربی بود ) تاکید بیشتری داشت. (نگاهی به سخنرانیها و گزارشات مسئولین دولت وقت در خصوص ضرورت پیگیری و تحقق شعارهایی همچون جامعه مدنی ، مردمسالاری و قانون گرایی طی این دوره دلیلی بر این مدعاست. (صدقی ،1392 : 193)
بعلاوه گفتمان اصلاحات بر افزایش ارتباطات و رویکرد ایجاد مفاهمه تاکید اصولی داشت . بگونه ای که بر عقلانيت ارتباطي و عقلانيتي كه بر پایه گفتگو و مفاهمه بين الاذهاني استوار بود ، توجه بیشتری داشت و وجه غالب سياست خارجي محسوب ميشد .(دهقانی فیروزآبادی، 1384.)جج
همین رویکرد مبتنی بر ارتباط نیز زمینهای شد تا دولت نظریه گفتگوی تمدن ها را مطرح نماید و به پیشنهاد ایران سال 2001 از سوی سازمان ملل متحد به عنوان سال گفتگوی تمدن ها نامیده شود و بدین ترتیب شرایط مناسبی برای استمرار سیاست تنش زدایی فراهم آمده و در مسیر بازسازی وجهۀ ایران در عرصه سیاست خارجی مورد استفاده قرار گیرد . وزیر امور خارجه دولت اصلاحات در این باره می گوید “تشنج زدایی و اعتمادسازی و گفتگوی تمدن‏ها از سیاست‏های اصلی است که جمهوری اسلامی ایران در هر دو سطح منطقه‏‌ای و بین‏‌المللی دنبال می‏نماید.” (خرازی ، 1379 : به نقل از سایت خرازی)
بر حسب همین چشم انداز محورهای ذیل در دستور کار سیاست خارجی ایران قرار گرفت :
اعتمادسازی بر اساس سیاست تنش زدایی
ارتباط سازی با خارج از کشور بر حسب بسط رویکرد گفتگو و مفاهمه بین فرهنگ ها
وجهه سازی از طریق حضور فعالانه در مجامع بین‏‌المللی
4-بهره گیری از پتانسیل‏‌ها و توانائی‏‌های ایرانیان مقیم خارج از کشور
5-سیاست‏گذاری خارجی با توجه به مقدورات و محذورات بین‏‌المللی. (رضائی ، 1387 :95)
در همین قالب برخی عوامل و رخدادها نظیر برگزاري كنفرانس سران کشورهای اسلامي در پائيز سال 1376 و ميزباني تهران از 56 کشور اسلامی و سپس رياست ايران بر این سازمان ، علائمی از شکل گیری دور جدید مشاركت و همکاری های بین المللی را نشان می داد . (طرزجاني، 1379: 128-127 ) هرچند وقوع حادثه 11 سپتامبر و به دنبال آن اشغال نظامی آمریکا به افغانستان و عراق عملا نشان داد که نظام بین الملل با چالش های مبنایی عمیقی مواجه است که در شرایط و فضای حاکم بر نظام بین الملل دسترسی به توفقیات در عرصه سیاست خارجی کشورها نیازمند تحولات ساختاری است .
به هر تقدیر در تبیین ویژگی های این گفتمان و جایگاه رفتارهای حمایت گرانه و کمکهای انسان دوستانه در این دوره باید به خاستگاه فکری و مبانی سازنده آن اشاره کرد . گفتمان اصلاحات نیز به لحاظ فلسفی در درون گفتمان کلان اسلام گرایی قرار می گیرد و به عبارتی در تداوم گفتمان واقع گرایی دوره سازندگی محسوب می شود . زیرا ضمن پذیرش نقش و جایگاه اسلام بر مناسبات و مولفه های سیاست خارجی ، بر مصلحت اندیشی خرد گرا و عمل گرایی در سیاست خارجی استوار است. با این تفاوت که بر سیاست و فرهنگ بیش از نقش اقتصاد تاکید ورزیده و توسعه سیاسی-فرهنگی را ضروری تر از توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی می پندارد.(دهقانی فیروز آبادی ، 1391: 224)
نقطه تمایز دیگر این گفتمان به برداشت متفاوت از رابطه دین و مردم در حوزه اجتماعی مربوط می باشد که مبتنی بر تفسیری مردم سالارانه و آزاد منشانه از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می باشد و در آن دو مولفه جمهوریت و اسلامیت همسنگ و هموزن یکدیگر شناخته می شوند . بطوری که حاکمیت الهی نه تنها هیچ تعارض و تخالفی با حاکمیت ملی ندارد ، بلکه از طریق آن اعمال می گردد. درهمین رابطه رئیس جمهور وقت به صراحت بیان می کند که حاکمیت اولاً و بالذات از آن خداست اما این حتمی است که در صحنه جامعه به خود مردم واگذار شده است . (خاتمی ، 1379 : 43)
وجه تمایز دیگر گفتمان اصلاحات آن است که اگرچه این گفتمان همانند سایر گفتمان های پیشین ، انقلاب اسلامی ایران را تنها یک انقلاب مبتنی بر اهداف و آرمان های داخلی و محدود به مرزهای جغرافیایی نمی داند ، اما درعین حال تفاسیر جدیدی از اهداف جمهوری اسلامی ایران ارائه می دهد که در کنار اهداف فراملی (با محوریت اسلامی) بر اهداف ملی (با محوریت ملیت ایرانی) تاکید دارد. بگونهای که این اهداف ملی برخاسته از مطالبات و آرمان های ملت ایران است که طی آن آزادیخواهی و مردم سالاری در راس آن ها قرار میگیرد .
بدین ترتیب مباحثی مانند مردم سالاری به منزله اهداف ملی ایران به شمار میآید که قابلیت تسری و الگوسازی به سایر جوامع را دارد . در چنین اسلوبی شکلگیری و تحکیم یک نظام مردم سالار در جامعه ایران نه تنها اهداف ملت ایران را محقق می سازد بلکه به تامین منافع و اهداف فراملی انقلاب اسلامی نیز منجر میشود. برای نمونه رئیس جمهور وقت تاکید می کند که”مردم سالاری سازوگار با معنویت و دین ، به عنوان یک الگو برای افکار عمومی دنیای اسلام بسیار موثر است.” (روزنامه جمهوری اسلامی، 1/6/79، ص11)
با این وصف موضوعاتی مانند رفتارهای حمایت گرانه و کمک به محرومین خارج از کشور بر حسب مقدورات ملی و محیطی و نیز درنظرگرفتن شرایط زمانی و مکانی قابل بررسی می باشد . بگونهای که رفتارهای حمایتگرانه در چارچوب رتبه بندی و اولویت بندی سیاست خارجی جزء اهداف آرمانی و دراز مدت جمهوری اسلامی ایران محسوب گردیده که به تدریج و متناسب با امکانات و قدرت ملی پیگیری و تامین می شد.
همین دیدگاه سبب شد تا امدادرسانی خارج از کشور بویژه در موضوعاتی که نیازمند همکاری بیشتر با نهادها و سازمانهای دولتی بود با روندی کاهشی مواجه گردد. برای نمونه جدول کمکرسانی در حوزه خدمات درمانی خارج از کشور که مستلزم همکاری نهادهای حمایتی با متولیان درمانی دولتی نظیر وزارت بهداشت و درمان کشور (جهت دریافت و تامین دارو

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی انقلاب اسلامی، سیاست خارجی، امام خمینی، کمیته امداد Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی روابط انسانی، کمیته امداد، حقوق بشر، سیاست خارجی