پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، امام خمینی، جامعه بشری، مصالح اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

هرچند در این اسلوب نیز اصلاح و تغییر سرآغاز شکل گیری یک جامعه سیاسی جهانی فراتر از واحد ملی قلمداد میشود.
سومین نکته در این اصل مربوط به افق شناسی کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در بستر جهان گرایی اسلامی و تشکیل جامعه جهانی واحد در بلند مدت می باشد . زیرا رسالت جهانی و جهانشمولی اسلام و انقلاب اسلامی ایجاب می کند اسلام به همه انسان ها عرضه گردد و با پذیرش آن ها یک جامعه جهانی اسلامی تشکیل گردد.( دهقانی فیروزآبادی ، همان)
با این وصف خطاب در آیه شریفه فوق ، چارچوبی وسیع تر از مسلمانان و جوامع اسلامی را شامل میشود و خطابی است عمومی که تمامی افراد مکلف بشر را در برمیگیرد و مراد از امت در اینجا نوع انسان میشود و چون همه انسانها از نخستین تا آخرینشان همه یک نوع و یک موجودند ، نظامی هم که به تدبیر امورش در او جریان دارد نظامی است واحد و متصل ومربوط که بعضی اجزاء را به بعضی دیگر متصل میسازد.(طباطبایی ، 1375، جلد 14 :455 به نقل از سلیمی ، 1390 : 103 )
یعنی مطابق این مفهوم از امت واحده نه تنها بشر یک کل به هم مرتبطند بلکه یک نظام واحد و متصل بین انسانها برقرار است. لذا تقابل وتعارضی ذاتی بین افراد و جوامع بشری نیست (سلیمی ، همان : 104)
از این منظر بحث رفتارهای حمایتگرانه در برخی وجوه با نظریه اخلاق گفتمانی هابرماس و بحث تفاهم در عرصه جهان وطنی قرابت دارد . زیرا در دیدگاه هابرماس تفاوتی میان هموطنان و اعضای جامعه بشری وجود ندارد و از لحاظ هنجارهای اخلاقی ، همه انسان ها اعضای یک جامعه هستند . هر چند که از لحاظ ملیت زبان و دولت در معرض هنجارهای متفاوتی قرار داشته باشند . در نتیجه کمک به همنوعان از لحاظ هنجارهای اخلاقی نباید محدود به گروه یا جامعه خاصی باشد.
بعلاوه این مساله میتواند از منظر ضرورت شکل گیری نظام فراگیر جهانی برای حل معضلات انسانی مورد استفاده قرار گیرد .زیرا تحقق جهان وطنی اخلاقی هابرماس نیازمند وجهه اقتدار فراملی و آیین رسیدگی به امور جهانی و بشری می باشد تا چالش ها و تعارضات بتواند به صورت منصفانه و مسالمت آمیز حل و فصل شود .
منافع بشری – مصالح اسلامی
اسلام دین همه انسان ها درهر دوره و مکانی است که بر حسب فطرت آدمی و مطابق با طبیعت انسان ها بنا نهاده شده است و از این رو تزاحم و تقابلی با رشد آدمی در این دنیا ندارد .(مطهری ، همان : 87) بر همین سیاق فراملی گرایی اسلامی به معنای تلاش برای سعادت جامعه بشری است که تحقق آن مستلزم پی گیری منافع و مصالحی فراتر از منافع ملی می باشد . با وجود این مبانی فکری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ، فرض بر این است که بشریت دارای منافع و مصالح مشترکی است که دولت اسلامی در قبال تحقق و تأمین آنها مسئولیت دارد. در همین راستا ذکر دو نکته اهمیت دارد . از یک سو این منافع و مصالح با توالی منطقی در سه سطح ملی ، اسلامی و جهانی تعریف و پی گیری می شوند. به نحوی که در سیاست خارجی ج. ا.ایران منافع بشری و مصالح اسلامی به موازات منافع ملی تعقیب می گردد . لذا این منافع در طول یکدیگر قرار دارند و تأمین منافع بشری و مصالح اسلامی مستلزم تأمین منافع ملی جمهوری اسلامی است. چرا که جمهوری اسلامی به دنبال برقراری نظام جهانی اسلامی بوده که منافع بشری را سرلوحه خود می داند و بدون حفظ و بقای جمهوری اسلامی ایران و منافع حیاتی آن امکان تحقق مصالح و منافع اسلامی و بشری نیز وجود نخواهد داشت .( دهقانی فیروزآبادی ، 1387 : 101) به بیان دیگر تحقق هدف و آرمان نهایی نظام سیاسی ایران یعنی”تأمین سعادت انسان در کل جامعه بشری” مستلزم وجود و حیات نظام جمهوری اسلامی در عرصه بین المللی میباشد .
اما از سوی دیگر باید به این نکته اشاره نمود که توجه به بحث منافع بشری به منزله یکی از شاخصهایی است که مسیر کلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را مشخص میسازد و در نتیجه دستگاه سیاست خارجی ، سیاستی در تقابل با منافع انسانی اتخاذ نمیکند . در همین چارچوب حمایت از مستضعفین یکی از راهبردهای مهم در جهت تامین منافع بشری به شمار میرود که طی آن ؛ اولاً جمهوری اسلامی ایران از دریچه مصالح اسلامی و با توجه به رعایت ملاحظات مبتنی بر حفظ کیان جمهوری اسلامی ایران ، سیاست حمایت از محرومین را تعقیب میکند و ؛ ثانیا حفظ منافع بشری اقتضاء نمیکند تا در جهت تحقق منافع خاصگرایانه ، به منافع و مصالح سایر انسانها تعدی و ظلم شود .
امام خمینی(ره) در خصوص جمع منافع ملی و مصالح بشری می فرماید: ” در زمینۀ تمام قراردادها ، ما بر اساس مصالح سیاسى، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى ملت خودمان عمل خواهیم کرد . نه به ظلمى تسلیم مى شویم و نه به کسى ظلم خواهیم کرد. (صحیفه امام ،ج 4 : 248)
اصل گسترش تفاهم و ارتباطات بین المللی
امام خمینی ره در موارد متعدد به موضوع راهبردی روابط حسنه و ارتباط متقابل بر حسب عدم مداخله درسیاست خارجی اشاره داشته اند . برای نمونه ایشان می فرمایند: “ملت ایران اجازه نمیدهد که هیچ مملکتی در امور داخلی او دخالت کند ؛ و آزادی و استقلال خودش را حفظ می کند و با تمام کشورها هم به طور متقابل عمل خواهد کرد” (صحیفه نور ، همان : ) ویا وقتی خبرنگار مجله آمریکایی تایم از ایشان میپرسد که در جمهوری اسلامی به طور کلی سیاست خارجی شما چگونه خواهد بود؟ امام در پاسخ میفرمایند: “جمهوری اسلامی ما با تمام ممالک روابط حسنه دارد و به احترام متقابل قایل است، در صورتی که آن ها هم احترام متقابل قایل باشند.” (صحیفه، ج 5 : 257)
ایشان در خصوص گسترش ارتباطات همواره بر قید همه کشورها تاکید داشته وخواستار برقراری تعامل مبتنی بر احترام متقابل بودند : ” اسلام با همۀ کشورهایى که در جهان هستند مى خواهد که دوست باشد؛ دولت اسلامى با همۀ ملتها و با همۀ دولتها مى خواهد که تفاهم و ارتباط صحیح داشته باشد؛ در صورتى که آنها متقابلاً احترام دولت اسلامى را مراعات کنند.” (صحیفه، ج 9 : 72)
بدین ترتیب می توان گفت امام خمینیره  با تکیه به اصل گسترش تفاهم و ارتباطات بر اساس احترام متقابل و عدم دخالت در امور یکدیگر ، سیاست انفتاح و ارتباط با جهان خارج را امری مبتنی بر عقل و شرع و متناسب با اصول كشورداری می‏دانستند و برآن تأكید وافر داشتند: “برنامه دولت‏اسلامی آن است كه همه بشر به سعادت برسند و همه در كنار هم به طور سلامت و رفاه زندگی كنند. اسلام با همه كشورهایی كه در جهان هستند، می‏خواهد كه دوست باشد و دولت اسلامی با همه ملت ها و با همه دولت ها می‏خواهد كه تفاهم و ارتباط صحیح داشته باشد؛ در صورتی كه آن ها متقابلاً احترام دولت اسلامی را مراعات كنند.” (صحیفه نور، ج18: 114)
راهبرد رفتارهای حمایت گرانه در افق تحرکات جهانی ج.ا. ایران از منظر انتقادی
احیای مساله محرومین ؛ یک راهبرد مشترک مهم بشری
نگاهی اجمالی به مسائل کلان و راهبردی در عرصه بین المللی حکایت از آن دارد که موضوع فقر علیرغم آسیبها و چالش های عمیقی که بر جوامع مختلف داشته است اما همچنان فاقد یک نگرش کلان و ساختار منسجم بوده است . بگونهای که جامعه بشری دچار یک نوع “فقر اندیشه راهبردی” در سطوح مختلف می باشد و آنچه که نیز در حوزه های کلان میان مراکز و سازمان های بین المللی جریان دارد عمدتا شکل متمرکز و نظاممندی در این خصوص ندارد .( خرمشاد ، 1393 : 3 )
این در حالی است که طراحی راهبرد فقر نیازمند عطف نظر به وضعیت شناسی و دریافت استنتاجات در حوزه فقر بین الملل است تا بتوان با تکیه به افق اندیشی معضلات ناشی از فقر و مقولاتی نظیر آینده پژوهی تحولات جهانی فقر ، به گفتمان سازی های مشترک راهبردی اندیشید . درهمین راستا و در جهت احیای مساله محرومین از منظر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ملاحظات ذیل از اهمیت ویژهای برخورداراست:
فقر یک پدیده ومعضل مشترک بشری است که همه جوامع را در عرصه بین المللی به اشکال مختلف تحت تاثیر قرار میدهد.
موضوع حمایتگری یکی از دغدغه های اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و از قطعات اصلی افق راهبردی نظام ایران در تعاملات بین المللی است که بر پایه باور به اصل و سنت الهی مبنی بر استقرار حکومت جهانی مستضعفین در زمین بنا شده است. خداوند درقران تصریح میفرماید :”و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین.(سوره قصص/5) و ما اراده كرده ایم كه بر مستضعفان زمین منت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.
حمایتگری وتقویت کیان خانواده های محروم دربرگیرنده ظرفیت زیادی بعنوان یکی از مولفه های راهبردی سیاست خارجی ایران است که تقویت کننده قدرت نرم آن می باشد.
عدم وجود سازوکارهای منسجم بین المللی منجر به سوء استفاده برخی جریانات و گروههای افراطی (نظیر بهره گیری داعش از میان جوامع فقیر) از پدیده محرومیت شده است که ضرورت احیای مساله فقر را بیش از پیش نمایان می سازد .
با این رویکرد انتقادی جمهوری اسلامی ایران به وضعیت فقر در عرصه بین المللی و با نظرداشت راهبرد کلان “جنگ فقر وغنا” اینطور استنباط می شود که نه تنها راهبرد کلانی برای کنترل فقر از سوی قدرت های بزرگ طراحی نشده است ، بلکه در مقابل استراتژیهایی در خصوص تولید فقر مدیریت شده در جهت دستیابی به اهداف سیاستهای جهانی استثماری قابل تصوراست . موضوعی که از آن می توان به پدیده “مدیریت تولید فقر” اشاره نمود که طی آن فقر جوامع محروم یک مساله اتفاقی و موضوعی صرفا داخلی تلقی نمی شود و فقر زاییده برنامه ریزیها و سیاستهای هدفمند بین المللی در جهت حفظ و یا گسترش نفوذ و احاطه بر افراد و جوامع محروم است و پاسخ به آن نیازمند بازنگری به مساله محرومیت در جایگاه یک راهبرد مشترک مهم بشری می باشد.(خرمشاد ، همان :4 )
تجویزات بین المللی جهت شکل گیری ساختارهای نوین حمایت از محرومین
نبود سازوکارهای معین در خصوص مهار بحران فقر در صحنه بین المللی یکی از چالش های مبنایی درحوزه فقرزدایی به شمار میرود . روی دیگر سکه ، یعنی طراحی ساختار مناسب فراملی در این حوزه علاوه بر کمک به ایجاد و تقویت ادبیات حمایتگری در تعاملات و ارتباطات بین المللی موجب اولویت یافتن مسائل فقر در گفتگوها ، برنامه ریزیها و طراحیهای کلان می باشد و سبب بسیج ظرفیت های فکری و بین المللی می گردد .طبیعی است که در چنین شرایطی امکان قرارگرفتن موضوع فقر در اولویت های جهانی فراهم می شود و می توان انتظار داشت تا در فضای بوجود آمده امکان برنامه ریزیهای عملیاتی بوجود آید.
درهمین چارچوب جمهوری اسلامی ایران میتواند به عنوان یک بازیگر فعال بین المللی و در پاسخ به اصل کاهش محرومیت ، مدل راهبردی رفتارهای حمایت گرانه را طراحی نموده و تجویزاتی در حوزه فقرزدایی بین المللی ارائه نماید . این مدل دارای سه ضلع مشتمل بر ملاحظات ذیل است :
بهره گیری از مبانی و ظرفیتهای فکری در خصوص فقر ( اندیشه امام خمینی و سایر متفکرین اسلامی و دانشمندان علوم انسانی در حوزه فقر جهانی ، دیدگاه ها و نظریات معطوف به امدادرسانی و رفتارهای حمایت گرانه ، نظریات انتقادی در خصوص فقر و چالش های انسانی و …)
ادبیات سازی و ایجاد گفتمان حمایتگری از طریق طرح مباحث حمایتی و انسان دوستانه در سازمانهای بین المللی ، سمینارهای تخصصی ، مذاکرات رسمی و نظایر آن
3-ارائه تجربیات و الگوهای حمایتی با هدف مدل سازی رفتارهای حمایت گرانه در سایر جوامع
در صورت طراحی چنین مدلی علاوه بر اینکه جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک بازیگر کنشگر و صاحب ایده در عرصه بین المللی می تواند در میان سایر کشورها مطرح شود ، امکان تهیه راهبرد فقرزدایی و دستیابی به تجویزاتی در مناطقی نظیر آفریقا ، شبه قاره هند ، افریقای لاتین که بیش از سایرین در معرض آسیبهای فقر قرار دارند ، فراهم می شود . به ویژه آنکه تولید راهبرد رفتارهای حمایت گرانه و مبارزه با فقر از سوی ایران می تواند نظریه فرو افتاده چپ که بر حسب رویکردهای نومارکسیستی در آمریکای لاتین بوده را به چالش کشیده شده وخلاء های ایدئولوژیک ان ها راپرکند .
در همین زمینه پیش نویس طرح ” امدادگران بدون

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، امام خمینی، قانون اساسی، جهان اسلام Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی دیپلماسی عمومی، دیپلماسی رسمی، سیاست خارجی، روابط بین الملل