پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، امام خمینی، نظام بین الملل، قانون اساسی

دانلود پایان نامه ارشد

نیز که خواستار تغییر ساختار موجود نظام بین الملل بودند نیز باعث تعمیق تمایزات جدی با سایر رهبران کشورهای دنیا می شود . بنابراین در مورد سیاست خارجی امامره دو دغدغه اصلی یعنی تکیه به ارزش های دینی و دیگری روحیه انقلابی مقاومت در برابر استعمار و دفاع از حقوق محرومین درچارچوب الگوهای نوین قابل استخراج است.این موضوع سبب می شود که هدف برای ایشان صرفا رساندن ایران به قدرت برتر (به منزله یک بازیگر بین المللی) در قالب دستیابی به منافع مادی کوتاه مدت نباشد و لذا زمانی که ضرورتی اقتضاء می کند که به خارج از مرزهای ایران پرداخته شود، مساله با جدیت دنبال می شود . موضع گیریهای ایران در بحران ها و حوادث طبیعی و غیر طبیعی و تلاش برای رفع محرومیت کشورهایی نظیر مردم محروم قاره آفریقا و یا توجه به مسائل فلسطین در سیاست خارجی ایران دلیلی بر این مدعاست.
درحقیقت پیروزی انقلاب اسلامی و طرح شعارهای استراتژیک نظیر “ما شریک غم مظلومان جهان هستیم” در قالب نگرش راهبردی “جنگ فقر و غنا” و حمایت از محرومان و مستضعفین از سوی امامره ، نظام بین الملل را از ابعاد مختلف به چالش کشید. بگونهای که ایشان برخلاف ساختارهایی که زیربنای آن ها وابستگی به غیر بود ، به دنبال ایجاد و توسعه دولت اسلامی آزاد و مستقلی برآمدند که فارغ از گرایش به بیگانگان و درجهت بسط الگوهای برخاسته از ارزش های بومی-مردمی گام بردارد .
بر اساس چنین چشم اندازی امام خمینیره  ضمن روشن بینی و درایت دینی نه تنها برای خروج ایران از دایره بسته جهان دو قطبی بلکه برای خیزش تمامی ملل مستضعف به سوی افقهای تازه دروازهای جدید گشود. همین امر سبب شد تا استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران آغاز تجربه ای نو در صحنه بین المللی بشمار آیدکه ضمن اینکه باعث دگرگونی سیاست خارجی گذشته ایران گردد ، بلکه زمینه ساز ایجاد تغییر در سیاست خارجی منطقه ای و بین المللی در دوره های مختلف محسوب گردد .
بدین ترتیب می توان گفت شکل گیری سیاست های راهبردی نظیرحمایت از مستضعفین و ستمدیدگان عالم به ویژه مسلمانان کفرستیز، برقراری رابطه با دولت های مظلوم و مسلمان جهان ، دفاع از اصول و ارزش های انقلاب و تلاش برای صدور انقلاب بمنظور زمینه‌سازی‌ ظهور حضرت ولی عصر(عج) و برپایی نظام اسلامی در عالم، از جمله اصول زیربنایی‌ و مهمی هستند که بر حسب دیدگاه امامره در دستگاه سیاست خارجی ایران بجا مانده اند.(سیمبر ، همان : 6 )
اصول رفتاری سیاست خارجی ج. اسلامی ایران از دیدگاه امام خمینی(ره)
اصول سیاست خارجی میتواند چارچوب رفتاری لازم را برای کارگزاران نظام اسلامی در هر دوره تصویر نماید. دریک چشم انداز کلی میتوان اصول و الگوی رفتاری سیاست خارجی ایران که در طی سه دهه گذشته ساری و جاری بوده است ، در محورهای زیر دسته بندی نمود:
محرومیت ستیزی – مسئولیت انسانی
یکی از وجوه تمایز سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نسبت به دیگر کشورها توجه به اصل محرومیتستیزی به عنوان یک تکلیف و مسئولیت انسانی است که برگرفته از مبانی ارزشی و فکری نظام اسلامی است. توجه به جایگاه امام خمینی ره  در نقش یک رهبر بزرگ دینی حکایت از آن دارد که اهتمام به رفع محرومیت انسان ها بدون درنظر گرفتن انواع مرزبندیها در منابع اصیل اسلامی تاثیر عمیقی بر ترسیم پایه ها و مبانی حکومت جمهوری اسلامی ایران در حوزه فقرزدایی از جوامع بشری داشته است.
به بیان دیگر از آنجا که شاکله سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر مبنای التزام به احکام شرع مقدس صورت میگیرد و در اسلام نیز کمک و یاری به همه ابناء بشر به منزله یک وظیفه و تکلیف دینی پذیرفته شده است ، لذا محرومیت ستیزی یکی از مولفه های سیاست خارجی در قالب پیگیری و تحقق مسئولیت انسانی تلقی می شود. امام خمینی ره  با تأکید بر انسانی و اخلاقی بودن محتوای انقلاب میفرمایند: “محتوای این انقلاب ، اسلام و اخلاق اسلامی و اخلاق انسانی وتربیت انسان ها بر موازین انسانیت بوده است .”( صحیفه نور ، همان : 251)
در حقیقت با درنظرگرفتن تعریف و اهمیتی که اسلام به حمایت از مستضعفین و محرومین داشته است ، بطور منطقی اصل دفاع از مستضعفان در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از موقعیت ممتاز نظری برخوردار می شود . به نحوی که یکی از مهم ترین اصول و عناصر سیاست خارجی جمهوری اسلامی که از اوائل انقلاب اسلامی ثابت و پا برجا بوده است و به اشکال مختلف و درقالب خرده گفتمان های موجود در مراحل و دوره های مختلف سیاست خارجی نظام قابل ترسیم بوده همانا اصل محرومیت ستیزی – مسئولیت انسانی است . بطوریکه تنها اختلاف در دامنه ، حدود و اولویت این تکالیف و وظایف در سیاست خارجی بوده است.( دهقانی فیروزآبادی، 1384)
نظام جمهوری اسلامی ایران تحت حاکمیت ولایت فقیه ، با وجود اینکه در محدوده سرزمینی و مرزهای جغرافیایی ایران شکل گرفته است ولی خود را در قبال کلیه مسلمانان و مستضعفان جهان متعهد و مسئول می داند. امام خمینی ره  در اینباره چنین تصریح می نمایند:”ما باید از مستضعفین جهان پشتیبانی کنیم.. زیرا اسلام… پشتیبان تمام مستضعفین جهان است.”(صحیفه نور ، همان ، ج12، ص 24-19)
ترجمان عملی و بازتاب این اصل در رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ، ذیل محورهایی همچون دفاع از مسلمانان و حقوق آنان ، حمایت از مستضعفان و پشتیبانی از نهضت ها و جنبش های آزادی بخش در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز تجلی یافته است: “جمهوری اسلامی ایران… از مبارزه حق طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه از جهان حمایت می کند” زیرا انقلاب اسلامی ایران خود جنبش و (حرکتی برای پیروزی نهایی مستضعفین بر مستکبرین)71 بوده است . از اینرو ، طبق بند 16 اصل سوم قانون اساسی طبیعی است که تدوین و “تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس…حمایت بیدریغ از مستضعفان جهان” باشد.
حمایت از محرومین در افق راهبردی جنگ فقر وغنا
موضوع حمایت ازمحرومین علاوه براینکه یکی از شاخصهها و اصول رفتاری بنیادین سیاست خارجی را از منظر مسئولیت انسانی در بر می گیرد ، بلکه جایگاه ویژهای در تبیین طيف انديشه جهانی امام خمینی(ره) در خصوص تعریف راهبردی از معادلات نظام بین الملل دارد . بگونهای که ایشان حمایت از محرومین و مستضعفین را بخش مهمی از پازل جهانی مواجهه با نظام سلطه می دانند .
توضیح اینکه امام خمینی(ره) ضمن به چالش کشيدن نظام ناعادلانه اقتصادي و سياسي حاکم بر روابط بين الملل متعارف ، حوزه تعارض اصلي نظام بین الملل را در جنگ نهادينه شده بين فقر و غنا تعريف نموده و انقلاب اسلامي ايران را حامي هميشگي آسيب ديدگان از معادلات غير انساني و غير الهي موجود قلمداد نموده اند و معتقدند :” امروز جنگ حق و باطل، جنگ فقر و غنا، جنگ استضعاف و استکبار، و جنگ پابرهنه‌ها و مرفهین بی‌درد شروع شده است و من دست و بازوی همه عزیزانی که در سراسر جهان کوله بار مبارزه را بر دوش گرفته‌اند و عزم جهاد در راه خدا و اعتلای عزت مسلمین را نموده‌اند می‌بوسم و سلام و درودهای خالصانه خود را به همه غنچه‌های آزادی و کمال نثار می‌کنم و به ملت عزیز و دلاور ایران هم عرض می‌کنم خداوند آثار و برکات معنویت شما را به جهان صادر نموده است؛ و قلبها و چشمان پرفروغ شما کانون حمایت از محرومان شده است و شراره کینه انقلابی‌تان جهانخواران چپ و راست را به وحشت انداخته است ( صحیفه ، جلد ۲۱ : ۸۵ )
برهمین سیاق و در جهت تغيير در نامعادلات موجود در صحنه روابط بين الملل ، تجويزات متنوع و گوناگوني در انديشه امامره در حوزه های سياست ، اقتصاد ، فرهنگ ، روابط دولت ها و ملت ها مشاهده مي گردد که در چارچوب ضرورت احساس تعهد نسبت به سرنوشت محرومان بويژه در جهان اسلام قابل ارزیابی ميباشد . در همین زمینه شکل گيري و حضور کميته امداد امام خميني در جهت حمايت از شيعيان محروم جنوب لبنان ، نمونه آشکاري از عزم عملي امام خمینی(ره) در صحنه بین الملل می باشد که بمنظور محرومیت زدایی ، دامنه فعالیت آن در نقاط مختلف دنیا گسترده شده است . لذا ایشان راهکارهایی شامل تحقق وحدت كشورهای جهان سومی و همكاری نهادینه ممالك مستضعف برای مقابله علیه نظم تبعیض‏آمیز جهانی و حرکت به سمت استقلال كشورهای مستضعف در تصمیم‏گیری و همچنین تحكیم سیاست عدم تعهد این دسته از كشورهای ضعیف مبنی بر نپیوستن به پیمان های سیاسی نظامی قدرت های بزرگ را امری ضرور و لازم می‏شمردند. (صحیفه نور، ج12 : 35 و ج15 : 194 )
در واقع امامره نقش محوری و راهبردی برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران جهت فراگیر كردن و نهادینه‌سازی نهضت مستضعفان علیه مستكبران قائل بودند:”نهضت ما …نهضت مستضعفین سراسر جهان است؛ قبل از آنكه به منطقه‏ای خاص متعلق باشد.” ( صحیفه نور ، ج10 : 228)
فراملی گرایی – جهان گرایی اسلامی
اصل رفتاری قابل احصاء دیگری که در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نمایان است مربوط به ماهیت فراملی گرایی یا جهان گرایی برگرفته از جهانشمولی اسلام است .( دهقانی فیروزآبادی ،1389 : 316) امام خمینی ره در زمینه هدف غایی انقلاب در ضرورت تحقق جهان گرایی اسلامی چنین بیان می دارند : “هیچ امری نباید موجب انصراف از هدف بزرگ انقلاب یعنی ایجاد جهانی اسلام شود”. (صحیفه نور، ج21 : 108) لذا ایشان در ترسیم گستره مرزهای سیاست خارجی قائل به فراگیری برنامه های اسلام برای همه انسانها و دلسوزی برای بشریت هستند . به این معنا که “ما باهیچ ملتی بد نیستیم، اسلام آمده برای تمام ملل ، برای ناس”
البته این مساله از نگاه جهان شمول اسلام نشات میگیرد. مروری بر مفاد متون دینی و آموزههای فرهنگی اسلامی به روشنی بیانگر جهانشمولی اسلام است و آیات متعددی از قرآن كریم به صراحت (مثلا آیاتی که با لفظ یاایها الناس همه انسانها را مورد خطاب قرار دادهاند) یا به صورت غیرمستقیم ، از جهانی بودن رسالت پیامبر(ص) و محدود نبودن آن به زمان ، مکان یا افراد خاص تصریح نموده اند. سیره عملی پیامبر (ص) و اهل بیت علیهم السلام نیز نشانه هایی آشكار از نگاه جهانی اسلام دارد. ماجرای صلح حدیبیه و ارسال نامه از سوی پیامبر اکرم(ص) به سران قدرت های بزرگ جهانی آن روزگار برای پذیرش اسلام نمونه برجسته ای از این رویکرد است .
با این اسلوب در نظریه روابط بین الملل اسلامی واحد سیاسی دولت-ملت اصالت ذاتی نداشته و در مقابل تنها مرجع مشروع ، وفاداری به تعالیم اسلامی و انسانی است. در واقع آنچه طبق آموزه های دینی دارای اصالت و محوریت می باشد نه مرزبندیهای جغرافیایی بلکه اعتقاد به وحدانیت خدا و باورهای عقیدتی است که همه انسان ها را در هر مکان با هر رنگ ، زبان و نژادی بطور یکسان در بر میگیرد . مطابق احکام دینی جهان به دو قلمروی دارالاسلام و دارالکفر تقسیم می شود که این تقسیم بندی عقیدتی هم سرانجام در عصر ظهور برچیده خواهد شد و همه مردم جهان و ابناء انسان یکپارچه تحت زعامت اسلام و امام معصوم (ع) قرار خواهد گرفت.(طباطبایی ، همان : 414-413)
بدین ترتیب فراملی گرایی در رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به سه صورت متبلور می شود. نخست در چارچوب امت گرایی اسلامی تحقق می یابد که به جای ملت ، اصالت را به امت می دهد و تعلقات و وفاداری های اسلامی ایران باید در راه تشکیل یک امت اسلامی تحت حاکمیت واحد اسلامی تلاش نماید.( اصل یازدهم قانون اساسی) این موضوع که از آیه ” ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاعبدون ” استفاده میگردد به صراحت در قانون اساسی ، دولت جمهوری اسلامی ایران را موظف نموده است تا سیاست کلی خود را بر پایه ائتلاف و اتحاد ملی اسلامی قرار دهد و کوشش پیگیر بعمل آورد تا وحدت سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی جهان را تحقق بخشد .
دومین موضوع در این راستا ، تلاش برای تغییر و اصلاح نظام بین الملل مبتنی بر واحد سیاسی دولت-ملت جهت استقرار نظم و نظام مطلوب و عادلانه اسلامی است . بگونه ای که سیاست خارجی ج. ا. ایران در دوره های گوناگون و تحت حاکمیت گفتمان های مختلف ، همواره نظم و نظام بین الملل موجود را مورد نقد و انتقاد قرار داده و درجهت تغییر و اصلاح آن تلاش کرده است.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، انسان شناسی، نظام ارزشی، توسعه هزاره Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی کمک رسانی، افغانستان، تغییر نگرش، جهانی شدن