پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، انسان شناسی، نظام ارزشی، توسعه هزاره

دانلود پایان نامه ارشد

دربرگیرنده شاخصهایی خواهد بود که طبق آنها اين نظام ارزشى در برخى موارد با قواعد و هنجارهاى بين المللى سازگارى و همگرايى می یابد و در بعضى از زمينه ها با آن ها تعارض پيدا مى كند. با این فرض اگر مهم ترين خصلت جمهوری اسلامی.ايران در اسلاميت و انقلابى بودن آن تلقی شود، ايران در سياست خارجى خود دارای رسالت ، تعهد و نقش خاصى در قالب نظام ارزشی خود خواهد گردید كه ماهیتا آن را در چالش با بخش هایی از ساختار نظام بين الملل قرار مى دهد.
برخى از اين ارزش ها در عرصه بین المللی عبارتند از: استقلال و رهایی از سلطه ، آزادى و امکان پذیرش و اجرای نظام های مردمی ، عدالت و مبارزه با ظلم ، حق تعيين سرنوشت ملت های محروم ، همبستگى و اتحاد مستضعفان، بيدارى مسلمانان و انسجام جهان اسلام، حق طلبى و حقانيت ملت هاى محروم ، همكارى و هميارى عليه قدرت طلبى و استثمار
ارزش های فوق نشان میدهد حمایت از محرومین و توجه به مسائل مستضعفین مخرج مشترک میان ارزشها و هنجارهای انقلاب اسلامی و نیز معيارى تعیین کننده است كه بر اساس آن رفتار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با ملل محروم و مستضعف را تحت تاثیر قرار می دهد و علاوه بر ارائه الگوهای ناظر بر وضعیت محرومین در سطح بین المللی ، خواستار برهم خوردن معادلات قدرت به نفع محرومین می باشد.
رفتارهای حمایت گرانه در ادبیات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
بحران فقر یکی از مشکلات اصلی و انکار ناشدنی در جوامع مختلف است که به انحاء گوناگون گریبانگیر دولت ها ، سازمان ها و بازیگران بین المللی می باشد و آثار مستقیم و غیرمستقیم آن بر وجوه مناسبات بین المللی نمایان است. با وجود اعلام برنامه های بین المللی در خصوص کاهش و ریشه کنی فقر (نظیر کاهش پنجاه درصدی میزان فقر در کشورها تا سال 2015 بعنوان یکی از اهداف توسعه هزاره سازمان ملل) ، اما همچنان معضل فقر میلیون ها انسان را درگیر کرده است69 و زمینه ساز باز تولید نابهنجاری های گسترده بین المللی از قبیل قاچاق انسان ، گسترش مواد مخدر ، پول شویی، ترور گردیده است.
در این میان علی رغم استفاده از تعابیری مانند “فقر بين المللي” و یا “خط فقر شديد” و برگزاری اجلاس هایی نظیر توسعه هزاره در خصوص پدیده فقر ، با این همه تعریف مشخص و نظام جامعی که بتواند به درستی ناظر بر ابعاد و وضعیت محرومیت باشد ، ارائه نگردیده است. نظامی که اولا موجب دامن زدن به تکدی گری و بیکار پروری در جوامع نگردیده و ثانیاً طبق آن نهادهای اجتماعی و بین المللی در چارچوب های معین خود را مکلف به رسیدگی وضعیت محرومین بدانند. در یک تعریف اجمالی می توان گفت که تمام انسان هایی که دچار ریزش از سطح رفاه و تأمین اجتماعی می شوند و امکان بهره مندی از خدمات متعارف نظام رفاه و تأمین اجتماعی را ندارند به عنوان محروم شناخته می شوند.
در بررسی ابعاد فقر باید گفت محرومیت دلایل متعددی را از قبیل حوادث طبیعی تا حوادث اجتماعی ، مشکلات اقتصادی و.. شامل می شود که بعضا ریشه در معادلات بین المللی و عناصر خارج از مرزهای جغرافیایی داشته و به مردم كشوري تحمیل مي شود و عارضه محروميت رادرپي دارد.
نکته دیگر آنکه باید دانست افراد محروم ، محرومیت یکسانی نداشته و لذا ممکن است برای رفع محرومیت آن ها برنامه های متفاوت و متناوبی در زمینه های مسکن ، درمان ، اشتغال ، آموزش و يا تحصیل و سایر موارد طراحی شود. در این خصوص اگرچه سازمان های بین المللی نظیر بانك جهاني ، سازمان بين المللي كار (ILO) و ديگر موسسات سازمان ملل متحد به نوعی درگير مساله فقر هستند ليكن تحليل فقر و مواجهه با آن در اغلب موارد به دلیل نداشتن خط مشی های اساسی و همچنین مواردی مانند در دسترس نبودن اطلاعات و داده هاي صحيح جامع نگر نبوده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت می یابد که در حقیقت نوع تعریف از رفتارهای حمایت گرانه در دستگاه سیاست خارجی می تواند مبین نوع استراتژی ، برنامه ریزیها ، اهداف و چگونگی مقابله با فقر باشد. در همین چشم انداز نوع نگرش به محرومیت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از نوع نگرش هستی شناسانه و انسان شناسانه به موضوع رفتارهای حمایت گرانه سرچشمه می گیرد .
در واقع کنکاش پیرامون رفتارهای حمایت گرانه چه در قالب فردی و چه اجتماعی انسان را به شیوه ها و راهکارهای متفاوتی رهنمون می شود که طبیعتا هرکدام نتایج مختلفی را به دنبال خواهد داشت. لذا باید درگام نخست بررسی شود که آیا مفهوم حمایت گری در نظر تصمیم سازان و برنامه ریزان به منزله یک اصل خطیر و اساسی تلقی می شود؟ و آیا حمایت گری امری جوهری و ذاتی می باشد؟ یا اینکه حمایت گری بعنوان یکی ازمسائل حاشیهای زندگی جمعی بشمار آمده که بنا بر اضطرار منفعت طلبانه در زندگی بشر رخ می نماید که متعاقب آن حداکثر به دنبال تحریک عواطف انسانی به صورت مقطعی و گذرا شکل میگیرد؟
پاسخ به این پرسش ها نه تنها موجب روشن شدن تمایزات در نگرش به موضوع حمایت گری و فلسفه کمک رسانی می شود بلکه نهایتا به بروز اختلافات در برنامه ریزیها و شیوه های حمایت گری در عرصه های داخلی و بین المللی منتج خواهد شد. برای نمونه در مکاتب و گفتمان های انسان محور و مادیگرا موضوع حمایت گری صرفاً با نگرش دفع ضرر و یا تقویت سود قابل توجیه خواهد بود و طبیعی است که در چنین قالب فکری ، تحدید منافع شخصی موجب تعطیل حمایت گری می شود . اما در مقابل این دیدگاه (یعنی در نگرش توحیدی) از آن جهت که ابناء بشر مخلوقات خدای یگانه و به مثابه عائله و خانواده پروردگار هستند حق حمایتی متقابل بر یکدیگر دارند و این اصل در هیچ شرایطی تعطیل بردار نیست.
مروری بر منابع دینی در زمینه حمایت گری بیانگر آن است که مبارزه با فقر به اندازه ای مورد اهتمام بوده است که تجویزات حمایت گرانه به عنوان یک اصل مشترک در عموم ادیان ومذاهب قابل شناسایی است . این موضوع در اسلام نه تنها به عنوان یک اصل بدیهی تلقی گردیده بلکه یکی از معیارهای تحقق دین مداری و ایمان شناخته شده است و بدون آن عبادت گری انسان به کمال خود نمی رسد. برای مثال پیامبر گرامی اسلام کسانی را که نسبت به حمایت از محرومین غافل باشند را از دایره ایمان خارج می دانند . لَيْسَ بِالْمُؤْمِنِ اَلَّذي يَشْبَعُ وَ جارُهُ إِلي جَنْبِهِ جائِعٌ . مؤمن نيست كسي كه سير بخوابد و در كنار او همسايه اش گرسنه بماند .( مستدرك ، همان :80)
در مقابل کسانی که به این فریضه عمل می نمایند در صف مومنین و عبادت کنندگان قرار خواهند گرفت. مَنْ قَضي لِمُؤْمِنٍ حاجَةً كانَ كَمَنْ عَبَدَ اللهَ دَهْراً . كسي كه نياز مؤمني را بر طرف كند مثل اين است كه خداوند را براي هميشه عبادت كرده باشد .( مجلسی ، همان : 302)
در واقع انسان پرستشگر برای تکمیل ایمان خود نیازمند صفت حمایت گری بوده و باید به روحیه حمایت گری در کنار سایر ارزش های دینی ملتزم باشد. خداوند در قران کریم بارها نماز را به عنوان تجلی عبادتگری در کنار انفاق قرار داده و با این تاکیدات جایگاه انفاق در نزد پروردگار را نمایان می سازد.
قُلْ لِعِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الْصَّلوةَ وَ يُنْفِقُوا مِمّا رَزَقْناهُمْ سِّراً وَ عَلانِيَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لاخِلالٌ.بگو به بندگان من كه ايمان آوره داند نماز را به پا دارند و از آنچه به آنان روزي داده ايم پن هان و آشكار انفاق كنند پيش از آنكه روزي فرا رسد كه نه در آن خريد و فروش هست و نه دوستي(سوره ابراهيم آيه 31)
در سوره معارج هنگامی که صفات نمازگزاران (بعنوان یکی از نمادهای پرستشگری) اشاره می کند ،حمایت از محرومین و نیازمندان را بصورت یکی از شاخصهای اصلی بیان می کند:
إِلَّا الْمُصَلِّينَ22الَّذِينَ هُمْ عَلَىٰصَلَاتِهِمْدَائِمُونَ23وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ24لِلسَّائِلِوَالْمَحْرُوم
“ِمگر نماز گزاران،22آنان كه همواره بر نمازشان پايدارند ،23و آنان كه در اموالشان حقّى معلوم است24براى درخواست كننده [تهيدست] و محروم [از معيشت وثروت [،”
همچنین در سوره ذاریات خداوند یکی از ویژگی های اصلی متقین را در کنار شب زنده داری و پرستشگری کمک به نیازمندان اعلام مینماید:
إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ15آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ ۚإِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ16كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ17وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ18 وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ
“بى‏ترديدپرهيزكاران در بهشت ها و چشمه سارهايند.15آنچه راپروردگارشان به آنان عطا كرده دريافت مى‏كنند ؛ زيرا آنان پيش از اين همواره نيكوكار بودند.16 آنان اندكى از شب رامى‏خوابيدند [و بيشتر آن را به عبادت و بندگى مى‏گذراندند17 و سحرگاهان از خدا درخواست آمرزش مى‏كردند.18 و در اموالشان حقّى براى سائل تهيدست و محروم از معيشت بود.”
در همین قالب بررسی عملکرد سیاست خارجی ایران در دوره های مختلف نیز حکایت از آن دارد که رفتارهای حمایت گرانه جمهوری اسلامی با توجه به آموزه های دینی محدود به مرزهای جغرافیایی نبوده است. درحقیقت امام(ره) با درنظرداشت معادلات حاکم در روابط بین الملل که در بسیاری موارد مسبب شکل گیری فقر بین الملل می باشد تلاش داشتند برنامه و الگوی اسلامی را درجهت کاهش عوارض این محرومیت ارائه نمایند. در این دیدگاه مجموعه های انسانی همچون حلقه های به هم پیوسته ای هستند که نادیده گرفتن فشار بر هرکدام ازآن ها ن هایتا موجب آسیب به تمام سیستم بین الملل خواهد شد .
بنابراین می توان چنین استدلال نمود که مفهوم حمایت گری و رفتارهای حمایت گرانه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر خلاف سایر دستگاه های سیاست خارجی (که تمامی اهداف ، استراتژی ها و برنامه ها بر حسب معادلات حاکم برنظام سرمایه داری و ناظر بر منطق نتیجه و محاسبه سود و زیان است) متفاوت خواهد بود .
تفاوت های ماهوی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با نظام های سکولار
بررسی و تطبیق شاخصها ، هنجارها و نظام ارزشی هر حکومتی می تواند در معرفی سیاست خارجی آن کشور راهگشا باشد. بر این مبنا باید گفت هر بنیان فکری و نظام سیاسی-اجتماعی متکی برآن ، سیاست خاصی را دنبال می کند و بر همین منوال تفاوت ها و تمایزات در اصول و مبانی میتواند منشاء بروز اختلاف در فروع و سطوح بعدی شود .
درهمین چارچوب سیاست و بطور خاص سیاست خارجی نیز ریشه در هنجارها ، سنن ، باورها و سایر زیرساختهای اجتماعی-فرهنگی هر جامعه دارد و لذا چنانچه رابطه اش با بنیان های اصلی و ذاتی قطع شود ، بصورت طبیعی از ماهیت اصلی خود دور می شود . در چنین صورتی سیاست خارجی نه تنها دچار تضادهای درونی و بیرونی می گردد ، بلکه قابلیت حفظ و گسترش خود را در عرصه عملی و نظری از دست خواهد داد. بگونه ای که عدم پایبندی به ریشه های سازنده در نهایت سبب عدم امکان دفاع مبنایی از اقدامات ، برنامه ها ، اهداف و استراتژی ها می گردد . بنابراین برای بررسی و مقایسه سیاست خارجی در دو منظر اسلامی و غربی باید تمایزات بنیان های سازنده دو نظام ارزیابی گردد :
تفاوت در مبانی فکری
هر دو دیدگاه به لحاظ هستی شناسی ، انسان شناسی و معرفت شناسی ، بر شالوده های فکری خاص خود استوار گردیدهاند. به لحاظ انسان شناسی ، تفاوت دو دیدگاه در عرصه سیاست به تعاریف متفاوت آن ها از انسان بازمی گردد . توضیح آنکه در دیدگاه غربی که انسان را موجودی مادی می انگارد طبیعی است که سیاست را صرفاً تدبیر و اداره شئون مادی و رفاهی او تلقی نماید . در حالیکه رویکرد الهی از منظر دیگری به همه امور از جمله رابطه انسان و سیاست می نگرد . بگونه ای که سیاست در منظر الهی امری در جهت تربیت انسان ، تنظیم رابطه فردی و اجتماعی و اقامه قسط و عدل در همه عرصه ها خواهد بود . تا جاییکه در این نگرش، سعادت انسان محور سیاست بشمار می آید.(سرخیل ، 1390 : 69)
امام خمینی(ره) در تبیین تفاوت انسان شناسی اسلامی با مکاتب غربی می فرمایند: “ما بايد ببينيم که اين انسان که به قول بعضي ها ماهيت ناشناخته

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، نظریه انتقادی، روابط بین الملل، واقع گرایی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، امام خمینی، نظام بین الملل، قانون اساسی