پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، نظام بین الملل، سیاست خارجی ایران، روابط خارجی

دانلود پایان نامه ارشد

خمینی(ره) یکی از دلایل نزدیکی و تجانس ایران و آفریقا را در تجربه مشترک از آسیبها و مشکلات ناشی از استعمار معرفی مینماید .
برداشت نسبت به سیاست بین‌المللی
مقصود از این عامل، شناخت و برداشت تصمیم سازان و دست اندرکاران سیاستخارجی کشور نسبت به تحولات ، واقعیت ها و شرایط محیط بین‌المللی ؛ تصور در خصوص متعارض بودن یا نبودن خواست ها و منافع دیگران با داده های سیاست خارجی و همچنین مطلوب یا غیرمطلوب بودن رفتارهای سایر بازیگران بینالمللی است. به عبارت دیگر دست اندرکاران و تصمیم سازان عرصه خارجی درباره هر مسئله بینالمللی ، دارای مواضع و فرض‌هایی هستند که این مفروضات طیف گستردهای از ارتباطات و مناسبات بین المللی را در قالبهایی همچون کمکرسانی ، دوستی ، همکاری ، خصومت ، اعتماد و عدم اعتماد به سایر بازیگران را شکل میدهد.
بر همین اساس در ترسیم چارچوب مفهومی مناسب برای تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ، باید به نوع نگاه ایران در مواجهه با مسائل و تحولات بین المللی و همچنین جایگاه آن در نقش یک بازیگر انقلابی و دارای مسئولیت و تکلیفهای انسانی-اسلامی در صحنه بین الملل نگریسته شود و بر همین مبنا الگوهای رفتاری جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از شاخص های روابط خارجی با سایر دولتها و ملتها مورد توجه قرار گیرد .
این موضوع در مورد طرفهای ارتباطی و مخاطبین جمهوری اسلامی ایران نیز صادق است. برای نمونه «موریته کامارا» وزیر امور خارجه سابق کشور ساحل عاج و استاد روابط بین الملل و مطالعات استراتژیک آفریقا درباره برداشت و نگاه مردم آفریقا به بنیانگذار جمهوری اسلامی و ارتباط با ایران اظهار میکند: “مردم در آفریقا با دو رویکرد به سیاست بین الملل مینگرند . یک گروه که طرفدار استعمار و غرب هستند و گروهی دیگر مخالف آن که خوشبختانه مخالفان استعمار اکثریت هستند. ]بگونهای که[ تمام کسانی که در کشورهای آفریقایی از استعمار غربی و به ویژه استعمار فرانسه رنج برده اند به امام خمینی و اندیشه های ایشان علاقه دارند و خواستار ارتباط با ایران هستند.” (به نقل از پایگاه اطلاع رسانی جماران، 1392)
تاثیرات متقابل سياست خارجى ايران و ساختار نظام بين الملل
افزون بر مسائل و پارامترهای درونی موثر بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ، دسته دیگری از مسائل منبع و علل خارجی دارد . در واقع بخش مهمی از تصمیمات و دادههای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (همانند سایر کشورها) ، واکنش نسبت به رفتار سایر بازیگران بین المللی محسوب می شود .برای نمونه چگونگی تعامل و مواجهه جمهوری اسلامی ایران با سیاستهای آمریکا (به عنوان ابرقدرت بین المللی) تاثیر مستقیمی بر مناسبات و روابط با سایر بازیگران منطقهای دارد. درحقیقت ساختار نظام بینالمللی، محدودیت ها و نیز امکاناتی برای سیاستگذاری بوجود میآورد که بناچار سیاست خارجی را تحت الشعاع قرار می دهد . در همین رابطه برخی از مهمترین مولفهها وملاحظات عبارتند از
عامل جغرافیایی و استراتژیک
در حالت متعادل کشورهایی که دارای وسعت سرزمینی، منابع طبیعی کافی و شرایط اقلیمی مناسب هستند، در سیاست خارجی از میدان عمل وسیعتری برخوردارند و بنابراین امکان ایفای نقش بیشتری در عرصه توسعه مناسبات بین المللی خواهند بود . البته باید دانست که در برخی از موارد وسعت سرزمینی و قرار گرفتن در موقعیتهای استراتژیک سبب بروز مشکلاتی شده و حتی بصورت عامل محدودکننده ظاهر شده اند. به هر روی درنظر گرفتن عواملی مانند دسترسی یا عدم دسترسی به دریای آزاد ، تسلط جغرافیایی بر مسیرهای اصلی ارتباطی و قرار گرفتن در مناطق مهم بین المللی در سیاست خارجی تأثیرگذار است و دولت ها را وادار می کند تا سیاست خارجی خود را با توجه به عوامل محیطی تعدیل کنند.
ایران به عنوان پل ارتباطی اروپا ، آفریقا و آسیا و قرار گرفتن در کانون تلاقی فرهنگ ها و تمدن های کشورهای آسیای مرکزی ، شبه قارة هند ، جهان عرب و نیز همسایگی باکشورهایی نظیر جمهوریهای تازه استقلال یافته، عراق و ترکیه از وضعیت جغرافیایی ویژه ای برخوردار است. در واقع موقعیت استثنایی ایران یکی از مهم ترین پارامترها در بحث سیاست خارجی و ارتباطات منطقهای و بین المللی محسوب میشود که ایران را بصورت خواسته یا ناخواسته در معرض ارتباطات گسترده فراملی قرار می دهد .
جمهوری اسلامی ایران بعد از چین و روسیه بیشترین تعداد همسایگان ) ١٥ کشور( را دارد که از این تعداد با ٨ کشور از طریق دریا و٧ کشور از طریق خشکی همسایه می باشد.(کولایی ، همان : 218) این مساله بعد از فروپاشی شوروی سابق و شکل گیری جمهوریهای تازه تاسیس که عموما دارای مشترکات فرهنگی و تمدنی با ایران بودهاند از اهمیت بیشتری برخوردار شده است و فرصت خوبی را برای توسعه مناسبات ایران در سطوح مختلف فراهم آورده است.
بايد گفت چنين شاخصی از جنبه ارتباطي بسیار حائز اهمیت است . زیرا ايران به لحاظ تمدني، تاريخي و ساختار مذهبي در حکم مرکز ثقل منطقه است. ساکنان مناطق خليج فارس، آسياي مرکزي و قفقاز، آسياي جنوبي و به‌طور کلي خاورميانه و شمال آفريقا همه به نقش بي‌بديل ايران از نظر فرهنگي، ديني و تاريخي واقفند و آن را ارج مي‌نهند.(بینیاز،1390 : 25) بعلاوه ثروت سرشار سرزمين ايران و خصوصيات پوياي جمعيتي ، علمي و فني اين کشور به‌گونه‌اي است که امکان برقراری مناسبات را در سطح منطقه و فراملي فراهم ميسازد.
در همین راستا حمایتگری و کمک به دیگران یکی از موضوعات تاریخی محسوب میشود که بخش مهمی از ارتباطات ايران با همسایگان را تشکیل داده است . در طول سه دهه گذشته از انقلاب اسلامي ، ایران در ايجاد و گسترش يک چتر حمايت اجتماعي در درون مرزهاي خود و نیز در برخي از کشورهاي همجوار به نحوي موفقيت آميز عمل نموده است. (G-15: 2008) بديهي است، تجربه حاصل از سال ها تلاش در جهت حرکت‌هاي حمايت‌گرايانه مي‌تواند نقطه آغازين يک حرکت منسجم منطقه‌اي و داراي لجستيک و پشتيباني قوي باشد.(بینیاز، همان)
برهمین اساس کميته امداد امام خميني (ره) توانسته است خانواده‌اي بزرگ را در مقياس ملي و فراملي تشکيل داده و خود را وسيعاً در خدمت رفاه و پيشرفت مادي و معنوي بشريت در مناطق پيراموني ايران قرار دهد و از این منظر به تقویت ارتباطات در چارچوب دیپلماسی حمایتگر بپردازد.(همان ، 26)
باید افزود در کنار عوامل و رخدادهای منطقه ای که ایران را با حجم وسیعی از کنش ها و واکنش ها روبه رو می سازد ، سنخیت و ماهیت نظام بین المللی و منافعی که بازیگران اصلی آن در سطح خرد و کلان دنبال می کنند نیز در تعیین اولویت های سیاست خارجی ایران تأثیر بسزایی دارد. در این زمینه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
فشارها و چالشهای نوپدید بین المللی
مهم ترین ملاحظات پیش روی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با چالشهای بین المللی را می توان در محورهای عمدۀ زیر دسته بندی نمود:
وضعیت شناسی ایران ؛ مساله رشد و پیشرفت ایران در چارچوب الگوی توسعه ایرانی- اسلامی
شناسایی و درک معادلات نظام بین الملل نظیر رقابتها، اتحادها و ائتلافهای نوین
افق شناسی تحولات ، جریان ها و ساختار در حال تحول نظام بین الملل
مساله نحوه تعامل ایران با محیط بیرونی نظیر چگونگی مواجهه با چالش های جهان اسلام و مساله بیداری اسلامی
موقعیت هژمونیک بین المللی ایالات متحده آمریکا
انقلاب در عرصه تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات
یکی دیگر از مقولاتی که تاثیرات انکار ناشدنی در عرصه های گوناگون از جمله سیاست خارجی کشورها به خصوص ایران داشته است ، وقوع تحولات شگرف در بخش ارتباطات و افزایش ارتباطات فراملی است. تا جاییکه تولید و صدور ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی، چون تلویزیون، ماهواره، فاکس، اینترنت و ایجاد شبکة جدید فضایی و رادیوی و ده ها اختراع فنی دیگر کل جهان را در برگرفته است.
این موضوع از دو جهت کلی دارای اهمیت است. از یکسو رسانه های بزرگ و کمپانیهای خبری دنیا عموما در اختیار بازیگران فعال در ساختار نظام بین الملل می باشند و طبیعی است که اشاعه ارزش ها و هنجارهای همسو با ارزش های این نظام در دستور کار بوده و موانع موجود بر سر حاکمیت نظام سرمایه داری بعنوان ضد ارزش های بین المللی قلمداد شوند. در نتیجه بخش اعظمی از منابع ملی و توان دستگاه سیاست خارجی ایران صرف تحمیلات ناشی از این جریان قرار میگیرد . چرا که فرایند تصمیم گیری و اجرای سیاست خارجی به انحاء مختلف در دو محیط داخلی و یا روابط خارجی تحت تاثیر قرار دارد.
روی دیگر سکه آنکه این قبیل تحولات در ارتباطات می تواند با توجه به ماهیت فرهنگی نظام ابزار مناسبی در جهت ارائه و بسط ارزش ها ، مدلها و الگوهای مورد نظر در عرصه بین المللی فراهم نماید و امکان تاثیر بر افکار عمومی و نیز عرضه ارزش های نوین در فضای اندیشه سیاسی و فرهنگی و اقتصادی شکل گیرد.
خلاصه اینکه پدیدة جهانی شدن و افزایش تعاملات فراملی موجب پیدایش متغیرهای جدیدی در محیط بین المللی و در حوزههای گوناگون اقتصادی و فرهنگی گردیده که لازم است بازیگران جویای نقش بیشتر همچون کشورهای انقلابی مانند ایران با توجه به نوآوریهای نظم نوین ، واکنشی بههنگام و عقلایی ارائه دهند.
الهام بخشی جمهوری اسلامی ایران و ارائه الگو در عرصه بین المللی
طبق سند چشمانداز جمهوری اسلامی ایران، دستگاه سیاست خارجی موظف است در حوزه سیاست خارجی و روابط بین‌الملل، شاخصهای الهامبخش بودن و موثر بودن جمهوری اسلامی ایران را در جهان اسلام و تعامل سازنده و موثر در جهان محقق نماید. (کمیسیون چشمانداز و نخبگان مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1389)
در واقع جمهوری اسلامی.ايران در سياست خارجى خود داراى نظام ارزشى برگرفته از دستورات و مبانى اسلامى است که ضمن پایبندی به آن تلاش می کند تا این ارزش ها و الگوها را تبدیل به هنجارهای بین المللی نماید. در یک تعریف عمومی از الگو می توان گفت “يك الگو چيزى است كه ساخته مى شود تا براى ایجاد نمونه هاى ديگر سرمشق قرار گيرد”.(نيك گهر ، همان : 155 )
الگويى كه ايران اسلامى براى دولت ها و ملت هاى جهان به خصوص ملل مظلوم همراه دارد مى تواند زمينه ساز الگوهاى رفتارى و هنجارى جديد در عرصه بین الملل باشد. از همین رو پیروزی انقلاب اسلامی که در پرتو اراده ، باورها و ايستارهاى مذهبى مردم شكل گرفته است بازتاب گسترده اى را در وراى مرزهاى خود داشته و در ايجاد اعتماد و بيدارسازى ملل مستضعف و تحت ستم نقش موثرى را ايفا نموده است. بطوریکه در نخستین گام و بعد از تاسيس نظام اسلامى ، الگوى پيوند دين و سياست بر مبناى اسلام اصيل در نظام بین الملل قوت گرفت و در ساحت فكر و انديشه در صدد برقراری تعامل ميان وحى الهى و عقل انسانى گردید.(باوند، همان :28)
از همین رو بررسی نقش و جایگاه مفاهیم بیناذهنی همچون باورها و ارزش ها درسیاست خارجی ایران مى تواند سبب شناخته شدن مبناى بسيارى از رفتارها و ايستارهای اعلامی و اعمالی جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین الملل گردد و دلايل و منطق بسيارى از اهداف ، برنامه ها و كنش ها را در اختيار سياست گذاران قرار دهد. درهمین رابطه گراهام فولر مى گويد “براى كليه كسانى كه خواهان تشكيل حكومت اسلامى در كشور خود هستند ، آيه الله خمينى به دليل موفقيتش يك الگوى اجتناب ناپذير ايدئولوژى و انقلابی است” .(فولر ، همان : 109 )
البته الگوى رفتارى و سرمشق شدن ايران تنها به ظاهر رفتار سیاست خارجی مربوط نمى شود ، بلكه جنبه هنجارسازى آن نيز در نظام بین الملل حائز اهميت است . هنجارهایى كه از آن ها به عنوان راهنما و دستورالعمل اجرایی استفاده مى شود و میتواند مولد یک نظام ارزشی باشد. توضیح بیشتر اینکه بطور کلی وقتى تعداد زيادى از ارزش ها در يك شبكه روابط على و مرتبط با هم قرار مى گيرند ، در واقع يك نوع ارتباط ، پيوستگى و تقدم و تاخر را نشان مى دهند كه در آن صورت صحبت از ایجاد نظام ارزشى مى شود.(مورگنتا ، همان :270)
در همین چشم انداز نظام ارزشى موجود در سياست خارجى ايران ، ضمن آنکه پایه و ریشه رفتارهاى سياست خارجى شناخته می شود ، بلکه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، ایدئولوژی، سیاست خارجی ایران، نظام اعتقادی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سیاست خارجی، امام خمینی، قانون اساسی، جهان اسلام