پایان نامه با واژگان کلیدی جامعه اسلامی، اختلافات سیاسی، ساختار اجتماعی، اجتماعی و سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

محمد رازی روایت میکند که اقوامی در این جزیره ساکن شدند که به اندلس شناخته میشدند، بعدها این واژه به اندلس تغییر یافت. (ابن أثیر؛ 1407: 4/264)

2-2. تاریخچه فتح اندلس
حمله سپاهیان اسلام به شبه جزیره ایبری که مدخل جنوب غربی اروپاست؛ از لحاظ سرعت اجرا وتوفیق کامل در تاریخ جنگی قرون وسطی مقامی برجسته دارد.
نخستین گام آن بود که طریف ابن مالک در سال 91 باصد سوار کار وچهارصد پیاده از تنگه گذشتند اما این حمله مقاومت چندانی نداشت و با غنایم بسیاری برگشتند. (ابن أثیر؛ 1407: 4/122)
به دنبال این پیروزی، امیر قیروان موسی بن نصیر، لشکر بزرگی را به فرماندهی طارق بن زیاد به اسپانیا فرستاد. و در سال 92 به نزدیک آن صخره بزرگ جبل الطارق که هنوز هم نام او را جاودانه ساخته است، لنگر انداخت و با سپاه لذریق در ساحل دریاچه کاندا روبه رو شدند و آنان را شکست دادند. (بلاذری؛ 1992: 468) با این پیروزی پیشروی مسلمانان بسوی اندلس آسان شد و فقط شهرهایی که سوارکاران ویزیگت برآن تسلط داشتند، به مقاومت برخواستند. طارق با سپاه خود به سوی طلیطله (پایتخت) شتافت و بر شهرهای مهم آن دیار غلبه نمود. بدین ساق طارق در طی چندماه، نیمی از اسپانیا را به تصرف خود درآورد. (طبری؛ بی تا: 6/245)

2-3. تقسیمات سیاسی اندلس
نزدیک به هشت قرن مسلمانان براین سرزمین حکومت نمودند. واینک به صورت گذرا به ادوار سیاسی آن اشاره میکنیم.
1- دوره والیان (93-138)
2- دوره امویان (138-422)
3- دوره ملوک الطوایف(422- 493)
4- دوره مرابطان(493-541)
5- دوره موحدان(541- 668)
6- دوره بنی احمر یا دوره غرناطی(668 -898) (هیکل؛ 1119 :29-28)

2-3-1. اوضاع سیاسی ملوک الطوایف و مرابطان
عصر ملوک الطوایف هشتاد سال از تاریخ اندلس را به خود اختصاص داده است و با آنکه در بعضی جنبهها [که بعداً بدان خواهیم پرداخت] درخشندگیهایی داشتند. ولی در واقع عصر آشفتگی وتفرقه کامل سیاسی و اجتماعی است، و دولتهای کوچکی که بر ویرانههای اندلس بزرگ به وجود آمدند، میپنداشتند در امور خود از استقلال برخوردارند؛ اما از نظر نظامی فاقد آن عناصری بودند که یک دولت استقرار یافته باید از آن بهرهمند باشد. (عنان؛ بیتا: 2/427) این دوره از سال 422 تا سال 484 ادامه داشت. و به محض اینکه ابنجهور پایان دوره حکومت امویان را اعلام کرد، نزدیک به بیست ایالت از شهرهای اندلس، استقلال یافتند. که اکثرشان ضعیف بودند و یا به طور تصادفی به وجود آمدند. (همان، 116)
از مهمترین فرمانروایان این دوره، حکومت بنیعباد در اشبیلیه است که از سال 414 تا پایان حکومت ملوکالطوایف ادامه داشت. وحرکت علمی و ادبی بزرگی را رهبر نمود. دیری نپایید که یکی از این
ایالتهای حاکم برشهر طلیطله به دست مسیحیان سقوط کرد و وحشت بزرگی تمام اندلس را فرا گرفت. (العبادی؛ 1985: 172) و زمینه برای دولت مرابطان در مغرب فراهم شد تا پیشرویهای مسیحیان را به سوی مناطق فتح شدهی اسلامی، کوتاه کند. (شلبی؛ 1995: 4/117) الفونس رهبر مسیحیان بعد از فتح این شهر روانه سرزمین بنیعباد در اشبیلیه شد که فتح آن به منزله سقوط تمامی سرزمینهای اسلامی بود. وقتی که معتمد بنعباد فرمانروای اشبیلیه دید که توانایی مقابله با سپاه مسیحیان را ندارد؛ از دولت مرابطان در شمال آفریقا کمک طلبید وگفته زیبای خود را بیان کرد:
«اگر در آفریقا شُترچرانی کنم، بهتر از آنکه در قشتاله خوک چران باشم». (المقری؛ 1988 :2/678)

2-3-2. تشکیل دولت مرابطان
مرابطان اهل مغرب واز قبیله لمتونه بودند. (ابن خلدون؛2000: 1/374) که درتاریخ به ملثمان شهرت دارند ولمتونه یکی از قبایل صنهاجه بود، که از قدرتمندترین قبایل عرب محسوب میشد و به پایداری و افراد زیاد که شمال آفریقا را پوشانده بودند، شهرت داشتند.
قبیله لمتونه در صحرا زندگی میکردند و به علت دوری از آبادی و خوگرفتن به انفراد، حیاتی آمیخته به توحش داشتند. تا اینکه در سده قرن سوم هجری اسلام در میانشان ظهور کرد. از آن هنگام صاحب ریاست شدند و همسایگان خویش را از جمله سودان به تصرف درآوردند. (ابن خلدون؛ 2000: 6/77)
وقتی که ریاست لمتونه به یحیی بن ابراهیم کندالی رسید، با تعدادی از سران قوم خود برای ادای فریضه حج راهی خانه خدا شدند. در راه برگشت به شهر قیروان رسیدند وبا شیخ مذهب مالکی ابو عمران فاسی دیدار نمودند واز وی خواستند که برای تعلیم دین اسلام کسی را با آنها به مغرب بفرستد او نیز فقیه عالیقدر عبداله بن یاسین رابا آنها فرستاد، بعد از مدتی یحیی بن ابراهیم وفات یافتند و این قبیله دچار اختلاف شدند و ابن یاسین را از خود بیرون راندند وی نیز گوشهگیری وعزل ترا انتخاب کرد و مریدانی برای خود جمع کرد وآنها را برتپه ای به نام رباط تعلیم جهاد داد. (همان، 243) سرانجام دولت مرابطان در قرن یازدهم (م) به دست یک مسلمان پرهیزکار در آن رباط در جزیرهای در سنگال بنیان نهاده شد. ونام مرابطان هم منسوب به این رباط گردید. (حتی؛ 1286: 692)
بدین ترتیب هسته نیروی مرابطان هزار جنگاور از همین پرهیزکاران زاهد پیشه بودند و یوسف بن تاشفین بزرگترین فرمانروای آنان بود که از سال 452 تا سال499 حکومت کرد وشهر مراکش را پایتخت خود قرارداد. (همان)
بدین ترتیب دولت بزرگ مرابطان به وجود آمد که حاصل نبوغ مردی توانا چون یوسف بن تاشفین و فقهی فرهیخته به نام عبدالله بن یاسین بود. که قلمرو امپراطوری بزرگ خود را در غرب جهان از تونس تا اقیانوس اطلس واز دریای مدیترانه تا سودان گستراند. وبا دعوت حاکم اشبیلیه در سال 481 برای مقابله با مسیحیان وارد اندلس شد و در جنگ زلاقه شکست سختی را برآنها وارد ساخت. (ابن خلدون؛ 2000: 6/248).
و با این پیروزی موج شادی سراسر اندلس را فرا گرفت وامرای مرابطان مورد ستاسش شاعران این دیار قرار گرفتند.(همان) و بعدها نیز به خاطر راحت طلبی وضعف دولتهای ملوکالطوایف، توانستند آنان را براندازند و قلمرو خود را بر تمام اندلس گسترش دهند و منشور امارت را از خلیفه عباسی دریافت نمایند. در نتیجه اختلافات سیاسی بین اندلس و مغرب از بین رفت و اتحاد و یکپارچگی براین دو سرزمین حکمفرما شد که نتیجه آن تبادل فرهنگها و مصالح بین این دو دیار بود، به طوری که مغرب از اندلس حمایت مینمود و دشمنانشان را از آنها میراندند. اندلس نیز فرهنگ و دانستنیهای خود را به اهل این سرزمین ارزانی میداشت. (عتیق؛ بی تا: 107)
و سرانجام در سال (540) این حکومت به دست موحدان منقرض شد. (حتی؛ 1286: 699) وبدین صورت مدت حکومت آنها هشتاد سال طول کشید که پنجاه سال آن، پرچم این امپراطوری بزرگ در مغرب و اندلس در اهتزار بود.

2-4. اوضاع اجتماعی دوره ملوک الطوایف و مرابطان
به دنبال تجزیه قلمرو امویان در آغاز سده قرن پنجم (هـ.ق)، اسپانیای اسلامی وارد مرحله دیگری از زندگی خویش، یعنی دوره ملوکالطوایف شد. اصولاً جامعه اسلامی اندلس گروههای فرهنگی، قومی، دینی و… گوناگون را در بر میگرفت که چنین ساختار اجتماعی پیچیده و متنوعی در سایر نواحی اروپا ناشناخته بود. و این عناصراجتماعی عبارت بودند. (امین؛ 1425: 3/7) از: 1- ساکنان اصلی اسپانیا 2- اقوام عرب که از لحاظ تسلط برتشکیلات سیاسی واداری وموقعیتهای ممتاز در جایگاه برتری قرار داشتند 3- بربرها (همان). 4- ممالیک، ازسرزمینهای اروپا بدان وارد شده بودند و بعدها به صقالبه شهرت یافتند 5- مولدان یا نو مسلمانان که از ازدواج عربها با بربریان یا اسپانیاییها به وجود آمدند 6- مسیحیان و یهودیها. (هیکل؛ 1119: 31-30)
این دوره که دوره آشفتگی وهرج ومرج اخلاقی بود بعضی از فقها در شمار یاوران امرای طوایف در آمده بودند وکار آنان را توجیه میکردند چنان چه ابنحیان فقها را چون نمک میشمارد که فساد امرا رابه آن میتوان چاره کرد و میگوید: «اگر فقها صالح باشند، امرا نیز صالحاند، ولی در این دوره که ما در آن زندگی میکنیم هر دو گروه فاسد شدهاند، بطوری که امرا دست به ستم میگشایند وفقها با سکوت خویش، آنها را تشویق میکنند». (مقری؛ 1988: 6/196)
دستهای دیگر از فقها امثال ابوالحفص حوزنی، ابوالولید باجی بر مصالح مردم حریص بودند وبا فساد اجتماعی و اداری مبارزه میکردند. قاضی عیاض در اینباره میگوید: ابوالولید به خاطر مداخله زیاد با سران حکومت، نامش همیشه بر زبانها جاری بود». (همان، 2/273)
دکتر عبدالله عنان نیز در کتابش دوله الاسلام فی الاندلس به نقل از نکل، خاورشناس معروف، بیان میکند: «از ویژگیهای دوره ملوکالطوایف وجود یک نوع آزادیهایی بود که با وجود آنها از بعضی قید و بندهای دینی چشم پوشیده شده بود». (عنان؛ 1369: 2/432) که همین آزادی سبب رونق یافتن شد وادب در این دوره گردید.
رهبران ملوکالطوایف از نظر میهندوستی ضعیفترین رهبران اندلس بودند وبرخورد پادشاه مسیحیان قشتاله با آنها به مانند معامله با زیردستان بود. ابن بسام در همین راستا به رفتار متکبرانه الفونس با سفیران طوایف آنگاه که طلیطله را اشغال نموده بود به نیکویی اشاره کرده است. (ابن بسام؛ 2000 :1/130-129)
علاوه برآن، مالیاتهای سنگینی را سالانه به پادشاه مسیحیان تقدیم میکردند که همه آن را از مردم
میگرفتند. ومالیاتهای دیگری را از مردم میگرفتند برای حفظ مرزهای خود که از یکدیگر تصرف نموده بودند. (عباس؛ 1993: 33)
اما پدیدآوردن کاخهای زیبا وخانههای مجلل وآراسته سبب میشود تا از ضعفها وکاستیهای این دوره چشمپوشی شود. (همان، 35) چنانکه در این دوره، غرناطه که محمد الغالب آن را مقر حکومت خود گردانده بود، عربها آن را به دمشق تشبیه میکردند و بسیاری از اهل شام به آنجا وارد میشدند. (الفاخوری؛ 2005: 1/895)
علاوه بر کاخهای زیبا، زمینهای حاصلخیز اندلس، زمینه را برای کشاورزی مهیا ساخته بود، که سبب رونق یافتن آن، در این دوره شد. و عربها به حفر قنات وکشت بسیاری از گیاهان و میوهها دست زدند. (حتی؛ 1286: 675) و دشتهای جنوب شرقی آن، به علت مساعد بودن آب وهوا از مراکز معتبر فعالیتهای کشت وکار محسوب میشد. واشبیلیه یکی از بنادر رودخانهای مهم بود که محصولاتی مانند پنبه، زیتون و روغن را به مصر و اروپا صادر مینمود. (همان)
در این دوره صنعت بافندگی پشم و ابراهیم نیز در شهرهای قرطبه، مریه دیگر جاهها رواج یافت. اما با ورود دولت مرابطان به اندلس با جامعهای آشفته و بحران زده روبرو شدند که روح دینداری در آن ضعیف گشته بود ومردم در مادیات ولذتهای دنیوی غرق بودند. (الفاخوری؛ 2005: 1/898)
از جهتی دیگر ظلم و ستم بر آن جامعه حاکم فرما بود و سرزمینهای اسلامی نیز طعمه دشمنان گشته بود. این دولت، به همیاری فقها توانست تا حدودی اوضاع جامعه را سامان ببخشید و مالیاتهای سنگین را بر مردم کاهش دهد. (ضیف؛ 1119: 41)
اما دیری نپایید که اندلسیان از نحوه حکمرانی فرمانروایان مرابطان که فقها را بر مردم گماشته بودند به تنگ آمدند. زیرا آنان به آزادی که به آشفتگی و بیبند وباری شباهت داشت گرفته خوگرفته بودند؛ همچنین امرای مرابطان نیز خود رابه شهرنشینی اندلسیان و طبقه فرهنگی آنان نزدیک ساختند و مجالس خود را مزین نمودند که آن سادگی صحرانشینی را محو میساخت وگروهی از آنها به ظلم و استبداد روی آوردند.
قصاید زیادی در این دوره در ستایش زنان سروده شد که حاکی از نفوذ زیان زنان بر دستگاههای دولتی است. (عباس؛ 1997: 26) و چون مردان، صورت خود را با نقاب میپوشانند در نتیجه ظهور زنان در عرصههای اجتماعی و سیاسی بیش از مردان بود و شعرا و ارباب رجوع نیز زیادتر به آنها مراجعه مینمودند. (فروخ؛ 1985 :5/36) مراکشی در کتابش المعجب بسیاری از فساد اداری را ناشی از سیطره زنان بردستگاه حکومت میداند و میگوید: «زنان بر اموال تسلط یافتند وکارها به آنان محول گردید و هر زنی، یکی از بزرگان قبیله لمتونه و مسوفه گردید که هر انسان فاسد و شرور و راهزن و شرابخوار را در بر میگرفت. (المراکشی؛ 1949: 115-114)
با چنین روندی پایههای دولتی که براساس بیداری دینی وجهاد استوار گشته بود

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد زیست شناسی Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی زبان عربی، مشرق زمین، خاورشناسان، زبان لاتین