پایان نامه با واژگان کلیدی امام علی (ع)، بیت‌المال، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

اگر خداوند آزمايش مى‏كند براى كشف مجهول نيست كه علمش به همه‌چیز احاطه دارد بلكه براى پرورش استعدادها و به فعليت رسانيدن قوه‏ها است‏.
آزمون‌ها در چهره‏هاى مختلف‏
گرچه بيان عموميت امتحان براى تمام اقوام و جمعیت‌ها، اثر سازنده بسيار زیادی براى مؤمنان مكه كه در آن روز در اقليت جديدى بودند داشت و توجه به اين واقعيت آن‌ها را در مقابل دشمنان، سخت مقاوم و شكيبا مى‏كرد، ولى اين منحصر به مؤمنان مكه نبود بلكه هر گروه و جمعيتى به‌نوعی در اين سنت الهى شريك و سهیم‌اند و امتحانات خداوند در چهره‏هاى گوناگون به سراغ آن‌ها مى‏آيد.
گروهى در محیط‌هایی قرار مى‏گيرند كه از هر نظر آلوده است، وسوسه‏هاى فساد از هر طرف آن‌ها را احاطه مى‏كند، امتحان بزرگ آن‌ها اين است كه در چنين جو و شرایطی همرنگ محيط نشوند و اصالت و پاكى خود را حفظ كنند. گروهى در فشار محرومیت‌ها قرار مى‏گيرند، درحالی‌که مى‏بينند اگر حاضر به معاوضه كردن سرمايه‏هاى اصيل وجود خود باشند، فقر و محروميت به‌سرعت درهم مى‏شكند، اما به بهاى از دست دادن ايمان و تقوا و آزادگى و عزت و شرف و همين آزمون آن‌ها است. گروهى ديگر برعکس غرق در نعمت مى‏شوند و امكانات مادى از هر نظر در اختيارشان قرار مى‏گيرد، آيا در چنين شرایطی، قيام به وظيفه شكر نعمت مى‏كنند؟ يا غرق در غفلت و غرور و خودخواهى و خودبينى، غرق در لذات و شهوات و بيگانگى از جامعه و از خويشتن مى‏شوند؟! گروهى- همچون غرب و شرق زده‌های عصر ما- با كشورهايى روبرو مى‏شوند كه در عين دورى از خدا و فضيلت و اخلاق، از تمدن مادى خیره‌کننده‌ای‏ بهره‏مندند و رفاه اجتماعى فراوانی دارند، در اينجا جاذبه نيرومند مرموزى آن‌ها را به‌سوی اين نوع زندگى مى‏كشاند كه به قيمت زير پا نهادن همه اصولى كه به آن اعتقاددارند و به قيمت تن دادن به ذلت وابستگى چنان زندگى را براى خود و جامعه خويش فراهم سازند، اين نيز يك نوع آزمون است. مصیبت‌ها، درد و رنج‌ها، جنگ و نزاع‌ها، قحطى و گرانى و تورم، حکومت‌های خودكامه، كه انسان‌ها را به بردگى و اسارت خود دعوت مى‏كنند و آن‌ها را به تسليم در برابر برنامه‏هاى طاغوتى خود فرامی‌خوانند و بالاخره امواج نيرومند هواى نفس و شهوت، هر يك از این‌ها وسيله آزمايشى است بر سر راه بندگان خدا و در همين صحنه‏ها است كه ايمان و شخصيت و نقوی و پاكى و امانت و آزادگى افراد مشخص مى‏شود؛ اما براى پيروزى در اين آزمون‌های سخت، جز تلاش و كوشش مستمر و تکیه‌بر لطف خاص پروردگار راهى نيست.
جالب اينكه در حديثى كه از بعضى از معصومين در تفسير آيه‏ أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ‏ آمده چنين مى‏خوانيم:
«يفتنون كما يفتن الذهب، ثم قال يخلصون كما يخلص الذهب»
«آزمايش مى‏شوند همان‌گونه كه طلا در كوره آزمايش مى‏شود و خالص مى‏شوند همان‌گونه كه فشار آتش ناخالصی‌های طلا را از بين مى‏برد و آن را خالص مى‏كند»37.
به‌هرحال عافیت طلبانی كه گمان مى‏كنند همين اندازه كه اظهار ايمان كنند در صف مؤمنان قرار مى‏گيرند و در اعلی‌علیین بهشت هم‌نشین پيامبران و صدیقین و شهدا خواهند بود سخت در اشتباه‌اند.
به گفته امير مؤمنان على:
«و الذى بعثه بالحق لتبلبلن بلبلة و لتغربلن غربلة و لتساطن سوط القدر، حتى يعود اسفلكم اعلاكم و اعلاكم اسفلكم»
«سوگند به كسى كه پيامبر ص را به‌حق مبعوث كرده به‌شدت مورد آزمايش قرار مى‏گيريد و غربال مى‏شويد و همانند محتويات يك ديگ به هنگام جوشش، زیرورو خواهيد شد، آن‌چنان‌که بالاى شما پائين و پائين بالا قرار خواهد گرفت».38
اين سخن را هنگامى مى‏گويد كه تازه مردم با او بيعت كرده‏اند و در انتظار اين هستند كه ببينند او با تقسيم اموال بیت‌المال و مقام‌ها چه مى‏كند؟! آيا با همان معيارهاى گذشته و تبعیض‌ها يا بر معيار تلخ عدالت محمدى؟!

۱۴- آزار و شکنجه
«وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ»
بعضى از مردم اظهار ايمان مى‏كنند، اما در برابر فشار مخالفان تحمل و استقامت به خرج نمى‏دهند، هنگامی‌که در مسير اللَّه تحت‌فشار شكنجه قرار گيرند از ايمان به كنار مى‏روند و فشار و شكنجه مردم را همچون عذاب الهى مى‏شمرند (و از آن سخت وحشت مى‏كنند).39
تفسیر نمونه در تفسیر آیه بالا آورده است «جالب اينكه از مجازات الهى تعبير به عذاب مى‏كند و از آزارهاى مردم تعبير به فتنه، اشاره به اينكه آزارهاى مردم در حقيقت عذاب نيست، بلكه آزمايش است و وسيله تكامل براى انسان و به‌این‌ترتیب به آن‌ها تعليم مى‏دهد كه اين دو را باهم مقايسه نكنند و با اين بهانه كه مخالفان آن‌ها را آزار و شكنجه مى‏كنند دست از ايمان خود برندارند كه اين جزئى از برنامه كلى امتحان در اين دنيا است»40
از دیگر آیاتی که به این معنای در قرآن ذکرشده است می‌توان به آیه زیر اشاره نمود:
«ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُواْ مِن بَعْدِ مَا فُتِنُواْ ثُمَّ جَاهَدُواْ وَصَبَرُواْ»
«بااین‌حال پروردگار تو نسبت به كسانى كه پس از [آن‌همه] شکنجه شدن هجرت كرده و سپس جهاد نمودند و صبر پيشه ساختند.»41
«جمله ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا وعده جميلى است كه به مهاجرين مى‏دهد كه بعد از شكنجه‏ها مهاجرت كردند و در قبال تهديدى كه به ديگران كرده و خسران تام را نويدشان داده مؤمنين را به مغفرت و رحمت در قيامت نويد مى‏دهد42.»

۱۵- سوزاندن
«يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ»
همان روز كه آنان در آتش گداخته میشوند43.
در تفسیر آیه بالاآمده است:
«كلمه فتن در اصل به معناى اين عمل بوده كه طلا را در آتش كنند تا خوبى و بديش معلوم شود، آن‌وقت استعمالش را توسعه داده داخل كردن هر چيز در آتش و يا سوزاندنش را فتنه خوانده‏اند؛ و ظرف يوم متعلق به فعلى است كه در كلام نيامده؛ و يا متعلق است به مبتدايى كه در كلام نيامده و تقديرش اين است كه: یوم‌الدین در روزى واقع مى‏شود كه خراصان در آتش معذب‌اند و يا مى‏سوزند44.»

16- دیوانگی
«بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ»
کدام‌یک از شما مجنون هستيد؟!
«مفتون اسم مفعول از فتنه به معنى ابتلا و در اينجا به معنى ابتلاى به جنون است. آرى آن‌ها امروز اين نسبت ناروا را به تو مى‏دهند تا بندگان خدا را از تو دور كنند، ولى مردم عقل و شعور دارند، تدریجاً به تعليمات و سخنان تو آگاهى مى‏يابند، آنگاه اين مسئله روشن مى‏شود كه اين تعليمات برجسته از سوى خداوند بزرگ بر قلب پاك و نورانى تو نازل‌شده و خداوند سهم عظيمى از عقل و علم به تو بخشيده. حرکت‌ها و موضع‌گیری‌های تو در آينده و پيشرفت و نفوذ سريع اسلام در سايه آن، نيز نشان خواهد داد كه تو منبع بزرگ عقل و درايتى، ديوانه خفاشانى هستند كه با نور اين آفتاب به ستيز برخاستند. و البته در قيامت اين حقايق بازهم روشن‌تر و آشكارتر خواهد شد45.»
ج) معنای فتنه در روایات:
فتنه در روایات به معانی مختلفی بکار رفته است،ولی بیشترین معنایی که برای فتنه در روایات به‌کاررفته است آزمایش است.که از آن جمله می‌توان به روایات زیر اشاره نمود:
امام صادق علیه‌السلام:«روز قیامت زن زیبارویی كه به سبب زیبایی‌اش فريفته و گمراه گشته است، آورده می‌شود. او می‌گوید: پروردگارا! مرا زيبا آفريدى و درنتیجه، آن ديدم كه ديدم. در اين هنگام مريم علیه‌السلام را می‌آورند و به آن زن گفته می‌شود: تو زيباترى يا اين؟ ما او را ھم زيبا آفريديم، اما مفتون و گمراه نشد». سپس« مرد زيبايى را می‌آورند كه به خاطر زیبایی‌اش به فتنه و گناه كشیده شده است. او می‌گوید: پروردگارا! مرا زيبا آفريدى و درنتیجه، از جانب زنان آن ديدم كه ديدم پس يوسف علیه‌السلام را می‌آورند و به آن مرد گفته می‌شود: تو زيباترى يا اين؟ ما او را ھم زيبا آفريديم، اما گرفتار فتنه و فساد نشد.پس از اوشخص گرفتار و بلازده‌ای را می‌آورند كه براثر آن به فتنه و گمراهی درافتاده است. او می‌گوید: پروردگارا! مرا به‌سختی گرفتار و مبتلا كردى تا این‌که به فتنه و تباهی درافتادم. پس ايّوب علیه‌السلام را می‌آورند و به آن مرد گفته می‌شود: آيا رنج و بلاى تو سخت‌تر بود يا رنج و بلاى اين؟ او ھم به رنج و بلا درافتاد اما دستخوش فتنه و تباهی نشد46.
امام على علیه‌السلام بعد از كشته شدن عثمان فرمود: هان: آزمايش و فتنه‌تان، همچون روزى كه خداوند، پیامبر خود صلى لله علیه و آله را برانگیخت، برگشته است. سوگند به آن‌که او را به‌حق مبعوث كرد، ھر آينه چنان درھم آمیخته و چنان غربال و…شويد كه آن‌که پايین است رو آيد و آن‌که در زبَر است به زير درشود و پیشى جويندگانى كه عقب‌مانده‌اند پیشى گیرند و پیشى گیرندگانى كه جلو افتاده‌اند عقب مانند.47
ولی اگر بخواهیم کاربرد فتنه در روایات را در یکجا جمع‌بندی کنیم به فرمایش امام علی (ع) در تفسیر فتنه می‌توان اشاره کرد:
امام على علیه‌السلام ـ در پاسخ به سؤال از معناى فتنه كه از كلمات متشابه فرمود: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشتند كه همین‌که بگويند ايمان آورديم رها می‌شوند و مورد آزمايش قرار نمی‌گیرند؟»؛ و اين سخن خداوند به موسى علیه‌السلام كه: «و تو را بارها آزموديم»؛ و از آن جمله است فتنه كفر، مانند آيه «در حقيقت پیش‌ازاین [نيز] درصدد فتنه‌جویی برآمدند و كارها را بر تو وارونه ساختند تا آن‌که حق آمد و امر خدا آشكار شد درحالی‌که آنان ناخشنود بودند» (و آيه «و فتنه بزرگ‌تر از كشتار است» كه در اینجا به معناى كفر می‌باشد) و سخن خداوند متعال درباره منافقانى كه در جنگ تبوك از پيامبر خدا صلی‌الله عليه و آله اجازه گرفتند در جنگ شركت نكنند. پس خداوند متعال درباره آن‌ها فرمود: «و از آنان كسى است كه می‌گوید: مرا [درماندن] اجازه ده و در فتنه‌ام مينداز» يعنى به من اجازه ده و مرا به كفر مينداز، پس خداوند عزّ و جلّ فرمود: «هان! آنان خود به فتنه افتاده‌اند؛ و بی‌تردید جهنّم بر كافران احاطه دارد»؛ و از آن جمله است فتنه عذاب كه نمونه‌اش اين سخن خداوند متعال است: «روزى كه آنان در آتش مفتون شوند» يعنى عذاب شوند «بچشيد فتنه خود را. اين همان چيزى است كه به‌شتاب آن را می‌خواستید» يعنى بچشيد عذاب خود را؛ و نمونه ديگرش اين سخن خداوند متعال است: «كسانى كه مردان وزنان مؤمن را گرفتار فتنه كردند و سپس توبه ننمودند» يعنى مؤمنان را عذاب و شكنجه دادند؛ و از آن جمله است فتنه عشق به مال و فرزند، مانند اين سخن خداوند متعال: «جز اين نيست كه اموال و فرزندان شما فتنه‌اند»، يعنى دوست داشتن آن‌ها مايه فتنه و آزمايش شما می‌باشد؛ و از آن جمله است فتنه بيمارى كه نمونه‌اش اين سخن خداوند سبحان است: «آيا نمی‌بینند كه آنان در هرسال يك يا دو بار به فتنه گرفتار می‌شوند؟ بازهم توبه نمی‌کنند و عبرت نمی‌گیرند.» يعنى بيمار و دردمند می‌شوند48.

جمع‌بندی:
کاربردهاي قرآنيِ واژه «فتنه» بسيار متفاوت‌اند و حکم مشترک لفظي دارند؛ ولي برخي لغت‌شناسان، تلاش مي‌کنند تا مشترکات لفظي را به يک يا دو اصل برگردانند و بگويند اصل اين معنا یک‌چیز است و با اضافه کردن ويژگي‌هايي، معناهاي دوم و سوم پديد مي‌آيند. دراين‌باره افراط‌وتفريط‌هايي هم هست تا آنجا که برخي از آنان، مفاهيمي را که هيچ جهت اشتراکي ندارند و حتي ضدين هستند، به يک اصل برمي‌گردانند. اين بحث، فني است و نتیجه آن نيز در بيشترِ موارد، ظني و ضعيف است. لغت‌شناساني مانند صاحب مقاييس اللغه و ديگران که سعي کرده‌اند واژه‌ها را به يک اصل برگردانند، در بيشترِ موارد دليل دل‌چسب و اطمينان‌بخشي ارائه نكرده‌اند.
اشتراك لفظي يا معنوي
آيا مي‌توان براي الفاظي که معاني گوناگون دارند، جهت اشتراکي يافت و آن معنا را به همه اين الفاظ نسبت داد؟ اگر منظور اين است که اين معاني را به يک مشترک معنوي برگردانيم و بگوييم اصل، يک معناست و آن تعدد معاني، خصوصيات مورد است، انصاف آن است که بگوييم اين

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع انقلاب مشروطه، وزارت خارجه Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی حکومت اسلامی، زنان مسلمان، تاریخ اسلام، افکار عمومی