پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، تاثیرپذیری، مکاتب تفسیری، گونه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

و دست یابی محقق به فرضیه است و میتواند کاملا به شخص وابسته باشد و تنوع پذیری مهم‌ترین ویژگی آن است. اما روش، شیوه سنجش و آزمون فرضیه است و به مقام داوری، نقد و ارزیابی متعلق است و به وسیله آن میتوان به تایید یا رد فرضیه پرداخت.73
مطالعات تحلیلی تطبیقی به چند گونه میتواند تصور شود: به عنوان مثال میتواند به صورت تطبیقی دو تصویر از دین تصور شود. به این معنا که دو تصویر از دو دین را انتخاب کرده و با هم مقایسه کنیم. تبیین کنیم که این دین در این مسئله چنین نظری دارد و دین دیگر نظری دیگر را. گونه دیگر این است که سازمان دو اندیشه را بیان کرده و با هم مقایسه کنیم. نوع دیگر مطالعه تحلیلی تطبیقی می‌تواند به صورت تطبیق مفاهیم خودساخته صورت پذیرد. کاری که در این پایان نامه شده است بر همین رویکرد استوار است. به این بیان که در ابتدا مقولههایی در راستای موضوع ساخته شده و سپس بر اساس آنها مقایسه دو دین انجام شده است.
14-4- شیوه مقایسه صورت گرفته در تحقیق
در راستای این پژوهش تطبیفی ابتدا در فصل دوم، به صورت مختصردرباره‌ی تأثیرپذیری و یا عدم تأثیرپذیری قرآن از کتاب مقدس بحث خواهد شد و در فصل سوم، نظر قرآن در مورد عهدین مورد بحث و گفتگو واقع می‌شود و اینکه آیا از نظر قرآن، عهدین مورد تحریف قرار گرفته است یا خیر؟ و اگر تحریفی صورت گرفته است؛ از چه نوع آن می‌باشد. در فصل چهارم ارجاعات قرآن به کتاب مقدس را در دو بخش ارجاع به کتب مقدس یهودی، ارجاع به کتب مقدس مسیحی به شکلی تقریباً مبسوط مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در این فصل تمرکز اصلی روی اصل ارجاعات و گونه شناسی این ارجاعات خواهد بود. تا بتوان با نگاهی ساختارگرایانه در کنار نگاه جزء نگر از یک دستاورد جامع بهره‌برد. در نهایت در خاتمه، تمامی داده‌ها در فصول پیشین جمع‌بندی و نتیجه‌گیری می‌شود.
روش تحقیق در این پایان نامه کیفی است (کمی نیست) و از میان اقسام کیفی تلفیقی از هر دو قسم تبیینی و تحلیلی است. منابع استفاده شده نیز کتابخانهای است و اطلاعات مورد نیاز به صورت فیشبرداری از بخش‌های قابل استفاده جمع آوری شده است. پس از فیشبرداری، با مطالعه آنها و نیز بر اساس فهرست ذهنی و پس از آن عینی از محتوای پایاننامه به چینش فیشها مبادرت شده است.
اما چگونگی چینش مباحث نیز به این صورت بوده که با توجه به مطالعاتی که انجام شد، نخست اصل ارجاع را در کتاب مقدس و قرآن بررسی نمودیم تا ماهیت اصل این معنا به چنگ آید. در نتیجه در یک فصل اصل سنت ارجاع به کتب مقدس بررسی شد و پس از آن ارجاعات قرآن به عهدین را مورد پژوهش قرار دادیم. در فصل بعدی نیز با توجه به دادههای پیشین منظور قرآن از عهدین بررسی شد و در نهایت تحلیلی راجع به این ارجاعات انجام شد.
یکی از مسائل مهم در ارتباط با رابطه قرآن و کتاب مقدس توجه به تاثیرپذیری یا عدم تاثیرپذیری کتب مقدس از محیط پیرامونی است. در این زیرموضوع سه نظریه وجود دارد که یکی طرفدار تاثیر پذیری کتب مقدس از رخددادهای زمینی است، دیگری هرگونه ارتباطی را به شدت نفی میکند و سومی می‌پذیرد که کتب مقدس نیم نگاهی نیز به آنچه در زمین میگذرد داشتهاند، اما محتوای آنها کاملا آسمانی و الهی است.74 در مقابل عدهای بر آن شدند که فلاسفهای که پیش از قرآن و کتاب مقدس به تولید مباحث نظری پرداختند، آنهم مباحثی که در متون مقدس دیده میشد، تحت تاثیر انبیای الهی یا ادیان الهی بوده‌اند.75
هریک از دو گروه عمده برای اقوال خود شواهدی ارائه نمودند، اما آنچه با یقین میتوان مدعی شد، نبود دلایل قطعی تاریخی برای هردو طرف است. یعنی با قطعیت نمیتوان هر یک از این دو نظر را اثبات نمود و برای هر دو قول تنها به ارائه شواهی بسنده میشود. در نتیجه نمیتوان تعیین نمود که کتب مقدس یا فلاسفه کدامیک در تولید این مفهوم پیشتاز بودهاند.
علاوه بر این پرسشهای دیگری که میتوان از رهگذر این ارتباط دو سویه دریافت را میتوان به شکل نظاممند با این سوالها پی گرفت:
آیا قرآن اصالتا از نزد خود مطالب خویش را آورده است یا از منابع دیگر و بویژه کتاب مقدس یهودی و مسیحی نیز بهره برده است؟ برای مثال آیا فی الجمله پذیرفته شده است که قرآن بصورت مفهومی (مفاهیمی مانند بهشت و جهنم و…) یا متنی (مانند دعوت به توحید، انذار از شرک، دعوت به اخلاق، پرهیز از قتل و… ) از کتاب مقدس تاثیر گرفته است؟ یا اینکه آیا قرآن و کتاب مقدس به لحاظ متد و روش همانندی دارند یا خیر(مانند سوره الرحمن و مزامیر)؟
گونه دیگری از ارتباط قرآن و کتاب مقدس را میتوان در این رابطه بررسی کرد که نگاه هر یک به دیگری چگونه است؟ برای مثال قران چه نگاهی به کتب مقدس پیشین دارد و «مصدق» بکار رفته در قرآن به چه معناست؟ آیا همین نسخ فعلی کتاب مقدس مراد است یا اینکه قرآن نسخه مفروض خویش از کتاب مقدس را تصدیق کرده و این نسخههای موجود را تایید نمیکند؟ البته باید توجه داشت که آنچه در اینجا گفته میشود به لحاظ مقام اثبات است نه مقام ثبوت، چه آنکه به لحاظ ثبوتی در پرسشهای پیشین تکلیف روشن میشود اما در اینجا منظور مقام اثبات است. پرسش دیگر این است که آیا قرآن نسبت به کتب مقدس و کتاب مقدس عبری و مسیحی موضعگیری رسمی کرده یا نه و آیا کتاب مقدس نسبت به قرآن وهر کتاب دیگری موضعگیری خاصی دارد یا خیر؟
گونه دیگری از انواع ارتباط میان قرآن و کتاب مقدس به ارتباط فراتر از متن و برون متنی مثل داد وستدی که صنعت ترجمه و تفسیر ایجاد کرده مربوط میشود. یعنی اینکه مترجمان قرآن و کتاب مقدس و مکاتب تفسیری چه ارتباطی باهم داشتهاند؟ حتی در نشر و چاپ نسخ کتاب مقدس و قرآن ارتباطی هست یا نه و آیا استنساخ، نقطه گذاری و اعراب گذاری ارتباطی در این میان ایجاد کرده یا نه؟
اما آنچه در این فصل در وجهه نظر قرار دارد ارتباطات میان دو کتاب است و نظر قرآن راجع به کتاب مقدس را در فصلی جداگانه بررسی خواهیم کرد.

فصل دوم:
تاثیرپذیری/ عدم تاثیرپذیری
قرآن از کتاب مقدس

پیش از پردارش مشروح به این مبحث باید در ابتدا به اختصار بیان شود که درباره تاثیرپذیری یا عدم تاثیرپذیری قرآن از کتب پیشین و بویژه کتاب مقدس دو رویکرد وجود دارد؛ رویکرد نخست که رویکرد عموم فقها و قرآن پژوهان مسلمان و شیعی بوده است، قول به عدم تاثیر پذیری از کتاب مقدس است و قوم دوم که عمدتا از سوی مستشرقانِ قرآن پژوه عرضه شده است درصدد اثبات تاثیرپذیری قرآن از منابع دیگر و بخصوص کتاب مقدس است. در ادامه به تفصیل این اقوال را بررسی خواهیم کرد.
1- تاثیر پذیری قرآن از کتاب مقدس
در سالهای بعد از قرون وسطی و رنسانس در یک حرکت منسجم بسیاری از مستشرقان قرآن پژوه که عمدتا یهودیان سرشناس به عنوان پیشقراول آن را هدایت میکردند، پس از بررسی و غور در قرآن به تاثیرپذیری قرآن از کتب مقدس قائل شدند. در این مختصر نخست به اقوال و ادله ایشان و سپس به ریشه این اقدام پرداخته خواهد شد و در ادامه به شکلی مبسوط به قول دوم که همان عدم تاثیر پذیری قرآن از کتاب مقدس است بازخواهیم گشت. در این مجال به بررسی اجمالی آراء برخی از مسشترقان مانند گلذیهر، بلاشر، جفری، نولدکه و… و سپس به نقد این آراء خواهیم پرداخت.
گلدزهیر که از نخستین مسشترقانی است که به شکلی نظاممند در قرآن و مکاتب تفسیری اسلامی به تحقیق پرداخته، قرآن را فاقد یک متن منسجم میداند. او در این باره میگوید: «هيچ كتاب قانون گذارى يافت نمى‏شود كه جمعى معتقد باشند كه آن نص وحى الهى و از قديمى‏ترين نصوص است و حال آن كه نص آن مضطرب و ناپدار باشد؛ آن چنان كه اين اضطراب و ناپدارى در مورد قرآن يافت‏ مى‏شود… اكنون نص واحدى براى قرآن موجود نيست … و نصى هم كه تلقى به‏قبول‏شده (يعنى قرائت مشهور) در بيان جزئيات، يك‏سان نيست ومربوط به كتابت قرآن در عهد عثمان مى‏شود، كه به اهتمام او شكل‏گرفت‏و او با هدف دفع خطر مجسمى كه از نقل متفاوت كلام خدا درصورت‏هاى مختلف در بين مردم حكايت داشت، چنين اقدامى را انجام داد.»76
گلذیهر برای تایید باور خود درباره قرآن به حدیث سبعة احرف نیز اشاره نموده و مینویسد: «مقتضاى اين حديث كه خداوند قرآن را بر هفت حرف نازل نموده است، اين است كه هر كدام از هفت حرف، از طرف خداوند نازل شده‏اند. اين حديث گرچه شباهت بسيارى به رأى تلمود دارد كه براساس آن تورات هم به لغات فراوانى در زمان واحد نازل شده است، ليكن روشن است كه هيچ ربطى به رأى مذكور (كه بر اساس سبعة احرف، تمام آنها نازل از نزد خداوند هستند) ندارد و حديث سبعة احرف به معناى صحيح آن، كه علماى اسلامى هم بر معناى واقعى و روشنى از آن آگاه نشده‏اند، اساساً ربطى به اختلاف قراآت ندارد… پيامبر(ص) روايت (سبعة احرف) را در هنگامى بيان داشت كه دامنه اختلاف قراآت در مورد نص قرآن رو به افزايش نهاده بود و ظاهراً، مقصود از عدد در روايت سبعة احرف، مفهوم عدد ثابت از هفت نيست؛ روايتى كه گرچه در جوامع حديثى اهل سنت نقل شده است، ولى شخص مطمئنى مثل ابى‏عبيد قاسم بن سلام (م 224 ه’.ق) آن را محكوم و مطرود به شاذ و غيرمسند بودن، نموده است. بلكه مقصود از سبعه، حتى در صورتى كه دليلى بر اختلاف قراآت باشد، بيان كثرت است و لذا قرآن بر حروف فراوانى نازل‏شده است و هر كدام از آنها به طور مساوى، كلام خداوند و درحد اعجاز هستند.»77
تئودور نولدکه نیز اختلاف در قرائات را سبب عدم انسجام و یکپارچگی نص قرآن میداند: «كتابت قرآن در شرايطى آغاز شد كه به جهت برخى اختلافات در قرائات، به‏درجه كمال خود نرسيد.»78
رژی بلاشر نیز که در زمینه قرآن پژوهی آثار زیادی دارد درباره اضطراب قرآن نوشته است: «در مدت سى سال، يعنى در طول دوره‏اى كه از خلافت على(ع) (35 ه.ق) تا خلافت خليفه پنجم اموى عبدالملك (65 ه.ق) طول مى‏كشد، اوضاع مبهم به نظر مى‏رسد. در اين مدت تمايلات مختلفى با هم رودررو مى‏شوند. ولى مصحف عثمان هم‏چنان بر نفوذ خود مى‏افزايد زيرا پشتيبان آن، فرقه‏اى است كه آن را تدوين نموده و در سوريه مقام شامخى دارد. شايد مقارن همين ايام بوده كه نظريه‏اى به وجود مى‏آيد كه نشان مى‏دهد تا چه اندازه اقدام عثمان ضرورى بوده است. براى پاره‏اى از مؤمنان به واقع اين كلمات قرآن نبود كه اهميت داشت، بلكه مهم توجه به روح آن و معناى آن بود. از آن موقع به بعد، اگر كلماتى تنها مترادف بودند و اختلاف ديگرى نداشتند، انتخاب آنها يك‏سان و مساوى بود. بنابراين، نظريه «از حفظ خواندن بر حسب معنا»، در حقيقت بسيار خطرناك بود؛ زيرا رواج قرآن را به ميل و هوس افراد واگذار مى‏كرد.»
در میان مستشرقان قرآن پژوه متاخر نیز از افرادی که بیشترین تهاجمها را نسبت به اقتباس قرآن از تورات و انجیل داشته است، یوسف دره حداد است. یوسف دره حداد در دو بعد به اسلام حمله کرده یکی انکار اسلام به عنوان دینی مستقل و دیگری انکار قرآن به عنوان کتابی مستقل.79 او برای استشهاد به متن قرآن برای اثبات ادعای خویش، به ارجاعات قرآن به واژه «الکتاب» استناد نموده است. حداد بر این باور است که الکتاب همان کتابی است که نزد اهل کتاب بوده، چه اگر اینطور نباشد و کتابی در اسمان مدنظر باشد، از آنجا که احدی از انسانهای زمینی با آن ارتباطی ندارد؛ در نتیجه نمیتواند به صحت معارف آن گواهی داده و آن را تصدیق نماید.80 از نظر یوسف حداد منظور قرآن از الکتاب همان تورات و انجیل است و قرآن درحقیقت بازخوانی نوینی از تورات و انجیل است و از خود چیز جدید نیاورده است. یوسف حداد بر این باور است که مجموعه معارفی که خداوند به همه پیامبران فرستاده است، یک الکتاب است و هر پیامبری بخشی از آن را آورده است. در نتیجه دین اسلام و ادیان پیشین به هم پیوستهاند81 و به همین دلیل ایمان به قرآن به تنهایی کافی نیست و در کنار ایمان به قرآن، ایمان به تمامی پیامبران پیشین و کتب آسمانی ایشان نیز ضرورت دارد.82 بنابر این مطالب موجود در قرآن، در کتب انبیاء پیشین وجود داشته و این الکتاب مذکور پیش از نزول قرآن در میان اهل کتاب بوده است. از آنجا که علمای اهل کتاب پیامبر را همانند فرزندانشان میشناختند، قرآن تفصیل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی مطالعه تطبیقی، روش شناسی، حضرت محمد (ص)، تحصیلات تکمیلی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی عبدالفتاح، اختلاف قرائات، دانشگاه اسلامی، اعجاز قرآن