پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، بررسی تطبیقی، ادبیات تطبیقی، ادبیات تحقیق

دانلود پایان نامه ارشد

منابع فارسی، میان الهام و وحی، تفاوت قائل شدهاند. در این نگاه الهام، به معنی هدایت روحالقدس و وحی به معنی تجلی خداوند (که کاملترین شکل آن در مسیح تحقق یافته) دانسته شده است.34
اما به نظر میرسد این تفاوتگذاری چندان صحیح نباشد. حقیقت آن است که این دو کلمه همواره به جای یکدیگر به کار میرود. نمونههایی از این گونه استعمال را میتوان در کتاب دوم سموئیل 23: 1، زکریا 9: 1، امثال سلیمان 16: 10، اشعیا 13: 1 و… یافت. بنابر این استعمال رایج کتاب مقدسی واژه وحی، همان مفهوم الهام است.35
افزون بر کتاب مقدس، در کتب و منابع الهیاتی نیز استفاده از کلمه وحی در همان مفهوم الهام، بسیار رایج است.36 جیمس انس، دانشمند و الهیدان مسیحی، به روشنی دو کلمه وحی و الهام را دارای مفهوم یکسان دانسته و هر دو را همان عمل روحالقدس در افراد میشمارد.37 بنابر این تفاوت گذاشتن میان این دو کلمه را میتوان ناشی از اشتباه در ترجمه واژه Revelation دانست.
واژه مذکور به معنی کشف یا انکشاف خداوند میباشد که مفهومی رایج، شناخته شده و در ادبیات مسیحی پر کاربرد میباشد و به روشنی با الهام و وحی، متفاوت است.
به نظر میرسد مراد از کلمه وحی در کلام کسانی که میان وحی و الهام، تفاوت قائل شدهاند همین مفهوم اخیر یعنی کشف و انکشاف خداوند است.
انبیاء الهی، در وهله نخست به عنوان دریافت کنندگان الهام الهی شناخته میشوند. آنان با دریافت الهام از سوی خداوند، مأموریت مییافتند تا از سوی خداوند با مردم سخن بگویند. البته علاوه بر انبیا، دیگر کسان، همانند کاهن و مزمورخوان نیز گاهی از سوی روح‌القدس الهام دریافت میکردهاند.38
گذشته از افراد صالح، گاه افراد شرور نیز الهام الهی را دریافت میکردهاند. بنابر این الهام الهی هرگز به معنی تقدس فرد نیست. نمونه‌هایی از الهام به افراد غیر صالح را میتوان در مورد قیافا، شائول و بلعام یافت.39
12-4- دیدگاههای مختلف در مورد الهام
در مورد چگونگی الهام، میان الهیدانان مسیحی، اختلاف نظر فراوانی وجود دارد. به برخی از این نظرات اشاره میشود:
1. خداوند در الهام، کلمه به کلمه، مطالب خود را بیان میکند و شخص الهام یافته حتی در انتخاب کلمات نیز نقشی ندارد.
این همان دیدگاهی است که ریشههای آن را در کلام ربیهای یهودی و از جمله فیلون اسکندرانی میتوان یافت. فیلون بر این عقیده بود که خداوند، کاتبان کتابهای مقدس را چون ابزارهایی بیاراده برای انتقال اراده الهی، به کار گرفته است.40 این نظریه، که قائل به “دیکته شدن” الهام است بعدها توسط آبای کلیسا نیز پذیرفته شد.41
مطابق این دیدگاه، کتاب مقدس که الهام الهی است، چون کلمه به کلمه از سوی خداوند دیکته شده است، خالی از هر گونه تناقض و اشتباه (حتی ظاهری) خواهد بود. پاپ لئوی سیزدهم در تبیین خطاناپذیری نوشتههای الهامی، اظهار میدارد:از آنجا که روح القدس، نویسندگان را همانند ابزار به کار گرفته است ما نمیتوانیم خطای این نویسندگان را پذیرا شویم.42
2. برخی دیدگاهی کاملا متفاوت را نیز اتخاذ کردهاند. “هردر” دانشمند قرن هجدهم میلادی، بر این عقیده بود که الهام، هرگز یک عطیه الهی نیست بلکه صرفا دستاوردی بشری است.از نگاه وی، مفهوم الهام را باید در معنایی گستردهتر دریافت. شعر، نقاشی و رمان نیز به همان معنی الهامی هستند که کتاب مقدس، الهامی میباشد.43
3. دیدگاه دیگر در مورد الهام آن است که این عطیه با پر شدن از روحالقدس صورت میپذیرد. بنابراین آنچه را در مورد کتاب مقدس، میبینیم هرگز اختصاص به آنان ندارد و هر فرد ایمانداری حتی در زمان حاضر نیز میتواند ملهم واقع شود.44
4. نظریه دیگری که در مورد الهام ارائه شده آن است که در الهام، فقط مفهوم (و نه کلمات)، الهامی میباشند.45
در تحقیق حاضر سعی بر آن است تا از دیدگاههای مورد قبول مسیحی در این زمینه پیروی شود؛ یعنی دیدگاهی که کتاب مقدس را با لفظ و معنا الهام از سوی خدا میداند و رویکردی که آن را صرفا الهامی معنوی و محتوایی میداند.
12-5- ادبیات تحقیق تطبیقی در کتاب مقدس
دائرة المعارف Merriam-Webster معتقد است که پژوهش در کتاب مقدس عبارت است از مطالعه و بررسی آموزههای الهیاتی کتاب مقدس.46 اما زمانی که سخن از تحقیق تطبیقی در کتاب مقدس طرح میشود باید قدری از این فراتر رفت. بررسی تطبیقی کتاب مقدس در حقیقت زیرشاخه دین پژوهی و الهیات تطبیقی است.
الهیات تطبیقی، رشتهای علمی و آکادمیک است که میکوشد میان مدعیات مربوط به معناداری و حقیقت در فضای کثرگرایی دینی و مدعیات مربوط به معناداری و حقیقت در تفسیرهای نوین یک سنت دینی، همبستگیهای انتقادی دوسویه برقرار نماید.47
ادبیات تطبیقی کتاب مقدس نیز شاخهای از الهیات تطبیقی است که نیازمند شناخت و آشنایی با آموزهها و سنت دینی دیگر ادیان از خلال تجربیات و آموختههای آنهاست.48 در پژوهش تطبیقی کتاب مقدس بررسی مفاهیم کتاب مقدسی با توجه و در قبال بررسی همان مفهوم در دین دیگر کاویده میشود. به لحاظ ساختاری نیز سیر تکوین و تطور آن مفهوم در متون مقدس مورد مقایسه بررسی میشود.
در این مجال “ارجاعات قرآن به عهدین” که یکی از یکی از کلیدیترین مفاهیم موجود در قرآن است را از یک سو در کتاب مقدس نسبت به قرآن مورد پژوهش نظری و کاربردی قرار داده و از سوی دیگر قرآن را از این منظر که ارجاعات فراوانی را بارها در به کتاب مقدس بکار برده واکاوی میکنیم.
13- ارجاعات قرآنی
منظور از ارجاعات قرآنی به عهدین مواردی است که قرآن در تبیین موضوع یا مسالهای و یا برای مثال آوردن از اقوام گذشته و یا کتب گذشته در آیات مصون از خطایش به ارائه شاهد از کتب گذشته میکند. قرآن از این باب بهره فراوان برده و در نقل بسیاری از موضوعات خویش به کتب پیشینیان اشاره کرده و بدانها ارجاع داده است. برای نمونه قرآن زمانی که درصدد بیان آینده جهان و سرنوشت حاکمان زمین است در ایه صد و پنجم از سوره انبیاء میفرماید: « وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ»(و هر آينه در زبور- كتاب داوود- پس از ذكر- تورات، يا پس از ياد اين امت در زبور- نوشتيم كه زمين را بندگان نيك و شايسته من به ميراث مى‏برند). یا در موردی کلیتر زمانی که قرآن به بیان حکم روزه میپردازد در آیه صد و هشتاد و سوم از سوره بقره میفرماید:« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»( اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، روزه بر شما نوشته و مقرر شده همان گونه كه بر كسانى كه پيش از شما بودند مقرر شد، شايد (روحتان نيرومند شود و از هواهاى نفسانى) پرهيز كنيد).
برای روشنتر شدن بحث ارجاعات قرانی به عهدین به تفسیر علامه طباطبایی ذیل آیه صدو پنجم سوره انبیاء نظری خواهیم داشت: «ظاهرا منظور از” زبور” آن كتابى است كه به حضرت داوود نازل شد چه در جاى ديگر نيز آن را به اين نام اسم برده و فرموده:” وَ آتَيْنا داوُدَ زَبُوراً”. بعضى از مفسرين گفته‏اند مراد از آن قرآن است. بعضى ديگر گفته‏اند مراد از آن مطلق كتبى است كه بر انبياء نازل شده و يا بر انبياء بعد از موسى نازل شده. ولى هيچ دليلى بر آن وجوه نيست. بعضى از مفسرين گفته‏اند مراد از” ذكر” تورات است به دليل اينكه خداى تعالى آن را در دو جاى از اين سوره ذكر ناميده يكى در آيه” فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ” دوم در آيه” وَ ذِكْراً لِلْمُتَّقِينَ”. و بعضى ديگر گفته‏اند منظور از” ذكر” قرآن است به دليل اينكه خداى عز و جل آن را در چند جاى از كلامش ذكر ناميده. و بنا بر اين قول، آن وقت بعد از قرآن بودن زبور با اينكه قبل از آن نازل شده عيبى ندارد چون مراد از بعديت، بعديت رتبى است نه زمانى. بعضى ديگر گفته‏اند مراد از آن لوح محفوظ است. ولى اين قول صحيح نيست.49
در نتیجه چنان که مشاهده شد در قرآن، سنتِ ارجاع به عهدین وجود دارد و این مساله را به روشنی میتوان از تفاسیر مفسرین شیعی نیز دریافت.
13-1- قرآن و ادیان
قرآن در تعامل با دیگر ادیان از یک سو اصل توحیدی و خواستگاه مشترک این ادیان را تایید کرده و از سوی دیگر موارد انحراف از مسیر حق و برخی از کژیهای موجود در میان پیروان را نکوهش کرده است. برای هر دو نگرش مذکور آیات فراوانی در قرآن دیده میشود:
1- دسته نخست آیاتی است که دلالت دارد بر اینکه همه ادیان الهی از یک منبع سرازیر شده و از یک آبشخور و سرچشمه زلال؛ همگی در پی توحید کلمه و کلمه توحید و عمل صالح خالصانه و آراستگی به مکارم اخلاق هستند؛ بی هیچ اختلافی در اصول کلی یا در فروع جزئی مانند:
شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاء وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ
آيينى را براى شما تشريع کرد که به نوح توصيه کرده بود؛ و آنچه را بر تو وحى فرستاديم و به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش کرديم اين بود که: دين را برپا داريد و در آن تفرقه ايجاد نکنيد! و بر مشرکان گران است آنچه شما آنان را به سويش دعوت مى کنيد! خداوند هر کس را بخواهد برمى‏گزيند، و کسى را که به سوى او بازگردد هدايت مى‏کند.»50
« قُولُواْ آمَنَّا بِاللّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ»
بگوييد: «ما به خدا ايمان آورده‏ايم؛ و به آنچه بر ما نازل شده؛ و آنچه بر ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و پيامبران از فرزندان او نازل گرديد ، و (همچنين) آنچه به موسى و عيسى و پيامبران (ديگر) از طرف پروردگار داده شده است، و در ميان هيچ يک از آنها جدايى قائل نمى‏شويم، و در برابر فرمان خدا تسليم هستيم؛ (و تعصبات نژادى و اغراض شخصى، سبب نمى‏شود که بعضى را بپذيريم و بعضى را رها کنيم.)» 51
« إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى*. صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى»
اين دستورها در کتب آسمانى پيشين (نيز) آمده است، در کتب ابراهيم و موسى.52
« قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ»
بگو: «اى اهل کتاب! بياييد به سوى سخنى که ميان ما و شما يکسان است؛ که جز خداوند يگانه را نپرستيم و چيزى را همتاى او قرار ندهيم؛ و بعضى از ما، بعضى ديگر را -غير از خداى يگانه- به خدايى نپذيرد.» هرگاه (از اين دعوت،) سرباز زنند، بگوييد: «گواه باشيد که ما مسلمانيم!»53
علاوه بر این، آیات پرشمار دیگری نیز وجود دارد که نه تنها این ادیان را تایید کرده، بلکه خاستگاه مشترک آنها و قرآن را نیز یادآور میگردد.54
2- اما دسته دیگر آیاتی است که به نکوهش پیروان این ادیان در کج روی و انحرافات عقیدتی پرداخته است. در ادامه به برخی از این آیات اشاره میشود:
« وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللّهِ وَقَالَتْ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللّهِ ذَلِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِؤُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ»
يهود گفتند: «عزير پسر خداست!» و نصارى کفتند: «مسيح پسر خداست!» اين سخنى است که با زبان خود مى‏گويند، که همانند گفتار کافران پيشين است؛ خدا آنان را بکشد، چگونه از حق انحراف مى‏يابند؟!55
« وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاء اللّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُم بَلْ أَنتُم بَشَرٌ مِّمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَن يَشَاء

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، ادبیات قرآن، نقد تاریخی، مخاطب شناسی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی مطالعه تطبیقی، روش شناسی، حضرت محمد (ص)، تحصیلات تکمیلی