پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، ادبیات قرآن، نقد تاریخی، مخاطب شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

ت توصیفات مشترکی است که از این پیامبران آسمانی دیده میشود. این اشتراکات که گاه در نام و نشانیاند و گاه در معجزات و افعال، همواره دستمایه تحقیق قرآن پژوهان گشته است، چنانکه به عنوان مثال مرحوم علامه محمدهادی معرفت در کتابش، نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، به ذکر چندین مورد از این موارد مشرک پرداخته و به موارد اختلافی به نفع اسلام پاسخ گفته است.23
یکی از این موارد اشتراکی که نه در افعال و گفتار که در ارتباط میان این دو کتاب بوده، مساله ارجاع قرآن به سنن و کتب پیشین و بطور خاص عهدین است. این مساله سبب انتقاداتی به مسلمین بویژه از سوی مستشرقان و مبشران مسیحی گشته است. یکی از نمونه‌های شاخص این مساله یوسف دره حداد کشیش مسیحی لبنانی است که در یکی از کتابهایی که در رد اسلام و وحیانی بودن قرآن نوشته است برای نمونه از توصیف عیسی در قرآن به «کلمةالله» به عنوان استدلالی استفاده کرده و قرآن را همان بازگشت به کتاب مقدس میداند.24
در هر صورت و با وجود ایراداتی از این دست و برای بررسی تطبیقی و نیز برای روشن شدن اصل مساله و کنکاش در معنا و مصداق این ارجاعات، ضرورت این تحقیق بیش از پیش احساس شد و نویسنده را بر آن داشت تا دست به انجام این پژوهش بزند. بنابر این در این تحقیق به «ارجاعات قرآن به عهدین» میشود.
11-1- تحقیقات انجام شده در زمینه ارجاعات قرآن به عهدین
همانگونه که در مقدمه بدان اشاره رفت، تحقیقاتی که پاسخگوی موضوعی اینچنین باشد تاکنون سابقه نداشته است. البته در پژوهش‌هایی که تاکنون صورت گرفته اعم از فارسی زبان، عربی و یا انگلیسی زبان، اصل برخی از مصادیقِ این ارجاعات بارها مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. بررسی رابطه قرآن و کتاب مقدس با رویکردی یکسویه و یا به صورت تطبیقی در هر دو سنت تا کنون چندین بار پژوهش شده است. در کنار این موارد، اصل دو کتاب قرآن و کتاب مقدس نیز به عنوان موضوع پایاننامه مورد تحقیق واقع شده است. در موارد زیادی نیز محققین به حجیت این دو کتاب پرداختهاند.
اما اینکه این ارجاعات با رویکرد معناشناختی و گونه شناسانه در قرآن موضوع پژوهش بوده باشد، تا کنون سابقه نداشته است. در ادامه به برخی از پژوهشهایی که چه به عنوان کتاب و چه با عنوان پایاننامه به پژوهش راجع به ارجاعات خاص قرآنی یا کتاب مقدسی به عنوان مثال حضرتِ عیسی مربوط میشود اشاره مختصری خواهد شد.
11-2- تحقیقات انجام شده راجع به عیسی در کتاب مقدس
در زبان فارسی تاکنون چند ترجمه راجع به «عیسی در کتاب مقدس» انجام شده است. در این زمینه کتابهایی ترجمه شده که از نامدارترینشان میتوان به ترجمه درآمدی بر عیسی که کمبریج آن را نشر داده است اشاره نمود. در فضای انگلیسی زبان نیز تاکنون کارهای بسیاری درباره عیسی در کتاب مقدس انجام شده که به چند مورد از آنها اشاره میگردد. البته تقریبا قریب به اتفاق این پژوهشها در زبان انگلیسی نیز به تحقیقی یک سویه دست زدهاند و حضرت عیسی با اوصاف مشهورش در مسیحیت را در کتاب مقدس بررسی کردهاند. برخی از آنها نیز که عیسی را به صورت تطبیقی بررسی کردهاند، درصدد کاری تبشیری بودهاند.
از مهمترین تحقیقات راجع به حضرت عیسی علیه السلام در کتاب مقدس میتوان به Jesus the word made flesh نوشته Stephen J.Binz که توسط موسسه Threshold Bible Study نشر یافته اشاره کرد. “بینز” در این کتاب به تفسیر و واکاوی مقدمه انجیل یوحنا پرداخته و در مورد عیسی توضیحاتی ارائه کرده است. او در این اثرهمانند بسیاری از مفسران عهد جدید عیسی را خدا معرفی کرده که خلقت آسمان و زمین بواسطه او صورت گرفته و همه چیز بواسطه او هستی یافته است. در این کتاب اشارهای به حضرت عیسی ع در قرآن نشده است.
تحقیق دیگر یعنی Jesus the Word اثر Mark Francisco Bozzuti-Jones است که نویسنده و الهیدانی است که به کلیسای لوتری تعلق دارد. او در این اثر سعی بر آن داشته تا بر مبنای آراء کلیسای لوتری عیسی را به عنوان خدا و کلمه خدا شرح داده و تبیین نماید.
پژوهشهای دیگری نیز با نام و نشانی شبیه به این دو تحقیق وجود دارد که به بررسی ارجاعات قرآن به عهدین نپرداخته و صرفا عیسی را در عهد جدید و کتاب مقدس پژوهیده است.
11-3- تحقیقات انجام شده راجع به عیسی ع در قرآن
در مورد عیسی در قرآن تا کنون پژوهشهای فراوانی انجام شده که از مشهورترین این آثار میتوان به عیسی در روایات شیعه تالیف دکتر لگنهاوسن اشاره کرد. البته این اثر مانند اکثر آثار موجود درباره عیسی در قرآن و سنت اسلامی و شیعی، در آنچه هدف این پژوهش است ناکام و عقیم است. در این آثار به جنبههای مختلف شخصیت عیسی اشاره شده و او را از منظر سنت شیعی و اسلامی بررسی کردهاند.
چنان که روشن شد تحقیقات انجام شده ناظر به هدف این پژوهش نبوده است و غالب کارهایی که در نزدیکی این پژوهش قرار دارند توسط مستشرقان و با هدف تضعیف قرآن بوده است. کارهایی مانند قرآن کتاب مقدس و علم نوشته دکتر موریس بوکای نیز چنان که از اسمش پیداست به حقانیت این کتب بر اساس میزان علم پرداخته و از هدف ما به کلی فاصله دارد.
12- ادبیات موضوع
در ادبیات پژوهش هدف این است که با نگاهی به چارچوب و مبانی نظری، به روند پژوهش و نیز تعریف و تبیین متغیرهای مورد نیاز در این پژوهش پرداخته شود. در حقیقت پیش از ورود به پژوهش درباره موضوع باید مبانی و اصولی که پژوهش برپایه آنها شکل میگیرد روشن شوند، این قسمت عهدهدار همین مهم است.
12-1- ادبیات قرآن پژوهی
قرآنپژوهی25 علمی است که با بکارگیری مجموعهای از علوم که در فهم معنای ظاهری و باطنی قرآن نقش اساسی دارند، شامل مجموعه گستردهای از علوم پایه است و برای فهم معانی ظاهری و باطن الفاظ قرآن تلاش میکند. این علم بویژه پس از توجه مستشرقانی همچون نولدکه و گلدزیهر با ابعاد و رویکردهای نوینی مورد توجه قرار گرفته است. مثلا پس از انتشار کتابهایی مانند کتاب “قرآن و واژگان بیگانه” The Foreign Vocabulary of the Quran اثر “آرتور جفری” در سال 1938 در گجرات هند، بسیاری از محققان علوم قرآن مطالعات زبان شناختی را نیز وارد علوم پایه قرآن پژوهی کردند.26 تحقیقات جدید نیز مانند آنچه پرفسور میشاییل مارکس در “طرح مستندسازی قرآن و چاپ انتقادی آن”27 انجام داده است، مطالعات انتقادی، ریشه شناختی و زبان شناختی آن را نیز مورد توجهی بیش از پیش قرار داده است. علاوه بر این علومی چون مخاطب شناسی، معنا شناسی، ریشه شناسی، بیان و بدیع و … از دیرباز مورد توجه قرآن پژوهان بوده است.28
برای بررسی “ارجاعات قرآن به عهدین” نیز در راستای ادبیات قرآن پژوهی و با استفاده از ریشه یابی این ارجاعات و مصادیق آن و نیز استفاده از نظریات مفسران اسلامی، چگونگی این ارجاعات در قرآن را واکاوی خواهیم کرد.
12-2- ادبیات قرآنپژوهی مقایسهای
در قرآن پژوهی مقایسهای، علاوه بر مولفههایی که در شکلگیری صحیح قرآن پژوهی نقش موثر داشتند، باید به آیتمهای دیگری نیز توجه شود. در قرآنپژوهی مقایسهای باید هر مفهومی در بستر تطبیقیاش بررسی شود. برای مثال هنگامی که به بررسی طوفان نوح در قرآن میپردازیم، به متن قرآن، تفاسیر موجود، شان نزول، روایات موجود و نیز داده هایتاریخی همسو با روایت قرآن مراجعه میشود، اما در قرآن پژوهی مقایسهای علاوه بر این امور باید به متن مقدس دیگر نیز توجه داشت. علاوه بر این دادههای تاریخی مخالف قرآن نیز در اینجا اهمیت بسزایی دارند، بخصوص هنگامی که متن مقدس مورد مقایسه موید قرآن نباشد.
از همه مهمتر اینکه در این نوع پژوهش ادبیات قرآن نسبت به دادههای فرا اسلامی و نیز غیر اسلامی باید با توجه به تفاسیر و داده های غیر اسلامی نیز دیده شود. برای نمونه در رویارویی با مثال پیشین در قرآن پژوهی مقایسهای باید به گزارش کتاب مقدس توجه شود که در گزارش طوفان چه رویکردی را برگزیده است.
در یک بررسی مقایسهای روشن می شود که قرآن گزینشی عمل کرده و اجمالا میتوان پی برد که قرآن طوفان را محدود به منطقه معینی میداند، و کتاب مقدس مو به مو و با جزییات داستان را نقل نموده و گستره آن را تمام جهان میداند. صرفنظر از مثال مذکور، دادههای تاریخی نیز ممکن است گاهی موید قرآن باشند و گاه کتاب مقدس. اما اینکه کدام روایت صحیح است نیاز به شواهدی بیرون از متن مقدس دارد که البته در بیشتر موارد نمیتوان به نتیجه درخور رسید.
در همین گزینه اخیر (توجه به دادههای غیر اسلامی) مهمترین مساله توجه به دیدگاه قرآن به متن مقدس مورد مقایسه است. برای مثال قرآن به تایید و تصدیق اجمال کتاب مقدس اهتمام دارد. اما زمانی که متن مورد مقایسه کتاب مقدس یکی از نحلههای “ادیان شرک آلود” باشد، از سوی قرآن نه تنها هیچ گونه تاییدی یافت نخواهد شد، بلکه ممکن است گونه ای از انکار نیز در آن یافت شود.
بنابر این در قرآنپژوهی مقایسهای، علاوه بر موارد پیشگفته دیدگاه خود قرآن نسبت به متن مقدس مقابل نیز از اهمیتی بسزا برخوردار است.
12-3- ادبیات تحقیق در کتاب مقدس
تحقیقات در زمینه کتاب مقدس یا همان Bibliology سابقهای دیرینه دارد و به صورت جدی دست کم سابقه آن به پانصد سال پیش و نخستین ترجمههای کتاب مقدس از لاتین به انگلیسی باز میگردد. این تحقیقات که با رویکرد مدرن بیشتر عنوان Biblical Criticism را یدک میکشد عبارت است از مطالعه و تحقیق درباره نوشتههای کتاب مقدس، مطالعاتی که در پی داوریهای ظریف و دقیق درباره این نوشتههاست. واژه Criticism نیز از واژه یونانی Krino، به معنای”داوری کردن”،”تمیز دادن”، یا دقت در ارزیابی یا داوری گرفته شده است.29 بنابراين، نقادى كتاب مقدس ضرورتا با همه دريافتهايى كه از قديم پذيرفته شدهاند، در تعارض نيست، بلكه بدين معنا است كه فى الجمله برخى از تفاسير سنتى، به صورتى درست بر كتاب مقدس مبتنى نيست و اگر واقعيات كتاب مقدس درست بررسى شوند، تفاسير جديدى مطرح خواهند شد.30
مطالعات کتاب مقدس در دو حیطه کلی متنی و محتوایی صورت گرفته است. مطالعات متنی شامل موارد زیر است:
نقد نسخه شناختی، نقد تاریخی، نقد زبان شناختی، نقد سبک شناختی، نقد شکلی، نقد سنت شناختی، نقد ویرایشی و نقد قانونی.
مطالعات محتوایی نیز در سه حیطه کلی بررسی اخلاقی داستانهای مشایخ و انبیا، کتاب مقدس و علم، نقد تاریخی و معجزات منقول در کتاب مقدس جریان دارد.
این که هدف از این بررسیها چیست و آیا همان مطالعات سنتی در باب کتاب مقدس است همان گونه که قرآن مطالعه میشودیا خیر؟ باید در جای خود پاسخ گیرد. اما اجمالا باید گفت که این مطالعات غیر از تفاسیر سنتی کتاب مقدس است که البته امروزه هم کاربرد دارد. زیرا در تفاسیر31 سنتی مانند آنچه اریگن، جروم و ترتولیان و سایر آباء کلیسا بدان مشغول بودند بیشتر دغدغه تفسیر و تاویل متن به چشم میخورد، امری که از آغازین روزهای شکل گیری سنت تفسیری پا به عرصه وجود گذاشت و تا به امروز ادامه دارد.
در اینجا نیز منظور از کتاب مقدس و کتاب مقدس پژوهی اعم از Bibliology و Biblical Criticism میباشد و از هر دو فرایند در مسیر فهم بهتر «ارجاعات قرآن به عهدین» استفاده خواهد شد.
علاوه بر این توجه به یک مساله مهم در این باب ضروری به نظر میرسد و آن تفاوت نظر بین کتاب مقدس و قرآن در یک زمینه است. محققان اسلامی قرآن را به صورت لفظ و معنا وحی از سوی خدا میدانند. اما در مورد کتاب مقدس جریان متفاوت است. زیرا بسیاری از محققان مسیحی بین وحی و الهام تفاوت قائل شده و در نتیجه تفسیر کتاب مقدس متفاوتی ارائه میکنند.
معنی دقیق و تحت اللفظی الهام، دمیدن است. کلمهای که در کتاب دوم تیموتائوس 3: 16 به الهام ترجمه شده است در متن یونانی Theopneustos میباشد. این کلمه مرکب از دو جزء Theos به معنی “خدا” و Pneo به معنی “دمیدن” تشکیل شده و مجموعا به معنی “خدا دمید” است.32
اصطلاح الهام در ادبیات مسیحی به نوعی تجلی خداوند (اقنوم سوم یعنی روحالقدس)، در افراد پاک تفسیر شده است و در حقیقت نوعی “روشنشدگی” تلقی میشود. بنابر این، دریافت الهام هرگز به معنی آن نیست که خداوند، با افراد الهام یافته از طریق صدا سخن گوید.33
 برخی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، محبت خداوند، منابع معتبر، مشروعیت بخشی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی کتاب مقدس، بررسی تطبیقی، ادبیات تطبیقی، ادبیات تحقیق