پایان نامه با واژه های کلیدی نیازسنجی، نیازهای آموزشی، نیازسنجی آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

فرد به نحو رضایت بخشی کار نمی کند، سپس نیاز آن شناسایی و رفع می شود. این رویکرد به شناسایی نیازهایی منجر می شود که اولویت بیش تری برای سازمان داشته و یا این که از درجه فوریت بالاتری برخوردارند (همان منبع).
هدف نیازسنجی: شناسایی هدف های مهم، مشخص کردن انحرافات برنامه ی درسی از نیازها و شناسایی هدف های مستقیم و بکر برنامه درسی است (هاشمی، 1391).

2-2-14 قلمرو نیازسنجی
به نظر فتحی واجارگاه (1385) نیازسنجی می تواند در سه قلمرو مختلف انجام پذیرد:
1- نیازسنجی در سطح جهانی
مثلاً بررسی هایی که توسط برخی سازمان های بین المللی در این خصوص انجام می شود.
2- نیازسنجی در سطح ملی
در چنین وضعیتی سازمان یا بخش خاصی عهده دار گردآوری و تحلیل اطلاعات مربوط به نیازهای آموزشی است.
3- نیازسنجی در سطح منطقه ای
هنگامی که نیازسنجی در نظام غیر متمرکز صورت می پذیرد، مناطق هر استان می توانند نیازهای آموزشی معلمان، مدیران و … را مورد سنجش و تحلیل قرار دهند.
کافمن (1991) نیازسنجی می تواند در قلمروهای مختلف انجام پذیرد. و این امر تا حدود زیادی به نظام برنامه ریزی آموزشی و درسی (درجه تمرکز و عدم تمرکز) بستگی دارد. با این حال از لحاظ تئوری، نیازسنجی می تواند در سطوح زیر صورت گیرد.
1) نیازسنجی در سطوح جهانی: نیازسنجی می تواند در سطح جهانی انجام پذیرد. مثلاً بررسی هایی که توسط برخی از سازمان های بین المللی در این خصوص انجام می شود.
2) نیازسنجی در سطح ملی: نظام های متمرکز برنامه ریزی آموزشی و درسی معمولاً از این سطح نیازسنجی استفاده می کنند. در چنین وضعیتی سازمان یا بخش خاص عهده دار گردآوری و تحلیل اطلاعات مربوط به نیازسنجی آموزشی است.
3) نیازسنجی در سطح استانی: در این سطح، هر استان یا ایالت خاص، نیازهای آموزشی جامعه تحت پوشش خود را مورد بررسی و تحلیل قرار می دهد.
4) نیازسنجی در سطح منطقه ای: هنگامی که نیازسنجی در نظام غیر متمرکز صورت می پذیرد، مناطق هر استان می توانند نیازهای آموزشی معلمان، مدیران، دانش آموزان و … را مورد سنجش و تحلیل قرار دهند.
5) نیازسنجی در سطح موسسه یا مدرسه: در این حالت، هر مدرسه یا سازمان، نیازهای آموزشی خود را بررسی نموده و برنامه های ویژه ای برای رفع آن ها طراحی می نماید. این مسأله خصوصاً در نظام هایی که «غیر متمرکز» هستند، انجام می گیرد.
6) نیازسنجی در سطح درس یا دوره: به طور ویژه، نیازسنجی می تواند برای هر درس یا دوره خاصی به طور جداگانه انجام شود. مثلاً در قالب یک دوره آموزشی ویژه، نگرش صاحب نظران در خصوص محتوا، موضوعات و اهداف ضد درسی آن دوره مورد بررسی و تحلیلی قرار گیرد.
آلن12، (1997) نیازسنجی در سطح ایالتی (استانی) را مطرح می کند. در این سطح، هر ایالت (استان) خاص، نیاز آموزشی جامعه تحت پوشش خود را مورد بررسی و تحلیل قرار می دهد.
نیازسنجی در سطح مؤسسه و یا مدرسه توسط رونالد و همکاران (2003)، عنوان شده است. در این حالت، هر مدرسه یا سازمان، نیازهای آموزشی خود را بررسی نموده و برنامه ویژه ای برای رفع آن ها طراحی می نماید. این مسئله در نظام هایی که غیر متمرکز هستند انجام می گیرد.
دسلر، (2008) سه حوزه اصلی برای نیاز سنجی ذکر کرده است:
1- حوزه سازمانی: مستلزم بررسی اهداف، منابع و محیط اجتماعی، تکنولوژیکی و اقتصادی و قانونی است که سازمان در آن فعالیت می کند.
2- حوزه فردی: دانش، مهارت و نگرش افراد در ارتباط با زمینه های سازمانی و برنامه های حال و آینده سازمان از طرق مختلف مورد ارزیابی قرار می گیرد.
3-حوزه شغلی: مستلزم سنجش و ارزیابی وظایف هر شغل بر اساس دانش، مهارت و نگرش مورد نیاز برای انجام آن می باشد.

2-2-15 تکنیک های نیازسنجی
تکنیک های مورد اشاره در این گروه از تکنیک های نیازسنجی، عمدتاً ناظر بر شناسایی مشکلات فردی و مشکلات موجود در سیستم می باشد که ممکن است کارآیی یک سازمان را کاهش دهد.در این گروه چهار تکنیک معرفی شده است:
1-تکنیک رویداد مهم
در این تکنیک، فرض بر این است که رویدادهای درون سازمان به عملکرد مثبت و یا منفی کارکنان مربوط می شود، از این رو، باشناسایی عملکردکارکنان برجسته و ضعیف، کوشش می شود عملکرد های برجسته از طریق آموزش به دیگر کارکنان تعمیم یابد و عملکرد های ضعیف زدوده شود. در این تکنیک، در واقع، فاصله عملکرد کارکنان برجسته و ضعیف نیازی می باشد که باید برای افزایش کارآیی سازمان برطرف گردد.
2-تکنیک درخت خطا
این تکنیک بیشتر با محاسبات ریاضی همراه است و به نوعی، تحقیق در عملیات سازمان محسوب می شود. در این تکنیک، احاطه به کل سیستم و ارزیابی درون دادها و عملیات و بازده ها ضروری است. هرگونه تغییرات و یا تصمیم گیری، که محصول تحقیق در عملیات سیستم می باشد (مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی،1381).
2-2-16 موانع نیازسنجی
در اجرای نیازسنجی ممکن است موانعی وجود داشته باشد که در زیر برخی از آن ها ذکر می شود:
1) مشکلات مالی: اجرای نیازسنجی مستلزم صرف هزینه های قابل توجهی است که سازمان به دلیل مشکلات مالی ممکن است نتواند نیازسنجی را به طور کامل انجام دهد (دعایی، 1385).
2) عدم وجود نیروی متخصص: فقدان نیروی متخصص و با تجربه از موانع اجرای نیازسنجی است که در این صورت آموزش افرادی که مستقیماً درگیر هستند ضرورت می یابد (همان منبع).
3) مقاومت کارکنان: مقاومت کارکنان در برابر نیازسنجی می تواند به دلایل زیر باشد:
– عدم انگیزه برای مشارکت در اجرای نیازسنجی
– نگرانی از اینکه اطلاعات بدست آمده از نیازسنجی ممکن است مورد سوء استفاده قرار گیرد
– ترس از به خطر افتادن منافع و موقعیت خود در سازمان چرا که اجرای نیازسنجی در نهایت به تغییر در برنامه های سازمان و بهبود منجر خواهد شد (محمدی چمردانی، 1385) در جمع بندی می توان گفت چنان چه مدیران سازمان، آموزش را به منزله هزینه بپردازند و نه سرمایه گذاری اجرای نیازسنجی و برنامه های آموزشی با موفقیت همراه نخواهد بود. یقیناً حمایت سیاستگذاران اصلی سازمان، ضامن اجرای نیازسنجی موفق و درستی خواهد بود.

2-2-17 اصول نیازسنجی
فتحی واجارگاه (1385) چهار اصل را به عنوان اصول نیازسنجی بر شمرده است:
• اصل تداوم
به دلیل تغییرات مداوم محیطی و درونی و ضرورت اثر بخشی سازمان و برنامه های آموزشی، نیاز سنجی باید مداوم صورت گیرد.
• اصل جامعیت
به دلیل اهمیت و جایگاه اطلاعات حاصل از نیازسنجی در برنامه ریزی، لازم است اطلاعات جامعی شامل همه ابعاد و ارکان و از جهات گوناگون و با استفاده از روش های مختلف گرد آوری و تجزیه و تحلیل شود.
• اصل عینیت و اعتبار
این اصل ایجاب می کند که از روش های عینی تر استفاده و داده ها از اعتبار و عینیت لازم برخوردار گردند.
• اصل مشارکت
پیچیدگی موقعیت و جامعیت نیازسنجی برخورداری از همکاری یک تیم نیازسنجی را ایجاب می کند.
دو اصل زیر نیز توسط عباس زادگان و ترک زاده (1386) به اصول فتحی واجارگاه افزوده شده است:
اصل واقع بینی: عاملین نیازسنجی باید پیش از اجرای طرح نیازسنجی، نسبت به مطالعه و شناخت هدف، حوزه، سطح و محیط نیازسنجی و واقعیات عمل نمایند.
اصل رعایت ملاحظات فرهنگی: توجه به جوّ و خصوصیات فرهنگی حاکم بر سازمان نیازسنجی از دو سو لازم است. اول از آن جهت که این ویژگی ها عملاً در کار ما نمود پیدا می کنند و حتی آن را جهت می دهند و دوم آن که لازم است طرح ریزی نیازسنجی و انتخاب روش ها و ابزارها و حتی تعبیر و تفسیر اطلاعات متناسب با موقعیت فرهنگی و کلی سازمان انجام شود.
به نظر محقق انجام نیازسنجی مستلزم تعهد و احساس مسؤولیت تمامی افراد درگیر است به گونه ای که موفقیت و یا شکست هر برنامه نیازسنجی به آن بستگی دارد.

2-2-18 انواع نیازسنجی
کافمن (1972) با توجه به موارد کاربرد از شش نوع نیازسنجی به شرح زیر نامبرده است:
• نیازسنجی آلفا13
این نوع نیازسنجی با بررسی، تهیه و تنظیم و اجرای انواع سیاست ها و خط مشی ها ارتباط دارد. در نیازسنجی آلفا، اقدامات و فعالیت ها با آن چه که باید باشد مرتبط است و بررسی معایب و مسائل موجود در درجه اول اهمیت قرار ندارند. هدف اصلی ممکن است تغییر اهداف و مقاصد فعلی باشد و این امر ممکن است به طرح اهداف و مقاصد جدید و تدوین برنامه های نو منجر شود. کافمن نیازسنجی آلفا را از آن جا که یک مسیر معیّن را برای شناسایی تغییرات و انجام آن ها به طور عمیق و یا نقطه شروع کاری ممکن می سازد، اساسی ترین نوع نیازسنجی می داند.
• نیازسنجی بتا14
در این نوع نیازسنجی، اهداف و مقاصد و سیاست های آموزشی یا غیر آموزشی درست فرض می شود. هدف نیازسنجی شناسایی فاصله یا شکاف بین عملکرد فعلی با عملکرد مطلوب است.
• نیازسنجی گاما15
این نوع نیازسنجی، عمدتاً ناظر بر اولویت بندی اهداف و مقاصد است و کیفیت و کمیّت آن ها مدّ نظر قرار نمی گیرد.
• نیازسنجی دلتا16
این نوع نیازسنجی، در پی بررسی شقوق مختلف عمل با هدف مشخص کردن شیوه انجام بهینه یک کار یا وظیفه است.
• نیازسنجی اپسیلون17
در این نوع نیازسنجی، شکاف بین نتایج حاصل و اهداف مشخص شده، تعیین و به نوعی تحلیل می شود. نتیجه این نوع نیازسنجی در گام های بعدی برنامه ریزی مورد استفاده و مبنای تغییر یا اصلاح برنامه قرار می گیرد.
• نیازسنجی زتا18
در این نوع نیازسنجی، همواره به گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات درباره طراحی، اجرا و ارزشیابی برنامه پرداخته می شود و براساس آن در خصوص حفظ یا تغییر اجزای مختلف برنامه تصمیم گیری می شود. بنابراین ممکن است بخشی از برنامه تغییر کند بدون آن که سایر اجزای آن دچار تحوّل شوند.

2-2-19 الگوهای نیازسنجی
یک الگو به عنوان یک فهرست منظم، یک جدول طبقات، یک نمودار و یا فرمولی برای شکل کلی تعریف می شود. که احتمالاً جزئیات آن از نظم معینی برخوردار است. طرح ریزی و اجرای پروژه های نیازسنجی آموزشی، در هر سطحی مستلزم پیروی از یک طرح و الگوی عمل مشخصی است. انتخاب یا طراحی و تدوین الگوی نیازسنجی می تواند باعث تسهیل و افزایش دقت و اعتبار فرآیند نیازسنجی شود(سوریانو19، 1997).
مهم ترین الگوهای نیازسنجی آموزشی عبارتند از:
• الگوی کافمن و هرمن
کافمن و هرمن20 نیازسنجی آموزشی را در یک زمینه برنامه ریزی آموزشی استراتژیک مدّ نظر قرار داده اند.
این الگو یک الگوی عمومی بوده که می توان آن را در سطوح مختلف سازمانی، شغلی و فردی مورد استفاده
قرار داد. مراحل الگو به شرح زیر است:
– تصمیم گیری درباره استفاده از داده ها برای نیازسنجی
– تعیین سطح مورد نظر برای نیازسنجی (فراسوی کلان، کلان و خرد)
– شناسایی افراد ذیربط در نیازسنجی و برنامه ریزی
– جلب مشارکت افراد ذیربط در نیازسنجی
– جلب توافق جمعی درباره سطح نیازسنجی
– گردآوری داده های مرتبط با نیازهای درون و برون سازمانی
– فهرست کردن نیازهای شناسایی شده و تائید و توافق جمعی درباره آن ها
– رتبه بندی نیازها بر حسب اولویت
جلب توافق همکاران درباره نیازهایی که برای چاره جویی انتخاب شده اند و باید برای آن ها چاره جویی کرد (عباس زادگان و ترک زاده، 1386).
• الگوی کلاین21
این الگو بیش تر در سطح دروس و دوره های آموزشی کاربرد دارد ولی می توان آن را در هر سطحی به کار برد. این الگو نیازسنجی آموزشی را در چارچوبی قیاسی مدّ نظر قرار می دهد و بر جلب مشارکت همگانی و رویکرد های اجرایی و کاربردی نتایج حاصل از نیازسنجی تأکید می ورزد.
مراحل الگو به شرح زیر است:
– شناسایی اهداف
– مرتب کردن اهداف بر حسب اهمیت آن ها
– مشخ نمودن شکاف بین عملکرد مورد انتظار و واقعی
– مشخص کردن اولویت ها برای اجرا (سوریانو، 1997)
• الگوی نیازسنجی اتحادیه نظام آموزشی
از این الگو مانند سایر الگوهای عمومی، می توان در سطوح محدودتر و یا فراتری استفاده کرد. هدف اساسی این الگو نشان دادن مراحل مهمی است که در هر مطالعه نیازسنجی باید دنبال شود. مراحل این الگو عبارتند از:
– برنامه ریزی جهت مطالعه نیازسنجی
– شناسایی نیازهای درک شده از طریق بررسی نظرات و دیدگاه ها

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نیازسنجی، نیازهای آموزشی، نیازسنجی آموزشی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نیازهای آموزشی، نیازسنجی، اولویت بندی