پایان نامه با واژه های کلیدی نقش برجسته، ایران باستان، سنگ های قیمتی، نقوش هندسی

دانلود پایان نامه ارشد

درموزه ایران باستان
این نقش برجسته قالبی بدون سر و پایین تنه است. از دوران عیلام میانی و از جنس گل پخته است. در موزه ایران باستان نگهداری می شود. زن در بالاتنه هیچ گونه پوششی ندارد و به علت نداشتن سر از پوشش آرایش موهایش اطلاعی در دست نیست گردنبندی با ضخامت پهن و مربع مربع گونه و با آویز برگردن وی آویزان است. حاشیهای تزئینی با نقش جناغی از شانه زن به صورت مورب تا کمر آمده است. این حاشیه و گردنبند و چند النگو تنها پوشش بالاتنه هستند. این نقش برجسته مانند دیگر نقوش برجسته سوکلمخهاست همبرهنه و هم زنها دست را به حالت احترام در حال نیایش جلوی سینه خود گرفتهاند(مجیدزاده ، 1386 :77). طرح 4-14 _ شکل 4-17 .

4-2-12. پلاک قالبی یک زن از گل پخته یا سفال
این نقش برجسته قالبی از حفاری های هفتتپه کشف شده و اکنون در موزه ایران باستان در قسمت دوران عیلام میانی نگهداری میشود. الهه مادر مانند سایر الههها به حالت احترام سینههای خود را در دست نگاه داشته است (نگهبان ،1351 :37).
به علت عدم وجود سر و پاهای الهه از طرز آرایش سر و موها اطلاع دقیقی در دست نیست پیراهن الهه تا پایین پا بلندی دارد نقوش دایره، برجسته مانندی مزین پارچه گشته و یک دامن تا زانوهای او روی پیراهن پوشیده شد حاشیه دامن منگولهای و مجزا از دامن است. حاشیه و پایین دامن به شکل والان است. چند حلقه دستهای الهه را مزین کرده، قسمت بالاتنه پیراهن روی سرشانهها و شانهها و قسمت بازوها پارچهای لخت تا پایین آمده که بلندی آن به خاطر نقش پایین مجسمه معلوم نیست. طرح 4-15 _ شکل 4-18 .

4-2-13. سردیس از گل پخته
سردیس مذکور متعلق به دوران عیلام میانی (قرن 4 قبل از میلاد) است. از گل پخته ساخته شده و اکنون در موزه ایران باستان نگهداری میشود سردیس متعلق به یک زن است موها کاملاً آراسته و تاجی دور تا دور سر با تزیین های دایره مانند که شاید روزگاری از جنس سنگهای قیمتی بوده است بسته شده است. شکل 4-19 .

4-2-14. دو سردیس از دوران عیلام میانی
دو سردیس دیگر از دوران عیلام میانی (قرن چهاردهم قبل از میلاد) از گل در موزه ایران باستان در معرض دید علاقهمندان است. یکی از این دو سردیس تاجی مانند سردیس قبل دور تا دور سر خود دارد گلوبندی 4 ردیفه دور تا دور گردن وی پیچیده شده است. سردیس دیگر آرایش موی ساده و چسبیده به سر دارد چشمها بزرگتر از حد معمول است و چانه ها w گونه است. شکل 4-20 .

4-2-15. سردیس عیلام میانی از گل
سردیس مذکور از دوران عیلام میانی مربوط به قرن چهاردهم قبل از میلاد و اکنون در موزه ایران باستان در معرض دید عموم است. سردیس از جنس گل ساخته شده با در نظر گرفتن نسبت پیکرسازی عیلامی می توان گفت که سردیس مذکور متعلق به یک زن بوده است. وجه تمایز مردان از زنان در هنر عیلام در درجه نخست وجود ریش بود که این سردیس فاقد این ویژگی است. در سردیس شاهد موهایی با آرایش دو طبقه هستیم پوششی نوار مانند موها را مزین کرده است. نوار از ضخامت مناسبی هم چون پارچههای کتان درجه دو (ضخامت جین) برخوردار است. نقش مرکزی دارای خطوط جناغی و نقوش حاشیه برعکس عمل شدهاند. از نقش نوار استنباطی دیگر نیز میتوان داشت که نوارها دو عدد باشند و به یکدیگر متصل شدهاند هر چند نظریهی دو نوار جداگانه به علت چسبندگیشان (کنار هم قرار گرفتن) رد میشود. به انتهای موها نواری پهن متصل شده و تا انتهای پیراهن همانند پیکره سوکلمخها آویزان گشته است. در پیکره سوکلمخها دیدیم نواری تزئینی در مسیر ستون فقرات (فرو رفته باید از سنگ یا شیء تزئینی به غیر از عاج پر شده بود) از زیر گردن تا پشت زانو ( لبه پیراهن) کشیده میشد و در پایین تزیین منگوله مانندی پیدا میکرد. شکل 4-21 .

4-3. شواهدی ازمدارک باستانشناختی مرتبط با لباس زنان و مردان در دوره عیلام نو
4-3-1. پیکره زن از معبد الهه پی نی کیر
پیکره کوچک این زن از معبد الهه پینیکیر در چغازنبیل به بلندی 1/10 س.م از جنس بدل چینی است در موزه لوور نگهداری و مربوط به قرن 13 ق.م است. لباس آستین رگلان دارد. یقه قایقی بالاتنه از خط کمر جدا، چسبان و تنگ است. پایینتنه در قسمت حاشیه دامن مزین به طراحی خاصی است در قسمت جلو لباس، نواری با پهنای زیاد از قسمت کمر به پایین آویزان شده. سرتاسر لباس پولک دوزی شده است. طرح 4-16 _ شکل 4-22 .

4-3-2. سه پیکره کوچک وقفی از معبد این شوشیناک
سه پیکره وقفی از اواخر هزاره دوم پ.م اشیای تدفینی هستند که، در منطقه معبد اینشوشیناک به دست آمده اند. این سه پیکره به ترتیب 2/7 س.م ، 1/7 و 8 س.م بلندی دارند . از جنس بدل چینی خاکستری رنگ و در موزه لوور نگهداری میشوند. گیسوان این زنان نیایشگر به شیوه عیلامی آرایش شده است. «یکی از آنها دست راست خود را به حالت احترام و نیایش خدایان بلند کرده و انگشت شهادت را بالا برده است. دو زن دیگر هر یک در دست خود کبوتری دارند»(مجیدزاده ،1386 :83). لباسها به علت فرسایش زیاد قابل تشخیص نیستند. طرح 4-17 _ شکل 4-23 .

4-3-3. پیکره ملکه نپیراسو
«این اثر شاهکاری از هنر مجسمهسازی به شیوه ریختهگری در نیمه دوم هزاره دوم پیش از میلاد است اهمیت آن نه تنها از لحاظ اطلاعاتی است که در زمینه تحول تکنیکی در اختیار میگذارد بلکه به لحاظ ویژگیهایی است که از هنر شبیه سازی در خاورمیانه در این دوران عرضه میدارد»(مجیدزاده، 1386: 84).
«پیکره همسر اونتاش کال، نپیریش به نام نپیراَسو از لایه های فوقانی اتاقی در معبد نین- خورسگ در ارگ شوش بدست آمده که شولگی آن را در بخش مرکزی شرقی اکروپل بنا کرده بود پیکره نپیراسو گرچه شکسته است، اما هنوز 1750 کیلوگرم وزن دارد و به راستی توسط پردا مشهورترین اثر در هنر عیلامی است» (پاتس، 1388 : 339). وزن زیادش از ظرافت نقش آن نمیکاهد هم اکنون در موزه لوور در معرض دید علاقهمندان است. به علت شکستن قسمت سر ملکه از آرایش مو و سر وی اطلاعی در دست نیست. بالاتنه لباس ساده با آستین کوتاه و پایینتنه با دامن زیبایی پوشیده شده است. دامن با انحنای بسیار ملایم شبیه به یک زنگ بلند است. تنپوشی در قسمت کمر با یک نیمدامن شرابهدار دیده میشود. این نیمدامن (دامن کوتاه) از کمر تا رانهای ملکه را فرا گرفته اند. حاشیهای پهن به لبه ی پایین دامن زیرین دوخته شده که چینهای ملایم شرابههای آن یکنواختی حاصل خطوط موازی و دارای سکون در لباس را برهم میزند. «نوار پهن و تزئینی به احتمال زردوزی شدهای از کمر آغاز و تا لبهی دامن ادامه مییابد»(مجیدزاده، 1386: 84).
نقشهای دایرهای نقطه مانند بخشهای زیادی از دامن را که ساده است دربرگرفته و احتمالاً نشان از تزیین پولکدوزی یا حتی مرواریددوزی می باشد. در مجموع پیکره تجسم کاملی است از، بانویی بزرگ که در لباس رسمی خود از برابر مهمانان عالیقدر بر روی فرشهای گرانبها میخرامد. بیشتر کارهای تزئینی روی لباس نپیراسو در اصل قالبگیری شده است، کتیبه، روزنهها و بخشهایی از حاشیهها با نقوش هندسی پس از قالبگیری حکاکی شدهاند. شکل کلی مجسمه به پیروی از سنت کهن پیکرتراشی در بینالنهرین استوانهای است. شکل 4-24.

4-3-4. پیکره های کوچک از طلا بر پایه مفرغ
«مجسمهی کوچک از طلا و یک پیکره مشابه از طلای سفید از سطح سنگفرش یک گور در برابر معبد این شوشینک بهدست آمده»(مجیدزاده، 1386 : 85).
این پیکرهها به احتمال زیاد متعلق به یکی از پادشاهان یا شاهزادگان شوش بوده است و به معبد خدایان اهدا گردیده. هر دو پیکره بر پایهای مفرغین سوار گشتهاند و هر دو آنها بزغالهای را با دست چپ در برابر سینه گرفته و دست راست را به حالت احترام و نیایش در برابر خدایان بالا آوردهاند پیراهن یا دو تکه است یا به وسیلهی کمربندی در ناحیه کمر محکم و جمع شده است. در کل لباس تنگ و چسبان مینمایاند. آسیتنها کوتاه، دارای بالاتنهای ساده و با (نقوش یا پولک های) ستاره مانند میباشد. دامن پیراهن بلند تا روی پشت پا بوده و دارای حاشیهای پرچین است. چین حاشیه آنقدر پر است که مانند مدلهای دانته29 امروزی مینمایاند. دامن پر از پولک است که پیکرهساز با ایجاد دایرههایی آنها را نشان داده.(شاید نقاط بر جا مانده از فلزهای گرانبها یا سنگ های قیمتی نیز بوده است) ریشها چهار گوشه و مرتب است. شکل 4-25 _ شکل4-26 .

4-3-5. نقش برجسته مفرغی ارگ شوش
این نقشبرجسته مفرغی از قرن 12 قبل از میلاد با بلندی 82 س.م در موزه لوور نگهداری میشود. این نقش برجسته بیشک یادمانی است از پیروزی عیلامیها که حداقل از سه ردیف نقش تشکیل شده بود. ردیف اصلی میانی رژه هفت جنگجو را نشان میدهد که هر یک کمانی کوچک در یک دست و سلاحی مانند خنجر در دست دیگرشان دارند. بر پشتشان تیردانی پر از تیر و بر شانههایشان حمایل است. این لوح تزئینی گویای آن است که در دوران عیلام میانی شهر شوش یکی از مراکز بزرگ فلزگری به شمار میآمده و هنرمندان ماهری در آن گرد آمده بودهاند تا ‌آثاری همچون ملکه نپیرآسو و نقش برجسته مورد بحث را بسازند. این لوح تزئینی تنها قسمتهایی از آن باقی است. آرایش موی سر منظم و دو طره از دو سوی شقیقهها آویزان گشته است. ریشها بلند و منظم است. لباس آنها پیراهن بلند تا ساق و با آستینهایی تا مچ دست است زرهی آستین کوتاه روی لباس پوشیده شده پایینتنه پیراهن (قسمت دامن) مانند دامن لنگی جلوی پاها روی هم ‌آمده است. غلافی به کمر آنها بسته شده است. طرح 4-18 _ شکل 4-27 .

4-3-6. نقش برجسته زن نخ ریس از شوش
نقش برجسته زن نخریس از شوش یکی از بارزترین نقوش برجسته از دوران عیلام جدید قرن هشتم و هفتم قبل از میلاد است این نقشبرجسته بر روی قیر طبیعی کار شده و ارتفاعی در حدود 3/9 س.م و عرض 13 س.م دارد هماکنون در موزه لوور نگهداری میشود. این اثر با جزئیات دقیق خود مهمترین نقش برجسته در خصوص لباس و تنپوش عیلامیان است این زن اشرافی در حال نخریسی بر روی چهارپایه ای با پایههایی به شکل پنجههای جانوری گربهسان همچون شیر نشسته است در برابر او میزی مملو از میوه و یک ماهی وجود دارد. وی در حال نخریسی از منظره لذت میبرد از پنجره روبرویش اثری بر جای نمانده اما تکهای از پرده پنجره مقابل باقی مانده است. شرابههای پایین پرده و نوار شرابه دور چهار پایه به هم شباهت کامل دارد. پشت سر زن خدمتکاری با بادبزن وی را باد میزند. موهای خدمتکار فر و لباسش پیراهن بلند و آستین کوتاه است که چند حلقه النگو دستهای وی را مزین و کمربندی خشتی مانند لباس را در قسمت کمر تنگ کرده است. زن اشرافی با پیراهن و شالی حاشیهدار که شانههای وی را پوشانده ملبس است. آستین کوتاه پیراهن در بازوی راست از حاشیهای همانند چند ردیف النگو دیده میشود که شاید جمع شدن ‌آستین به بالا را جهت انجام کار نشان میدهد. پیراهن ساده و بلند است حاشیه شنل منظم و مربع مربع است. موهای او شینیون شده و بسته است. اختلاف طبقاتی دو زن را از روی فرم تنپوش آنها میتوان مشاهده کرد. شکل4-28 .

4-3-7. نقش برجسته کول فرح
نقشبرجسته فوق در منطقه شمالی کولفرح است . تاکنون اندازه های متفاوتی درباره آن مطرح شده به طوری که: لایارد ارتفاع تاقچه ای را که تصویر بر آن حجاری شده است «102 س.م و عرض 165 س.م ذکر میکند»(21: 1965 ، konig).
واندنبرگ اندازه ای معادل«100×170 س.م» قید مینماید(VandenBerghe 1963: 25). مجیدزاده «صحنه اصلی را حدودا و به طول 170 و عرض یک متر میداند»(مجیدزاده ، 1386: 19).
موضوع نقشبرجسته عبارت است از: صحنه قربانی حیوانات در مقابل هانی30 حاکم محلی آیاپیر یا ایذه- مال امیرکنونی، در دوره پادشاهی شوترورناهونته31 یا شوتروک ناهونته دوم32 (716-699 قبل از میلاد) نقش حکمرانان عیلامی در منطقه آیاپیر در سمت چپ ایستاده سر به طرف راست نشان داده شده است بالاتنه از روبرو پاها و سر به صورت نیمرخ این امر یکی از ویژگیهای هنر حجازی نقوشبرجسته عیلام است. پیکره همقد ارتفاع تاقچه است همانند نقش برجسته پادشاه عیلامی در نقشرستم. هانی کلاه بزرگ و گردی بر سر دارد . موها از زیر کلاه در پشت سر حالت مو یا روبان است، تا آرنج

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نقش برجسته، ایران باستان، بین النهرین، نقوش هندسی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نقش برجسته، دوران باستان، تاریخ ایران، بین النهرین