پایان نامه با واژه های کلیدی مراسم مذهبی، فرهنگ و تمدن، دوران تاریخی، ماوراءالنهر

دانلود پایان نامه ارشد

پیرامون صدها پیکرک سفالین بدست آمده که متعلق به هزاره سوم و دوم پ.م هستند. پیکرکهای سفالین زنان ملبس اصولا با لباسهای بلند به تصویر کشیده شدهاند. تصویر زنان ملبس به حالت نیایش و احترام از نظر حالت و تناسبات اندامی شیوه رسمی و سلطنتی عیلام میانه را به نمایش میگذارند. پیکرکهای سفالین اولیه عیلام از جهت اینکه قالب شکل را کاملا در برمیگیرد جالب هستند. اولین نوع از پیکرکهای شوش پیکرکهای بلند قلمی هستند . آنها با نوار سینه اریب و گردنبندی متشکل از چندین مهره که به طور فزایندهای تخت میشوند و تناسبات اندامی آنها نیز به طور جالب توجهی تغییر شکل مییابد. عموما پیکرهها مرتبط با آیین نیایش روزمرهی خانوادگی شناخته میشوند. صدها پیکرک مونث از دوران عیلام شاید مترصد بازگویی اشتغالات ذهنی مسلط بر مردم آن زمان باشد.

4-1. مدارک باستان شناختی از لباس زنان و مردان در دوره عیلام قدیم:
وجه تمایز مردها از زنان در هنر عیلام در درجه نخست وجود ریش بوده است. هنرمندان عیلامی در تمام دوره ها زنان را با موی آراسته نشان میدادند. از آثار به جا مانده از قوم عیلامی به این نتیجه میرسیم که آنان بسیار پیشرفته و با فرهنگ بودهاند.
امروزه بیشتر عیلامشناسان و پژوهشگران تاریخ و تمدن-های دنیای قدیم، پیرآمیه، والتر، هینتس، استرابون، کامرون، دیولافوا و همسرش، ژاک دومرگان، رومن گیرشمن، ژان پاره و … عیسی بهنام، یوسف مجیدزاده بر این عقیده اند که: وقتی در سال 538 پ.م عیلام تحت فرمانروایی پارس ها قرار گرفت همه ی هنر و تمدن خویش را به آن ها منتقل کرد. در حقیقت به قول هینتس: «پارس ها وارث هنر و تمدن عیلامی شدند» و کاملاً منطقی است اگر بگوییم که تاریخ سرزمین ما تا این زمان منحصر به تاریخ عیلام بوده است.
سوسن معتقد در مجلهی اثر بررسی جامع و مفصلی در مورد پارچهی کشف شده در سال 1361 از تابوت برنزی کیدین هوتران در ارجان بهبهان به عمل آوردهاند که بسیار جالب است. ایشان در قسمتی از تحقیقاتشان در این مورد مینویسند: «با توجه به جدول بافتههای ایران در دوران تاریخی، پارچههای ارجان سالمترین بافتههایی هستند که در کمیت قابل بررسی تا قرن هشتم پ.م در ایران یافت شده است. همچنین قدیمیترین بافتهای است که گلهایی به شکل هشتپر رزت لابهلای ریشههای انتهایی بافت، گلدوزی شده است .این طرح و نقش در هیچکدام از پارچههای مکشوفه از چتلهیوک و مصر و نمونههای پیدا شده در ایران وجود ندارد.
از مطالعهی آثار باقی مانده در سیلک کاشان، مرودشت و شوش به تمدن و فرهنگی پی میبریم که عیلام در نتیجهی آمیزش با بینالنهرین (آشور،‌بابل،سومر و آکاد یا اکّد) بهدست آورده بود، گرچه خود از فرهنگی بسیار غنی برخوردار بوده است. «‌به هر حال شوش مرکز تلاقی دو تمدن مهم بوده است: یکی تمدن جلگهی بینالنهرین و دیگری تمدن فلات ایران» (آمیه :1349 ،23)؛ به طور کلی سده ی سیزدهم پ.م یا کمی بیشتر اوج شکوفایی مظاهر فرهنگی عیلام بوده است؛ نگاهی به آثار بهدست آمده از این دوران به ویژه در حفریات چغازنبیل بیان کنندهی فرهنگ و تمدن عیلامیان در دوران پادشاهی اونتشگل می باشد زیرا تمامی آثار ارزشمند را پس از مرگ او به شوش آوردند. شهر شوش محل تلاقی دو تمدن بزرگ بوده است که یکی در دیگری اثرات زیاد داشته: یکی تمدن جلگهی بینالنهرین جنوبی و دیگری تمدن فلات ایران. اگر به وضع جغرافیایی شوش توجه کنیم این مطلب خوب روشن می شود در واقع این شهر در جلگه ی بینالنهرین واقع است، ‌ولی دنبالهی فلات ایران است. نفوذ این تمدن تا شمال شرق و نواحی خراسان و ماوراءالنهر پیش رفت. گیرشمن تحت عنوان پیشتاز تاریخی ایران در هزاره ی چهارم پ.م. مینویسد: «شکل و صورت ظروف تثبیت شد و در اطراف و جوانب پرتوافکن گردید و بر اثر خوبی آن، منطقهی انتشارش مرتباً دورتر رفت این فن در طول جادهی جنوبی تا سیستان کشیده شد و از آنجا به بلوچستان و دره ی سند سرایت کرد و از سوی شمال شالودهی فرهنگ و تمدنی را که در واحه ی مرو یافته است و به احتمال قوی به بلخ (باکتریا)… رسید».
هنرمندان عیلامی به طور کلی هنر نمادین را به نوع توصیفی آن ترجیح میدادند. آنها نقش جانوران را به نقش انسانها ترجیح میدادند. گذشته از نقشمایه مار، عیلامیها علاقهی فراوانی به خلق موجودات افسانهای و هیولایی داشتند و در این زمینه پیوسته نقش مایهی تازهای عرضه میکردند. به گفته مجیدزاده گریفن شیردال یک ابتکار عیلامی بود که با در نظر گرفتن قدمت این نقش در شوش میتوان گفت که پیدایش گریفن در هنر مصر به احتمال زیاد تأثیری از هنر عیلام بوده است.
به طور کلی، عیلامیها در پنج وضعیت زیر در پیشگاه خدایان خود در حال نیایش و اجرای مراسم مذهبی ظاهر می گشتند:
1. یک دست را به طرف بالا و جلو صورت به حالت عمودی نگاه داشته و دست دیگر را به صورت افقی در مقابل کمر یا جلو شکم دارند.
2. دو دست به طرف بالا و مقابل صورت و با فاصله کمی از یکدیگر نگه داشته شده و در این صورت دستها بسته است.
3. حالت فوق تکرار شده، با این تفاوت که انگشتهای سبابه باز هستند.
4. یک دست مقابل کمر به صورت افقی و دست دیگر به طرف بالا به شکل عمودی و به حالت بسته است، انگشت سبابه دست جلوی صورت در چنین حالت نیایش باز است.
5. دو دست در مقابل کمر و روی هم قرار دارند.
6. حجاران عیلامی پیکره نیایشگران را در روی نقوش برجسته به شکلهای زیر نشان داده اند:
7. پیکرهها از طرف مقابل حجاری شده است.
8. تمام شکل بدن از طرف راست و به صورت نیمرخ دیده می شود.
9. تصاویر شرکتکنندگان از سمت چپ بدن و به حالت نیمرخ نمایش داده شده است.
10. سر و پاهای نیایشگران از پهلو به شکل نیمرخ و بدن از روبهرو به تصویر کشیده شده. نوازندگان، شکارچیان، حملکنندگان تخت روان، اسلحهدارها و افرادی از این نوع در حال اجرای مراسم ویژه از قواعد فوق مستثنی هستند. ارابالانواع، پادشاهان و تمام شرکتکنندگان در مراسم مذهبی که نقش آنها بر روی 12 نقش برجسته حجاری شده با لباسهایی که ذکر داده می شود به تصویر کشیده شدهاند .

4-1-1. پیکره نیایشگر از جنس مرمر خاکستری موزه لوور
یکی از قدیمیترین پیکرههای موجود از دوران عیلام متعلق به نیمهی اول هزاره سوم یک نیایشگر از جنس مرمر خاکستری است که اکنون در موزه لوور نگهداری و در معرض دید علاقهمندان است بلندی این پیکره30 س.م و عرض آن 22س.م است. هنرمندان عیلام حدود 2700 ق.م تقلید بسیار زیادی از حجاران سومری در کارهایشان مفروض میداشتند و این امر از برهنه بودن بالاتنه پیکره مشخص میشود. پیکره از ناحیه کمر به پایین شکسته و بازوها ناقص شده است. موی سر مرتب بدون آرایش و کوتاه تا زیر گوشها به صورت زیگزاگ است. ریش ها بلند و گوشهدار (زاویه 90) هستند. شکل 4-1 .

4-1-2. پیکره نیایشگر با بزغاله در بغل درموزه لوور
پیکره نیایشگری با بزغالهای در بغل مربوط به اواسط 2500 قبل از میلاد در موزه لوور نگهداری با بلندی 42 س.م و عرض 18 س.م ساخته شده از جنس مرمر است. در این پیکره جزئیات طبیعیتر از قبل شده و تحولی شگرف را در پیکرهسازی دوره عیلام به نمایش گذارده است. دم بزغاله بغل گرفته شده و تبدیل به دامن پیراهن پیکره شده هرچند طرح لباس چه در بالاتنه چه پایینتنه یکی است. طرح لباس لوزی مانند است و مانند برگ بر روی هم تا پایین آمده است. آستین لباس کوتاه است. این پیکره نیایشگری را نشان میدهد که بزغاله ای را در بغل گرفته است. طرح4-1 _ شکل 4-2 .

4-1-3 . پیکره ی نشسته الهه نرونتی
زیباترین پیکرهی دوران انسیها از سنگ مرمر (آهک) ساخته شده و به دستور پوزور- این- شوشینک به معبد الهه نرونت اهدا گردیده است. متعلق به زمان حدودی 2250 قبل از میلاد دوران انسیهاست با بلندی 84 س.م و عرض 47 س.م این مجسمه در موزه لوور نگهداری میشود. اثر فوق از شبستانی کوچک در جنوب معبد الهه نین- خورسگ در ارگ شوش بدست آمده است. وی با دست راست خود یک ظرف حاوی مایعات نوشیدنی مقدس و با دست چپ خود یک برگ نخل که در مذهب عیلام یک سمبل بوده را در جلوی سینه به دست گرفته است. وشل دربارهی این شاخه میگوید: «این ساقه به درازای 15 س.م بوده و علامت یا برجستگی میانی در جهت درازا که انتهایش بر روی شاخه قرار گرفته است میتواند نشانگر یک برگ از نخل خرما باشد» (طاهری،1382: 32).
این پیکره مانند اینانا- ایشتار برروی شیرها نشسته است. پیکره دو کتیبه به زبانهای عیلامی و اکدی دارد. لباس مطبق این الهه تا مچ پاها بوده و از هشت طبقه منگوله یا چین تشکیل شده است طبقات چین لباس به خوبی نمایان است و نشان از شاخص بودن طرح و جنس بافت پارچه ملبس به الهه است. هر طبقه از پیراهن به شکل دالبر از هم مجزا شده. هر تکه از طبقههای لباس با خطوطی عمودی مزین گشتهاند که یا نشان از لخت بودن پارچه و یا پیکرهساز برای پرسپکتیو نشان دادن لباس این کار را انجام داده است. دستهای این الهه توسط پارچه پوشانده شده و لباس دارای آستین نیست. یقه لباس گرد و یک حاشیه از این چینها دور تا دور گردن را میپوشاند و یک ردیف از مطبقها میشود. در بالای چینهای یقه چند رشتهی گردنبندمانند دیده میشود نمیتوان اظهار کرد اینها جزء تزئینات لباس یا جواهرات تزئینی بوده اند یا خیر! مجیدزاده لباس این پیکره را شبیه به سومریها میداند با تفاوت اینکه در این لباس هر دو سرشانه پوشیده است. بعدها که سر الهه کشف گردید متأسفانه به علت ساییدگی زیاد از جزئیات آن اطلاع خاصی بدست نیامد اما به احتمال قریب به یقین کلاه شاخدار به سر داشته زیرا کنار دو گوش او جای گوشواره ها حفرههایی وجود دارد که مانند چشمان او جای سنگهای قیمتی بوده است. طرح 4-2 _ شکل 4-3 .

4-1-4. اثر مهر استوانه ای از جنس گل رس
سه اثر مهر استوانهای که در میان آثار بهدست ‌آمده از قدمت زیاد و اهمیت بالایی برخوردار است مربوط به دوران انسی (حاکم محلی) یا اواخر دوران سومری- عیلامی یعنی 2400 یا 2500 قبل از میلاد است. اکنون در موزه لوور نگهداری و ارتفاع 9/3 را داراست از جنس گلرس میباشد و قدیمیترین و سادهترین نوع لباسهای الهههای عیلامی را معرفی میکند. در آن فعالیت الهههای مجمع خدایان عیلامی و همچنین توجه خاص و برتری نقش زن در مذهب عیلام دیده میشود. نقوش در دو ردیف بر روی مهر حکاکی و مهر دوبار به دور گل توپی دهانه کوزه غلتانده شده است. صاحب مهر خود را با کتیبهای که به خط سومری در گوشه چپ حکاکی شده زرگر معرفی میکند. در اولین صحنه و اولین ردیف منقوش شده الهه ی زنی بر روی دو سگ تازی با کمانی در دست چپ دیده میشود. موهای بسته شده و بلند خود را در پشت رها ساخته و کلاهی گرد و یا شاید احتمالاً شاخدار بر سر نهاده است. به احتمال طاهری همین الهه با همین کلاه بعدها بر روی آجرهای چغاز زنبیل ظاهر گشته و مجیدزاده این کلاه را شبیه کلاه الههای در آجرهای قالبی معبد این- شوشینک متعلق به کوتیر- نهونته و شیلهک- این- شوشینک در شوش بر سر نهاده، میداند. طرز آرایش موها، سر و کلاه این الهه با سایر الهههایی که در این صحنه حضور دارند کاملاً متفاوت است. پیراهن این الهه با توجه به جثهی کوچکی که دارد گمان نمیرود که کوتاه باشد اما نسبت به دیگر لباس الههها به مقدار بسیار ناچیزی کوتاهتر است. لباس بدون هیچ درز، تزیین و یا هرگونه متعلقاتی است. در این مهر اندازه آستینها و نوع یقهها مشخص نیست. شاید دلیلی بر سادگی یا نداشتن آنها را القا میکند و یا شاید برای مهرساز مهم نبوده است و فقط خط پایین لباس به نظر او به معنای نشان دادن لباس بوده. هرچند که با دیدن نقوش بعضی لباسها این گمان رد شدنی است. در صحنه دوم الهه روی دو شیر ماده که پشت به هم زانو زدهاند نشسته است و مردی با لباس به او نزدیک میشود. الهه فوق با لباسی بلند و به یقین بلندتر از لباس الهه قبلی با تزیین آرایش سر شبیه تاج خروس دیده میشود. مجیدزاده احتمال میدهد این تزیین شاخ خدایان را القا کند. در این نقش هم از نوع یقه و اندازه آستین خبری نیست. انتهای موی این الهه به جای اینکه به طور طبیعی رو به پایین روی شانهها ریخته شود رو به بالا پیچیده شده و از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی شرایط آب و هوایی، انقلاب مشروطه، ایران باستان، اقتصاد جهانی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نقش برجسته، ایران باستان، بین النهرین، نقوش هندسی