پایان نامه با واژه های کلیدی فتح الله گولن، قدرت سیاسی، اسلام سیاسی، دولت دینی

دانلود پایان نامه ارشد

نورسی” (بديع الزمان) در 23 مارس 1960 (1339 ش) در شهر عرفا بحث برسر جانشيني او يكي از نگراني‌های اصلي پيروانش بود. گروهي خواهان تعيين جانشين براي او و تعدادي ديگر نيز خواهان تشكيل شوراي “آقابيگ ها” (پيران طريقت) بودند برخي نيز خواهان طغيان و به دست گرفتن سلاح بودند. اما در مجموع به دو گروه “يازيجي ها” (نويسندگان) و “اوكويجي” (خواننده ها) تقسيم مي‌شدند. يازيجي‌ها گروهي بودند كه در زمان حيات شيخ سعيد نيز نسخه‌هاي دست نويس او را رونويسي كرده و پخش مي‌كردند و اين گروه از نظر قدمت و سابقه نيز جزو ياران نزديك شيخ بودند و شاخص‌ترين فرد و رهبر آن خسرو آلتين باشاك بود و گروه ديگر كه از نسل دوم نورچي بودند و اغلب آثار شيخ را به الفباي لاتين تبديل مي‌كردند به نام اوكويجي‌ها (خواننده ها) مشهور بودند و معروف‌ترين شخصيت آن نيز زبير گوندوزآلپ بود. گروه ديگر هم در اسكيشهر به كار تمرينات نظامي مشغول بودند كه رهبر آنها نيز محمد كايالار نام داشت. يك گروه ديگر نيز به رهبري سعيد اوزدمير در آنكارا فعاليت داشتند كه بعدها شاخه تنوير جماعت نورچي را تشكيل دادند.
فتح‌الله گولن نيز بعد از فوت شيخ سعيد نورسي به جماعت نورچي نزديك شد اما او هيچ وقت خود را نورچي ندانست و در موعظه‌هایي كه همواره با گريه و زاري همراه بود هيچ وقت نامي از شيخ سعيد نبرد. او در يكي از روستاهاي ارزروم در 27 آوريل 1941 (1320ش) متولد شد و در آنجا با پيران طريقت نورچي آشنا شد در سال‌هاي 6-1963در ادرنه و كريك كالا به كار وعظ پرداخت و توانست با خطابه‌هاي جذاب خويش مريداني پيدا كرد او تفكري متفاوت از طريقت‌هاي يازيجي، اوكويجي و طرفدارن مبارزه مسلحانه داشت. گولن معتقد به خطابه بود و همواره بر وعظ و خطابه تاكيد داشت. در 1966 (1345ش) از جانب سازمان ديانت تركيه، براي امور ديني به ازمير فرستاده شد. در آن زمان منطقه اژه شديدا متأثر از خسرو افندي (از شاخه يازيجي ها) بود. بنابراين فتح‌الله گولن مجبور به همگامي با آنها شد. در اواخر دهه 1960 دميرل كه در آن زمان از ديدگاه اسلام گراها نماد فراماسونري در تركيه بود، اربكان اسلامگرا را از اتحاديه اتاق‌هاي تركيه اخراج كرده و احساسات آنان را برانگيخته بود. بعد از آن نيز با اخراج “خديجه باباجان” (استاد دانشكده الهيات) از دانشگاه زمزمه‌هايي براي تشكيل يك حزب مسلمان شنيده مي‌شد و اعتماد اسلام گراها به حزب عدالت كاسته شده بود. اما در ميان شوراي پيران طريقت حمايت چنداني از اربكان نشد و عده‌اي از رهبران طريقت چندان موافق اربكان نبودند. در چنين وضعيتي حزب حركت ملي1 به دنبال استفاده از آراي نورچي‌ها در انتخابات بود و آلپ ارسلان تركش قول داد كه مريد وفاداري براي طريقت نورچي خواهد بود. اما بعد از اقدامات افراطي تركش روساي طريقت به مخالفت با او پرداختند در آن زمان
____________________
1_ MHP
گولن نيز با شعار خدمت در منطقه اژه به كار موعظه مشغول بود. و با شعار “با باند بازي نمي‌توان خدمت كرد” به مخالفت با نورچي‌ها پرداخت. نوارهاي كاست او نيز در آن دوره فروش زيادي داشت و درآمد زيادي عايدش كرد. او به دنبال ايجاد مكتب فتح اهخت چي در مقابل نورچي‌ها بود.
با انتخاب اربكان به عنوان نماينده مجلس در 12 نوامبر 1969 (1348ش) با شعار “حق آمد و باطل رفت” و تشكيل حزب نظام ملي از جانب او، تحرك نورچي‌ها هم بيشتر شد و به ويژه نورچي‌هاي آنكارا به حمايت از او پرداختند. با اقامه دعوي در دادگاه قانون اساسي تركيه براي ممانعت از فعاليت اين حزب، حزب نظام ملي در ميان نورچي‌ها به عنوان يك حزب اسلامي شناخته شد. در اين مدت نيز فتح‌الله گولن بدون هيچ گونه حاشيه‌اي در منطقه اژه به وعظ و سخنراني مي‌پرداخت.
با وجود حمايت نورچي‌ها از كودتاي 1971، (1350ش) رژيم كودتا آنها را نيز نااميد كرد و اكثر رهبران نورچي بازداشت شدند و در ميان بازداشت شدگان با وجود انكار نورچي بودن از جانب فتح الله گولن، او به 3 سال زندان محكوم شد. اما در نوامبر همان سال آزاد شد. اربکان و طرفدارانش بعد از كودتا “حزب سلامت ملي” را تشكيل دادند و موفق شدند در مدّت كوتاهي به جايگاه سوّمين حزب تركيه ارتقاء يابند. در اين دوره نام فتح‌الله گولن نيز بيشتر مطرح شد و او به حزب سلامت ملي نزديك شد و به واسطه مريدان خود پيغام‌هایي به رهبري حزب فرستاد و در سخنراني خود به تمجيد و تكريم از آنها پرداخت. او به ذكاوت دريافته بود كه مسير پيشرفت او توسط اين حزب هموار خواهد شد. حزب نيز از اين وضعيت راضي بود چرا كه پشتوانه محكمي براي حزب بود. حتي اربكان دستور داد تا اعضاي حزب در مراسم‌هاي گولن حاضر شوند و از وعظ‌هاي او بهره ببرند. بدين ترتيب حتي شخصيت‌هاي مهم نورچي مانند “محمد كيركينجي”، “مصطفي بايرام” و “مصطفي سونگور” نيز به ديدارش رفتند. با دريافت حمايت كامل از جانب حزب سلامت ملي، جماعت فتح‌الله گولن در مقابل ساير شاخه‌هاي نورچي تركيه بسيار قدرتمند شد و حتي ساير شاخه‌هاي نورچي نيز به او پيوستند. و دراين مدت او صاحب درس خانه‌ها و خوابگاهها فراواني شد. اما زمان زيادي طول نكشيد كه او درصدد جدايي از اربكان برآمد و در ابتدا با شعار “نوبت خدمت ” مديريت درس خانه‌ها و مراكز فرهنگي جماعت را از كنترل اعضاي وابسته به حزب خارج كرد و سپس در جلسات وعظ خود به انتقاد از سلامت ملي پرداخت. اما اربكان واكنشي نشان نداد. در كودتاي 1980 (1359ش) هر چند در مقابل كودتا سكوت كرد اما در واقع او يكي از حاميان اصلي رژيم كودتا بود و در مقابل نيز كنعان اورن نيز مدارس و خوابگاه‌هاي او را تعطيل نكرد. در فاصله سال‌هاي 1980 تا 1990 او در شهرهاي مختلف تركيه به وعظ و سخنراني پرداخت و از لحاظ سياسي با استفاده از عنوان “حركت نور” از حاميان نيروهاي راست ميانه تركيه به شمار مي‌آمد. از سال 1992 تا 1999 (71 تا 1378ش) فعاليت‌هاي بين‌المللي او افزايش يافت و در همايش‌هاي مختلف شركت كرد كه مهمترين آنها ديدار با پاپ ژان پل دوم در واتيكان در 1998 (1377ش) بود. و سرانجام بعد از چند بار رفت آمد به آمريكا به منظور معالجه، نهايت در21 مارس 1999 (1378ش)براي اقامت دايم در آمريكا، تركيه را ترك كرد.
از نظر او اسلام يك ايدئولوژي مدرن است كه برخلاف ديدگاه سلفي‌ها، اسلام بايد با شرايط مدرن كنوني انطباق يابد نه اينكه تلاش شود تا به دوران پيامبر انطباق يابد چرا كه شرايط اجتماعي و فرهنگي دوره حاضر متفاوت از سالهاي اوليه اسلام است. او همچنين مخالف هر گونه حركت انقلابي و راديكال است. عمده محوريت تفكر او تاكيد بر آموزش و ارتقاء سطح فكري و فرهنگي جامعه اسلامي مي‌باشد. به همين علت است كه اكثر طرفدارنش داراي تحصيلات عاليه و موقعيت‌هاي تجاري هستند.
بعد از مرور کوتاهی که بر زندگی محمد فتح الله گولن کردیم اجملاً به بررسی افکار و اندیشه های او در مورد نسخه ای از دین اسلام می پردازیم که به اسلام آناتولیایی مشهور است1.

2_ 3_ اندیشه های محمد فتح الله گولن
2_ 3_ 1_ اندیشه های سیاسی
الف_ اسلام، سیاست و مردم
در هیچ کجای تاریخ صدر اسلام که به عنوان الگویی برای دوران بعد بکار می رود قدرت سیاسی و قدرت دینی از هم جدا نبوده و خود پیامبر اکرم (ص) نیز نه مبادرت به این کار کردند و نه توصیه، بلکه کارهایی که ایشان در آن دوران از قبیل هجرت از مکه به مدینه، ایجاد همبستگی بین مهاجرین و انصار بعد از ورود به مدینه، تأسیس مسجد و همکاری با مردم در ساخت و توسعه آن به عنوان محل اصلی فعالیت سیاسی و دینی پیامبر، بستن عهد و پیمان با یهودیان مدینه به عنوان حاکم
____________________
1_ از نام های دیگر اسلام آناتولیایی می توان به اسلاک گولنی، اسلام اجتماعی، اسلام لیبرالی، اسلام میانه رو و اسلام ترکی اشاره کرد.
دینی و سیاسی و چگونگی برخورد با آن ها به هنگام عهد شکنی و خیانت به مسلمین، سر و سامان دادن به منابع مالی حکومت نوپای اسلامی از قبیل غنایم جنگی، خمس، جزیه، خراج و زکات، رسیدگی به وضع بازار آن زمان و جلوگیری از احتکار توسط تجار مدینه و تشکیل و اداره نخستین بیت المال اسلام به صورت غیر رسمی، انجام می دادند همه حکایت از آن دارند که حاکمیت سیاسی و دینی و نیز جنبه های مختلف حکومت باهم یکی بودند. یعنی همانطور که پیامبر اکرم (ص) مردم را به دین الهی دعوت می کردند، در رابطه با سایر مواردی که مربوط به زندگی مردم مدینه می شد تصمیم گیر بودند.
بخش اعظم احکام اسلامی در باب زندگی شخصی افراد و انسان ها است.این مورد را از الگوی حکومتی دورة عثمانی اقتباس کرده است که در آن دوره احکام اسلامی مختص عرصة خصوصی بود. و تنها بخش کوچکی از آن به حکومت داری و کشورداری بازگشت می کند (خیرخواهان، 1390: 123).
در واقع در نگاه گولن کشورداری بیشتر مقوله ای عرفی است تا دینی. و جامعه بایستی بر اساس عقل مدیریت شود. به دیگر بیان وی به نوعی جدایی دین از سیاست معتقد است و بر این باور است که دین و شریعت برای حوزة سیاسی برنامه نداشته و آن را بر عرف واگذار کرده اند. لذا ذاتاً با دولت های دینی و اندیشه های دولت گرایی همچون اندیشة ولایت فقه مخالف است (مبلغان، 1379: 60).
فتح الله گولن نیز به پیروی از شیخ سعید نورسی (بدیع الزمان) از مباحث و موضوعات سیاسی، همچون رابطه دین و سیاست، دوری می کند و، از آن جا که نسبت به نورسی عمل گرایی بیشتری دارد، در صدد است جایگزین های دیگری را نظیر مباحث اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی پیدا کند (گوزآیدن1، 2009: 1279).
وی این روش را از الگوی حکومتی دورة عثمانی اقتباس کرده است، چنان که در آن دوره احکام اسلامی مختص عرصة خصوصی بود (خیرخواهان، 1390: 123).
گولن بر این باور است که مردم به دنبال راه حلی خارج از حوزة سیاست اند، و با گرایش شدید به تربیت، روزنامه نگاری و بازارهای مالی بر مطلب فوق صحه می گذارد. از این روست که گولن خود را خارج از دنیای سیاست می داند و صرفاً از طریق مؤسسات آموزشی، مالی و تبلیغاتی خود به ترویج اسلام می پردازد. او با اسلام سیاسی مخالف است و از این رو در تلاش است تا یک جماعت مسلمان مخالف اسلام سیاسی را ایجاد نماید (ارس؛ کاها، 1381: 66). او بر این باور است که آگاهی دینی از رهگذر مشارکت در نهادها و مؤسسات و فعالیت های اجتماعی شکل می گیرد و دوام می یابد، نه از طریق اشاعة آن از بالا به پایین و دولت دینی (یاووز، 2003: 180).
گفتنی است جدایی اسلام گرایان میانه رو از سیاست و فرایند فردی کردن اسلام، همراه با عرفی کردن مسائل سیاسی، در چند دهة اخیر تشدید شده است. این اجتهاد اسلام گرایان میانه رو، که حمایت غرب را نیز با خود دارد، مبتنی بر تفقه، به معنای خاص آن، نیست و بیشتر جنبة کلامی و حتی ریشه در رویکردهای صوفیانه دارد؛ از این رو، بیشتر استدلال های آن ها خارج از محدودة قرآن
____________________
1_ Gozaydin
و سنت و همین امر سبب ضعف آن ها در استدلال است؛ خداوند در قرآن کریم به مسلمانان فرمان_ _هایی داده است که صرفاً با وجود دولت دینی تحقق می یابد، چنان که در سیرة پیامبر اکرم (ص) تشکیل دولت، چه در مدینه و چه در مکّه، و ایجاد سازوکار و ساختاری سیاسی برای هدایت جامعه همواره مدنظر بود، نه اینکه فعالیت های آن حضرت به لایه های اجتماعی و فردی محدود شده باشد.

ب_ نوع حکومت
از نظر گولن بهترین شکل حکومت، شکل دمکراتیک آن است. و با تأکید بر عمل از طریق دمکراسی (پایبندی به مبانی لیبرالیسم) مخالف اعمال خشونت برای رسیدن به قدرت می باشد. لذا وی منتقد جدی رژیم هایی است که از طریق انقلاب (نظیر ایران) و یا سایر شکل های خشونت در رأس هرم قدرت سیاسی قرار گرفته اند. او در روزنامه زمان، که از مهم ترین روزنامه های ترکیه و جنبش اسلام ترکی است، همواره در نقد ایران و رفتار دولتمردان آن مطالبی درج می کند، که این مخالفت ها صرفاً در ساحت نظر نیست (خیرخواهان، 1390: 122). همچنین با کودتاهای نظامیان لائیک نیز مخالف بود و آن را عملی مخالف

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی ایدئولوژی، حزب عدالت و توسعه، امپراتوری عثمانی، مدرنیزاسیون Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی فتح الله گولن، فعالیت های اقتصادی، اسلام گرایی، آسیای مرکزی