پایان نامه با واژه های کلیدی جهانی شدن، فتح الله گولن، جهان بینی، اسلام گرایی

دانلود پایان نامه ارشد

دمکراسی می دانست (نورالدین، 1382: 194).
به باور اسلام گرایان لیبرال، بهترین شکل حکومت شکل دمکراتیک آن است، به طوریکه آنان، با تأکید بر دمکراسی و پایبندی به مبانی لیبرالیسم، با اعمال خشونت برای رسیدن به قدرت و حکومت مخالف اند. دمکراسی خواهی اسلام گرایان لیبرال ریشه در عقیده آن ها به اختیار و آزادی انسان در تعیین سرنوشت خود دارد؛ از این رو، سعیدنورسی (بدیع الزمان) با کیش شخصیّت، به طور جدی، مخالفت می کرد و همواره از جریان هایی که به شاخص کردن یک فرد می انجامید سخت گریزان بود و نیز هیچ گاه خود را در صف مقدم و پیشاپیش دیگران جای نداد (یاووز، 1375: 44).
همچنین در خصوص، مدل اداره کشور گولن طرفدار فدرالیسم1 بود، هر چند در عمل آن را در دوره عثمانی اجرا شدنی نمی دانست و بر این باور بود که اجرای آن به دلیل تفاوت سطح گسترش گروه های مذهبی و قومی ممکن نیست. از دیدگاه او، فدرالیسم زمانی اجرا شدنی است که قومیت ها، با رسیدن به سطحی از همدلی، به منزله جامعه محرک، به صورتی یکپارچه، به سوی تمدن حرکت کنند (ولد2، 1389: 86).
در باب جمهوریت نیز اسلام گرایان ترکیه بر این باورند که جمهوریت غربی انطباق زیادی با مشورت، به منزله مفهومی اسلامی، دارد و از این رو قابل پذیرش و حمایت است (شیرودی؛ نوروزی فیروز، 1392: 100). به همین دلیل، سعید نورسی از رژیم جمهوری حمایت می کرد (ارس؛ کاها، 1381: 64_63) و گولن نیز، به پیروی از او، مدافع جمهوریت است (خیرخواهان، 1390: 122).
هنگام بررسی مسائلی نظیر دمکراسی و اصولاً رویکردهای لیبرالیستی در اندیشه اسلام گرایان میانه رو، باید توجه داشت که اساساً نمی توان میان اندیشه های آن ها و اندیشة لیبرال دمکراسی در بسیاری جهات خط ممیزی ترسیم کرد. به عبارت دیگر، اسلام گرایان براندیشه های لیبرالیستی به ظاهر رنگ اسلامی پاشیده اند و تمام اندیشه های آن را مطابق با اسلام می پندارند. آنان در بحث از
____________________
1_Federalism
2_ Valad
دمکراسی و مسائلی نظیر منشأ مشروعیت حاکم و نقش و جایگاه رأی و نظر مردم در مشروعیت بخشی و تشکیل حکومت به آموزه ای از اسلام استناد نمی کنند، که این قبیل مسائل بر ابهامات این رویکرد می افزاید (شیرودی؛ نوروزی فیروز، 1392: 100).

ج_ دولت
دولت در اندیشة فتح الله گولن از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در نگاه وی دولت عالی_
_ترین نهادی است که همواره بایستی آن را تقویت نمود (یاووز، 2003: 181).
در نگاه وی مهم ترین کارکرد دولت ثبات آفرینی و امنیت است و در حقیقت تنها ضامن صلح و ثبات و امنیت دولت است (نورالدین، 1382: 191). لذا بایستی از طریق بسط و گسترش دادن مشروعیت دولت و تقویت توانایی اش برای بسیج توده ها، آن را تقویت و جامعه را حفظ نمود (ارس؛ کاها، 1381: 64_63).
فتح الله گولن و محمد کرکنجی، ملقب به داداش روجو، از جمله طرفداران نظریة تقدم دولت بر اسلام اند، که ممکن است ریشه در تهدیدات نظامی و جنگهایی داشته باشد که در تجربة تاریخی ترک ها وجود دارد. برای مثال، گولن _که اهل ارزروم، در شرق ترکیه، است و همواره تهدید کشورهای همسایه را شاهد بوده_ به این باور رسیده است که بدون دولت اسلام بی معناست (یاووز، 1375: 44). از سویی دیگر، منظور از دولت در تعریف گولن دولت سکولار است؛ یعنی، دولتی که، با بی طرفی نسبت به همة باورها و فلسفه ها، بتواند امنیتی را که ضامن آزادی همة گروه ها و زیر مجموعه های جامعه است تضمین کند. این تعریف از دولت سکولار در نشست آبانت در سال 1988 م، که اولین گردهمایی متفکران و نخبگان جنبش گولن و اسلام میانه رو ترکی بود و از آن پس هر سال برگزار می گردد، ارائه شد. در بیانیة نهایی این نشست آمده است: “رد دین سالاری و دکترین های سیاسی ای که هدایت و ارشاد جامعه را با اتکاء و استناد به حقی الهی به گروه خاصی از مردم عطا کند (نظیر ایران و عربستان) و سازگاری حکومت الهی و مردمی؛ اگر چه حاکمیت از آن خداست، خداوند انسان را بر سرنوشت خویش حاکم ساخته است (خیرخواهان، 1390: 133).
فتح الله گولن با اعتقاد به ایدة حاکمیت انسان بر سرنوشت خود است که دمکراسی را تمام وکمال پذیرفته است و، از این رو، با روی کار آمدن دولت های ایدئولوژیک مخالفت می کند، خواه دولتی دینی با هدف ترویج اندیشه های دینی باشد و خواه دولتی لائیک، که مانع ترویج اندیشه های دینی شود زیرا دولت کارکرد خاص خود را دارد و آن ایجاد امنیت است. سعید نورسی نیز، در باب رابطة مردم با دولت سکولار، بر این باور است که مردم مسلمان تهدیدی برای دولت سکولار به شمار نمی روند؛ از این رو، دولت نباید درصدد از بین بردن دین و ایمان مردم باشد (مارخام1، 2009: 5).
این نگاه به دولت مشابه تعریفی است که در اندیشة سیاسی مدرن غرب از دولت می شود. با این نگاه به دولت می توان رفتارهای دولت سابق ترکیه و شخص عبدالله گل و رجب طیب اردوغان را بهتر تحلیل کرد زیرا گولن را پدر معنوی دولت سابق ترکیه می دانند، همچنین رفتارهای دولت ترکیه در قبال ایران، امریکا و اسرائیل در چهارچوب همین قرائت از دولت فهم پذیر
____________________
1_ Ian. S. Markham
است (شیرودی؛ نوروزی فیروز، 1392: 97).

ج_ 1_ دولت از نگاه اسلام
دولت در جامعه اسلامی، همانند دیگر جوامع بشری، نه تنها بیانگر وجود مجموعه ای از نهادهاست، بلکه حاکی از وجود نگرش ها و شیوه های خاصی از اعمال و رفتار است که منحصراً مدنیت اسلامی خوانده شده و در واقع جزئی از تمدن اسلامی محسوب می شود؛ به عبارت دیگر،
دولت در فرهنگ اسلامی، نه امری تصادفی و اتفاقی است و نه سازمانی انفعالی و بی طرف (فیرحی، 1380: 139)، و از آن رو که دولت ها بر بنیاد فرهنگ ها بنا مى شوند، جوامع اسلامی نیز دولت یا دولت هایی متناسب با نیازها و الزامات فرهنگ خود ساخته اند و خواهند ساخت (همان: 142).
در مورد دولت اسلامی یا دولت در اسلام نظریات متفاوتی بیان شده است، یک طیفی، منکر وجود نظریه ای سیاسی و تصوری از دولت در دین اسلام هستند، این افراد منکر این هستند که در اسلام و نصوص دینی اسلامی اشاره ای به دولت شده باشد و، اما طیف اندیشه ای که بر وجود نظریه ای سیاسی در اسلام تأکید دارد و اسلام را دینی توأم با دولت می داند، ریشه دولت اسلامی را در وحی اسلامی می داند که به لحاظ تاریخی در مدینه الرسول (ص) و به دست پیامبر اسلام تأسیس شد و ساختار و شکل ایده آل و اولیه خود را نشان داد. متفکران این طیف نظری، در تأیید دیدگاه خود به دلایل کلامی، فقهی و تجربی استناد مى کنند که وجود دولت در اندیشه اسلامی را، قطع نظر
از تحولات ناشی از فتوحات جهادی و بعد از آن، تقویت مى کنند (همان: 140).
در نقد دیدگاه اسلام گرایان میانه رو در خصوص موضوع دولت می توان گفت که اساساً رویکرد آن ها، بیش از آنکه برگرفته از سنت اسلامی باشد، از مدل حکومت داری عثمانی سرچشمه گرفته است. در حقیقت، تأویل گرایی، مبتنی بر تجربیات دوران عثمانی، به تقلیل گرایی در بسیاری از احکام اسلامی منجر شده است. به عبارت دیگر، سیرة پادشاهان عثمانی بیش از سیرة رسول خدا (ص) برای آن ها اعتبار دارد، که این امر در مورد نگاه آن ها به مقولة دولت نیز صادق است (شیرودی؛ نوروزی فیروز، 1392: 98).
د_ انقلاب
سردمداران جنبش نور بر این باورند که توسل جنبش های اسلامی به انقلاب برای دسترسی به اهدافشان ضروری نیست، بلکه با باز تفسیر مجدد سنت بر مبنای مباحث مدرن در سپر عمومی نیز می توان به اهداف مورد نظر رسید و با تغییر افراد و تبدیل آن ها به افرادی مسلمان می توان به جامعه ای اسلامی دست یافت (یاووز، 2003: 2).

ه_ جهانی شدن
در جهانی شدنی که گولن مد نظرش است فرهنگ اسلامی، دین اسلام، کشورهای اسلامی و مسلمانان مؤلفه هایی هستند درکنار سایر فرهنگ ها، ادیان، کشورها و مردم؛ و وظیفة این هااین است که با بقیه در تعامل باشند.
از دیدگاه گولن، جهانی شدن به معنای یکسان کردن ایمان، تفکر، سنت ها، آداب و رسوم و مفاهیم ملت ها نیست، بلکه به عکس به این معناست که افراد بتوانند، با حفظ افکار و ایمانشان، در پناه صلح، به همکاری با یکدیگر بپردازند. جهانی شدن از بین بردن افراد یا ملت ها نیست زیرا نمی توان اختلافات موجود در ذوق، سلیقه و ویژگی های افراد را نادیده گرفت. همچنین، هرگز نمی توان جهان بینی، دیدگاه ها و اشکال مختلف فکر و زندگی را محو کرد. ملت ها باید برای حفظ جایگاه خود در میان ملت ها و کشورهای دیگر، چه در حال حاضر و چه در آینده، توانایی خود را بیابند (نورالدین، 1382: 192).
ه_ 1_ جهانی شدن از دیدگاه اسلام
در جهانی شدن به سبک اسلامی که اسلام در پی رسیدن به آن است مفهوم ملّت کم رنگ و ضعیف شده و مفهوم امّت رواج و قوت بیشتری می یابد و بدین ترتیب اختلافاتی که ناشی از ملیّت و ملّت گرایی است به حداقل خواهد رسید؛ حکومتی فراگیر و اسلامی تشکیل خواهد شد و جهان بینی اسلامی، فرهنگ اسلامی و دین اسلام به یک جهان بینی، فرهنگ و دین غالب در عرصة جهانی مبدل خواهد شد و به تبع آن احکام اسلامی چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی گسترش بیشتری خواهد یافت (هاشمی، 1390: 35_20).

و_ امنیت در جامعة داخلی و بین المللی
درنگاه اسلام گرایان لیبرال بالاترین اولویت جامعة اسلامی صلح وثبات و امنیت است. اسلام
در نگاه گولن در کنار همة این مسائل قرار دارد. تا امنیت وجود نداشته باشد اسلام محقق نخواهد شد. زیرا آنچه در اسلام اساسی است این است که نباید فتنه و فسادی در زمین باشد و انسان باید بتواند با اراده و آزادی در مسیر خود حرکت کند. دولت ضامن این امنیت و ایجاد کنندة آن است. فتح الله گولن معروف به سازش با نظام و خودداری شدید از برخورد با آن است (نورالدین، 1382: 191). او مخالف تنش در روابط اسلام گراها و سکولاریست ها می باشد؛ زیرا برای او امنیت و آرامش داخلی مهم تر از اسلام گرایی است. در نگاه او حفظ نظم در جامعه اهمیت زیادی دارد. از این رو بود که با اسلام گرایی سیاسی اربکان مخالفت می کرد، زیرا این نگرش را باعث ایجاد تنش در جامعه میان اسلام گراها و سکولارها می دانست و از این باب بود که از تعطیلی حزب رفاه حمایت کرد (ارس؛ کاها، 1381: 72). دولت نیز متقابلاً از برخی برنامه های گولن نظیر الگو سازی ترکیه در منطقه و جهان، و هم چنین نظام آموزشی گولن حمایت می کند. بولنت اجویت بر این باور بود که این مدارس فرهنگ ترکیه و اطلاعات و آگاهی مربوط به این کشور را در دنیا گسترش می دهند (همان: 68).
گولن دستیابی به صلح و آرامش را از طریق تساهل و تسامح و گفتگو قابل امکان می داند و معتقد است اگر بتوانیم همدیگر را با سعة صدر تحمل کنیم، در کشور اعتماد، صلح و آرامش حاکم خواهد شد (نوروزی فیروز، 1391: 74).
او همین ایدة عدم تنش میان سکولارها و اسلام گراها را در محیط بین الملل نیز تعقیب می کند و بر این باور است که بایستی با حذف مسائل چالشی در باب موضوعات مشترک گفتگو نمائیم. لذا از کشورهایی نظیر ایران و عربستان و یا سایر گروه هایی که با طرح مسائل چالشی در فضای بین
المللی حضور می یابند انتقاد می کند (همان: 74).
محمد فتح الله گولن خود را از بسیاری مباحث چالشی موجود در جامعه ترکیه نظیر رابطه دین و سکولاریسم یا لائیسم افراطی که ارتش پاسبان آن است، مسئلة کردهای ترکیه و مسئلة حجاب (روسری) جدا کرده است (یاووز، 2003: 179). بر این اساس، طبیعی است گولن مخالف تنش در روابط اسلام گراها و سکولاریست ها می باشد زیرا برای او امنیت و آرامش داخلی مهم تر از اسلام گرایی است.
امنیتی که گولن به دنبال آن است امنیتی است که در خارج از چارچوب های اسلام قرار دارد زیرا به زعم توضیحی که در اول آمد او امنیت را پیش لازمة برقراری اسلام می داند و می گوید تا زمانی که امنیت نباشد اسلامی هم برقرار نخواهد بود، او حتی حاضر است به خاطر امنیت از بعضی از احکام و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی ایدئولوژی، حزب عدالت و توسعه، امپراتوری عثمانی، مدرنیزاسیون Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی فتح الله گولن، فعالیت های اقتصادی، اسلام گرایی، آسیای مرکزی