پایان نامه با واژه های کلیدی تمدن سازی، تمدن اسلامی، اسلام گرایی، پیامبر اسلام (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

اسلام (ص) یادگیری علم و دانش را توصیه واجب نمود و برای یادگیری آن هر گونه محدودیت سنی (اطلبو العلم من المهد الی اللحد)، جنسیت (طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه)، مکانی (اطلبو العلم ولو بالصین) و عقیده (خذوا الحکمه ولو من المشرکین) را کنار زده و یکایک مسلمانان را امر به یادگیری و یاد دادن کردند، چیزی که محمد فتح الله گولن هم در پرداختن به آن _صرف نظر از اینکه این عمل در راستای اجرای دستورات پیامبر اکرم (ص) بوده یا تحت تأثیر پیشرفت های علمی جهان غرب_ اهتمام جدی دارد.

ب_ اندیشة تمدنی
از جمله مهمترین و جذاب ترین مباحث در اندیشة رهبران جریان اسلام گرایی لیبرالی مبحث اندیشة تمدنی است؛ این جریان در تلاش است ترکیه را به سوی ایجاد تمدنی جدید، همانند تمدن عظیم عثمانی، سوق دهد؛ از این رو، با استفاده از رویکرد تمدنی، ابتدا تمدن جهان غرب را تحلیل و سلامت بسیاری از بخش های آن را تأیید کرده و سپس، با اقتباس از آن، به تلفیق تمدن غرب با اندیشه های اسلامی پرداخته است.
سعید نورسی طلیعه دار احیا و ایجاد تمدن اسلامی است. وی بر این باور بود که مدرنیتة غربی دو بخش داردکه یکی، بخش زشت و پلید و دیگری بخش مزایا، که عبارت از صنعت و فناوری و موجب پیشرفت و تمدن است. وی از جمله علل عقب ماندگی ترکیه را تقلید طوطی وار یا کودکانه از زشتی ها و پلیدی های تمدن غرب می دانست و معتقد بود وجوه مثبت اروپا به دلیل انتخاب جاهلانه و بد اقتباس نشده است؛ همچنین، با حفظ شریعت می توان از پلیدی های تمدن غرب در امان ماند (ولد، 1389: 82_81)؛ از این رو، وی برای دست یافتن به نتیجة مطلوب پیشنهاد کرد علوم اسلامی و علوم مدرن با یکدیگر تلفیق شوند. در نگاه نورسی، علوم مذهبی چراغ راه آگاهی و علوم مدرن چراغ راه استدلال اند و حقیقت از طریق این دو آشکار می شود. در حقیقت، وی آموزش و علوم را دو رکن اصلی دستیابی به تمدن و پیشرفت می داند1 (همان: 72).
فتح اللله گولن نیز _که می کوشد، پس از طرح مباحث نظری درباره تمدن، الگویی برای تمدن سازی معرفی کند_ ترکیه ی عثمانی رابهترین الگو برای جهان اسلام می داند؛ یعنی، الگویی که
____________________
1_ بدون علم نمی توان به مبانی فکری و ارزشی اسلامی فعلیت بخشید و تلفیق مطلوب وحی و علم نیز به این دلیل آورده شده است دین، جهان بینی عرضه می کند و علم ابزار، علم فی نفسه امری منفی نیست و در شرایطی که دین به نوع بهره برداری از علم جهت دهد، مطلوب خواهد بود و مضاری که غرب در نوع استفاده از علم دچار آن شده است را مانع خواهد بود. هیچ فعالیت کیفی در هیچ حوزه ای را نمی توان به ثمر رسانید مگر اینکه به علم روز مجهز شده باشد. این نکته خود از قواعد تمدن سازی در عصر فعلی است. تمدن شرق کمونیست به علم و روش و اسلوب وابسته بود اما در عنصر تئوری و مبانی فکری و ارزشی ضعف داشت که همان نیز سبب شکست آن گردید. تفکر دینی و عمل دینی که در وحی پایه دارد نیاز به مدل های انسانی دارد تا با تاروپود و کاروساز انسان ها انطباق پیدا کند و به نیازهای متعدد او و به اقشار مختلف انسانی، پاسخ های ضروری را عرضه نماید. نتیجتاً دسترسی به علم امروزی که تا اندازة قابل توجهی در مباحث توسعه یافتگی تبلور یافته است، اجباری است (سریع القلم، 1373: 521).
متشکل از دو عنصر اسلام و ترکیه (اسلام ترکی) است. در حقیقت، اسلام حقیقی در نگاه گولن برداشت ها و استنباط های وی (جنبش نور) از دین اسلام است، که بهترین نمونه آن را می توان در دورة عثمانی مشاهده کرد. وی با این تعابیر در صدد است اسلام آناتولیایی را برتر از اسلام اعراب قرار دهد (گوزآیدین، 2009: 1219).
دو ویژگی مهم حکومت عثمانی، که فتح الله گولن قصد دارد آن را به الگویی برای جهان اسلام بدل کند، عبارتند از یکی جدا نگه داشتن مذهب از امور دنیوی، به طوری که در دوران عثمانی اصول شریعت در حوزة خصوصی کاربرد داشت و زندگی عمومی جامعه بر مبنای عرف که دولت متصدی و مسئول تدوین آن بود، تنظیم می شد1 و دیگری تساهل و تسامح مذهبی، چنان که تساهل در میان پیروان ادیان مختلف رواج داشت (خیرخواهان، 1390: 123). به بیان دیگر، گولن در صدد ترکی کردن اسلام است؛ یعنی، اداره جهان بر اساس تجربه ترکیه عثمانی، که برابر است با تساهل و تسامح مذهبی و سیاست عرفی. این ایده سبب شده است جریان وی را جریان نوعثمانی ها لقب دهند. بر این اساس، گولن معتقد است که استنباط و تجارب مردم آناتولی از اسلام متفاوت از استنباط و تجارب دیگران به ویژه عرب هاست. او از اسلام آناتولیایی، که مبتنی بر تساهل و تسامح و عاری از محدودیت های سخت گیرانه است، می نویسد و همواره بر لزوم آزادی عبادت و اندیشه در ترکیه
____________________
1_ عموماً مسلمانان تفکیک زندگی معنوی از زندگی مادی را پیش گرفته اند بدین صورت که زندگی معنوی از اسلام نشأت می گیرد و زندگی مادی به عناصر و عوامل بین الملل متصل است. این در شرایطی است که برای تمدن سازی، ابعاد معنوی و مادی باید در یک چارچوب واحد رشد و نمو کنند و کلیت حیات مسلمین را در بر گیرند (سریع القلم، 1373: 525).
تأکید می کند، به طوری که می توان گفت وی در صدد اسلامی کردن ایدئولوژی ناسیونالیسم ترکیه و ترکی کردن اسلام است (ارس؛ کاها، 1381: 64). در این میان، آنچه اهمیت فراوانی دارد این است که وی می کوشد خود را رهبر معنوی جهان اسلام معرفی کند و، از این رو، خود را مروج و مبلغ این مکتب می بیند (گوزآیدین، 2009: 1220). گولن هم چنین، به پیروی از عثمانی ها، معتقد است مسلمانان باید از فناوری و نوگرایی (مدرنیته) استفاده کند تا به تمدن تبدیل شود، چنان که عثمانی ها به تحولات موجود در غرب توجه داشتند و از این رو مدارسی به شکل غربی، حتی برای زنان، ایجاد کردند؛ همچنین، در سال 1876 م پارلمان تشکیل دادند و نیز به تدوین قانون اساسی پرداختند (ارس؛ کاها، 1381: 61).
نورسی اتحاد را نخستین شرط رسیدن به تمدن می دانست. او اعتقاد داشت اتحاد بر هر چیز مقدم است و به هر قیمتی باید حفظ شود؛ به همین دلیل بر خلاف پان ترکیست ها، به اتحاد ترک و کرد معتقد بود و تجزیه طلبی را ممنوع اعلام کرد و نیز با هیچ جریان تجزیه طلبی، تحت هیچ شرایطی، همراهی نکرد (ولد، 1389: 87). وی معتقد بود اتحاد با وجود جهل ممکن نیست؛ اتحاد به معنای ارتباط آراء است و این کار تنها از طریق دانش امکان پذیر است (همان: 63). او، همان گونه که اعتقاد داشت برای گسترش عقاید اسلامی یا ایجاد ایمان اسلامی به دولتی اسلامی نیاز نیست، در باب تمدن سازی نیز بر این باور بود که برای ایجاد تمدن اسلامی به کشور اسلامی و، به عبارت دیگر، دولت و حکومت اسلامی نیازی نیست (همان: 16). این عقاید وی نیز دقیقاً در مقابل عقاید اسلام گرایان سیاسی است، چنان که مقام معظم رهبری از جمله شروط و مقدمات اصلی تمدن سازی را ایجاد نظامی اسلامی و نیز ایجاد دولتی اسلامی می داند (سخنرانی، 03/12/1377، 21/09/1379،
12/09/1380، 21/09/1380).
گولن نیز، در خصوص فرهنگ و رابطه آن با تمدن، معتقد است فرهنگ اساس تمدن اسلام است. او می گوید: فرهنگ متشکل از ایمان معین، جهان بینی، مفهوم زندگی و توانمندی های زبانی و تاریخی است و اگر قرار باشد اختلافات نژادی به اندازه اختلافات جغرافیایی، منطقه ای و طبیعی تأثیر گذار باشد، می توان دائماً از ویژگی ملت سخن گفت (نورالدین، 1382: 192).
چنان که پیش از این گذشت، عثمانی گرایی سرخط جهت گیری های اسلام گرایان میانه رو است، که در بحث امت اسلامی و تمدن سازی اسلامی به روشنی دیده می شود. تمدن مورد نظر اسلام گرایان میانه رو تمدن عثمانی است نه تمدن اسلامی؛ از این رو نوعثمانی نامیدن آن ها سخنی گزاف نیست. از سوی دیگر، ساخت یک تمدن و نیز وجود جامعه ای اسلامی بدون کارگزاری قدرتمند، به نام دولت اسلامی، اساساً غیر ممکن به نظر می رسد زیرا دولت اسلامی برای دستیابی به تمدن اسلامی به مراتب کارآمدتر از دولت سکولار بی طرف است (شیرودی؛ نوروزی فیروز، 1392: 105).
اگر ما اتفاقات زمان پیامبر اسلام (ص) را نوعی تمدن سازی در آن دوران بدانیم کلیة اتفاقاتی که در آن زمان افتاد خلاف گفته ها و نظریات گولن را اثبات می کند، پیامبر اسلام (ص) و اصحابی که در نزد او پرورش یافتند، تفکری نوین و روش هایی جدید در دورة جاهلیت زمان خود ایجاد کردند. اندیشه های اسلامی، مجری و مجریانی جدی می طلبید. تربیت های روزمره و طرح قواعد مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی با امکانات و روش های آن زمان، حکایت از کوشش های وسیع و عمیق برای ایجاد تمدن اسلامی می کند. از شیوة ذکر گفتن و عبادت کردن، تا نوع تربیت فرزند، تا روش های تعدیل درآمد، تا نوع برخورد با دوست و دشمن و تا مکانیسم های حفظ منابع داخلی و خارجی، تاریخ زندگی پیامبر اسلام را رقم می زند. پیامبر اسلام (ص) نه صرفاً در حکم برخورد خطابه ای بلکه با روش های متعدد در حوزه های تربیت، مشورت، نظارت، ساختن و پرداختن و عملکرد اهتمام می ورزیدند و از این طریق نسلی تربیت شد و تمدنی را برای مدت ها نگاه داشت (سریع القلم، 1373: 522).

2_ 3_ 4_ اندیشه های دینی
الف_ دین
گولن تعریفی از دین ارائه می دهد که مشابه رویکرد سکولارها به دین می باشد. یعنی دین را مقوله ای فردی در نظر می گیرد نه امری عمومی. لذا با اسلام گرایی سیاسی و حزب سیاسی شدن مخالفت می کند. از این رو به اسلام گرایی سیاسی اربکان، حکومت هایی نظیر ایران و عربستان انتقاد دارد. در نگاه وی اسلام گرایی سیاسی افراط در امور دینی است (نوروزی فیروز، 1391: 67). در نگاه وی در بحث دین و فرد ایجاد تعادل راه حل مناسب است. افراد بایستی در نوع دین و انجام مناسک و یا عدم آن آزاد باشند (نورالدین، 1382: 194).
وجه دیگر تعریف دین، تعریف و نوع نگاه به سکولاریسم می باشد. سکولاریسم در اندیشه های فتح الله گولن به معنای ضد مذهب بودن نیست بلکه آزادی افراد در پذیرش و عدم پذیرش مذهب است. وی این رویکرد را از ضیاء گوکالپ اقتباس کرد (ارس؛ کاها، 1381: 66).
گولن با اتکاء به این تعریف بر رفتار افراطی کمالیست ها انتقاد وارد می کرد. بنابراین می توان گفت ترجیع بند اندیشه های گولن تعادل و میانه روی است از این روست که جنبش وی را اسلام میانه رو نامیده اند (نوروزی فیروز، 1391: 67).

الف_ 1_ نگاهی به اجتماعی بودن دین اسلام از دیدگاه قرآن
متفکران اسلامی, در آثار گوناگون خود, از قلمرو اجتماعی دین, سخن گفته و دخالت دین را در شؤون دنیوی امری روشن و ناشی از طبیعت دین دانسته اند و گفته و نوشته اند: دین اسلام, تنها عهده دار پیوند انسان با خدا و محدود به بیان احکام عبادی و اخلاقی و ثواب و عقاب اُخروی نیست, بلکه برنامه هایی برای اداره جامعه بر محور قسط و عدل و جهت دادن سیاست ها براساس عزت و حکمت دارد.

الف_ 2_ جهت گیری قرآن
آیاتی که بر قلمرو اجتماعی اسلام دلالت دارند, بسیارند و شمارش آنها دشوار، از این روی, به چند دسته از آیات که بیش تر بعد سیاسی و حکومتی اسلام را می نمایانند, اشاره می کنیم:
_آیات بیانگر حکومت مطلقه خداوند:
ان الحکم الاّ للّه یقصّ الحقّ وهو خیر الفاصلین (انعام: 57).
ثم رُدّوا الی الله مولاهم الحقّ اَلا له الحکم (انعام: 62).
فالحکم للّه العلی الکبیر (مومن: 12).
_ آیات بیانگر حکومت و داوری پیامبران:
آیات 124سورة بقره و 54 سورة نساء در مورد حضرت ابراهیم(ع), آیات 20 و 26 سورة ص و 247 الی 251 سورة بقره در مورد حضرت داوود (ع)، آیة 35 سورة ص در مورد حضرت سلیمان (ص)، و آیات 55 و 101 سورة یوسف در مورد حضرت یوسف (ع).
_ آیات 6 سورة احزاب و 59 سورة نساء بیانگر ولایت و زعامت سیاسی پیامبر اسلام(ص) و آیة 65 سورة نساء بیانگر تعلق داشتن منصب قضاء به آن بزرگوار است.
_ آیات بیانگر هدف بعثت پیامبران:
آیات 26 سورة نحل، 59، 142 و 157 سورة اعراف، 129 سورة بقره، 164 سورة آل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی فتح الله گولن، فعالیت های اقتصادی، اسلام گرایی، آسیای مرکزی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی اتحادیه اروپا، خاورمیانه، اتحادیه اروپایی، حزب عدالت و توسعه