پایان نامه با واژه های کلیدی تحول شناختی، سرعت پردازش، تعاملات اجتماعی، فعالیت ذهنی

دانلود پایان نامه ارشد

تنظیم فعالیت ذهنی میتواند مورد استفاده قرار گیرد را ایجاد میکند. سطح سوم شامل ساختارها و کارکردهایی است که عوامل بالقوۀ پردازش اطلاعات سیستم را در یک زمان معین مشخص میکند.
دموتریو با اتکای به پژوهشهای تجربی در آزمایشگاه هفت سیستم وابسته به محیط را شناسایی کرده که عبارتند از:
1- سیستم مقوله ای-تحلیلی188 که با روابط مشابهت و تفاوتها سرو کار دارد. این سیستم متفکر را قادر میسازد شباهتها و تفاوتها را مقایسه کند و مفاهیمی برای بازنمایی آنها خلق کند.2- سیستم کمی-نسبتی 189 که با تغییرات و روابط کمی سر و کار دارد. عملیات عددی، عملیات اصلی این سیستم هستند. همچنین دیگر فرآیندهای پیچیدهتر، مانند استدلال نسبی و یا جبری، برای پردازش جنبههای کمی پیچیدهتر از محیط را در بر میگیرد. 3- سیستم علی-تجربی190 که به روابط علت و معلولی میپردازد. این سیستم شامل فرایندهایی مانند شکلگیری فرضیه، آزمون فرضیه و ساخت الگوهایی است که فرد را قادر به کشف و بیان ساختار علت و معلولی پدیدههای مورد مطالعه میکند. 4- سیستم فضایی-تخیلی191 که با روابط فضایی و بازنمایی قابل تصور از محیط سر و کار دارد. این سیستم شامل فرایندهایی مانند دوران ذهنی، اسکن کردن و دگرگونی تصاویر ذهنی است. 5- سیستم کلامی-گزاره192 که با حقیقت و کذب و اعتبار و عدم اعتبار فرایند اطلاعات در بیان شفاهی سرو کار دارد. این سیستم شامل عملیات اساسی استدلال استقرایی یا قیاسی، مانند دلالت، انتقال، ناسازگاری، و غیره میشود. بنابراین نه تنها توانایی انتقال اطلاعات به صورت سیستماتیک را دارد بلکه میتواند اطلاعاتی که توسط دیگران به او منتقل میشود را به منظور سیستماتیک و سازگار بودن آن مورد بررسی قرار دهد. 6- سیستم اجتماعی- بین فردی193 که به درک روابط و تعاملات اجتماعی میپردازد. این سیستم شامل عملیات و فرآیندهای است که کودک را قادر میسازد نیروهای اساسی تعاملات اجتماعی کلامی و غیر کلامی، مانند انگیزه ها و نیات را درک و دستکاری کند. 7- سیستم ترسیمی-تصویری194: این سیستم که مخصوص انسان است و شامل مهارتهای چندگانه و عملیاتی میشود. این سیستم به بسیاری از سیستمهای یکپارچه ذکر شده در بالا یک کلیت منحصر به فرد میبخشد و در ارتباط با هریک از سیستم ها از فرآیندها و توانایی های قابل تصور و جنبشی به منظور بازنمایی تصویری از روابط استفاده میکند. انسان از طریق این سیستم میتواند محیط خود و یا افکار خود را با خلق نقاشی یا هر نوع دیگر از نماد دیگری بیان کند (دمتریو و کازی195، 2001، به نقل از دمتریو، 2006).
سازمان این سیستم ها از اصول زیر تبعیت میکند:
الف- تخصیص حیطهای196: هرسیستمی وابسته به حیطۀ خاص هستند. یعنی این که هر کدام از این سیستمها در بازنمایی و پردازش اشکال متفاوت روابط در محیط تخصص دارند.
ب- تخصیص رویهای197: هر سیستم درگیر اشکال مختلفی از عملیات ذهنی است. یعنی منعکس کنندۀ ویژگی روابطی است که حیطۀ واقعیت سیستمها را مشخص میکند.
پ- سوگیری نمادین198: هر سیستمی از نمادها بهره میگیرد، نمادهایی همچون تصورات ذهنی اعداد یا زبان که به اقتضات حیطهای نیز مربوط میشود. به عنوان مثال، اطلاعات مربوط به فضا به بهترین شکل از طریق تصورات ذهنی بازنمایی میشود. اطلاعات کمی به بهترین شکل ممکن از طریق نمادگذاری ریاضی بازنمایی میشود.
ت- استقلال کارکردی یا تحولی199: هر سیستمی میتواند بدون حمایت سیستمهای دیگر در پردازش حیطۀ مرتبط با خود عمل کند و ممکن است تا اندازهای تحول مستقل به فردی را طی بکند به همین خاطر به این سیستم ها قابلیت تخصصی گفته میشود (دمتریو و کازی، 20013).
2- سطح وابسته به خود
این سطح دربردارندۀ کارکردها و فرایندهای وابسته به نظارت، بازنمایی، درک و تنظیم کارکرد و فرایندهای وابسته به محیط میشود. بنابراین عملکرد بهینه و هوشمند در هر زمان بستگی به تعامل بین دو سطح وابسته است زیرا حل مسئلۀ کارآمد و تصمیمگیری به استفادۀ کارکردهای وابسته به محیط و فرایندهای تحت هدایت بازنمایی سطح وابسته به خود نیازمند است.
3 – سطح پردازش: دو سطح عملکرد ذهنی که ذکر شد تحت محدودیت پتانسیلهای سیستم پردازش عمل میکنند و با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. به همین دلیل دمتریو و همکاران (2006) پیشنهاد کرده اند که ظرفیت این سیستم را میتوان در سه بعد تعیین کرد: سرعت پردازش200، کنترل پردازش201، و ذخیره سازی202. سرعت پردازش بیانگر حداکثر زمانی است که سیستم برای ضبط و تفسیر اطلاعات نیاز دارد. کنترل پردازش، تعیینکنندۀ بهرهوری سیستم در انتخاب عمل ذهنی مناسب است. ذخیرهسازی شامل بافرهای تخصصی ذخیره شده203 از قبیل واج یا یک بافر بصری است. بنابراین تخصص آن ذخیرهسازی اطلاعات صوتی و تصویری است. همچنین فرایندهای اجرایی مرکزی که مناسب عملکرد ذخیرهسازی بافرها است را هماهنگ و موزون میکند.
2-3-5-6- نظریۀ تحول شناختی برونر
«یکی دیگر از نظریههای تحول شناختی که رابطۀ بسیار نزدیکی با آموزش دارد، نظریۀ جروم اس. برونر است. نظریۀ او بیش از هر نظریۀ دیگری بر فرایند تفکر تأکید میکند. به عقیدۀ برونر (1961) بازدۀ اصلی تحول شناختی تفکر است، و هدف آموزش و پرورش نیز باید این باشد که یادگیرنده را به صورت متفکری خود مختار و خود فرمان در آورد. برونر مانند پیاژه، مفاهیم نظری خود را از پژوهشهایی که با کودکان انجام داده بود به دست آورده است و در نتیجۀ مشاهدات خود بدین نتیجه رسیده است که کودکان، ضمن پشت سر گذاشتن چند مرحلۀ نسبتاً متمایز تحول شناختی، جهان هستی را در ذهن خود بازنمایی میکنند. نظریۀ برونر، همچون نظریۀ پیاژه یک نظریۀ مراحل تحول است که عبارتند از: مرحلۀ حرکتی، تصویری و نمادی (کدیور، 1386). «برونر معتقد است که این مراحل به طور متوالی رخ میدهند یعنی ابتدا کودک وارد مرحلۀ حرکتی میشود، سپس وارد مرحلۀ تصویری و در نهایت وارد مرحلۀ نمادی میشود. تحول هر کدام از این مراحل به نظر برونر زمینهساز و پیشنیاز رسیدن به مرحلۀ بعدی است. البته از نظر برونر محیط بر سرعت بخشیدن و کند کردن این مراحل سهم بسیاری دارد» (سیف، 1386، ص 109).
الف- مرحلۀ حرکتی
در نظریۀ برونر، اولین مرحلۀ تحول شناختی مرحلۀ بازنمایی حرکتی یا عملی204است. در این مرحله کودک تجارب خود از رویدادها را به صورت پاسخهای حرکتی یا اعمال بازنمایی میکند (واگنر205، 2002). بنابراین نحوۀ پاسخ کودک به محرک ها در این مرحله با توجه به اعمالی فیزیکی آنها بر اشیاء و رویدادها توجیه میشود (تورنر206، 2007). از این رو تفکر برای کودک، همان عمل کردن است و هرچه دور از دید او باشد در ذهن او جایی ندارد؛ یعنی کودک فقط از طریق ابزارهای حسی و حرکتی فعالیت میکند (سیف و همکاران، 1381).
ب-مرحلۀ تصویری
در حدود سه سالگی نظام دیگری بروز مینماید که برونر آن را بازنمایی تصویری یا شمایلی207 مینامد (کدیور، 1385، سیف و همکاران، 1381). در این مرحله کودک قادر میشود از تصاویر ذهنی برای درک جهان استفاده کند (تورنر، 2007، تومیک و همکاران208، 1996). از ویژگی های عمدۀ این مرحله، شروع یادگیری زبان است که توانایی جدیدی به کودک میدهد. از این به بعد، کودک آنچه را قبلاً به صورت حسی و حرکتی انجام داده، به طور ذهنی به کار میبرد و با توجه به تصورات ذهنی از اشیاء کودک نیاز چندانی به دستکاری مستقیم آنها ندارد. این نظام فکری، تا اندازۀ زیادی به حس بینایی و سایر حواس بستگی دارد و در آن، کودک از تصورهای بصری بسیار ملموس سود میجوید (سیف و همکاران، 1381).
پ-مرحلۀ نمادی
آخرین مرحلۀ تحول شناختی در نظریۀ برونر مرحلۀ بازنمایی نمادی209 است. این مرحله پیشرفتهترین نوع بازنمایی یا شناخت، محسوب میشود و به وسیلۀ آن افراد به تفکراتی با پایگاه مستقل میرسند. «بازنمایی نمادی شامل استفاده از نظامهای نمادی اختیاری مانند زبان یا علائم ریاضی است» (فتسکو و مککلور، 2005، ص 139، به نقل از سیف، 1386، ص 108). «اصطلاح نمادی، نشانگر پیشرفت ساخت فکری به کمک یادگیری علامتی است که بدون آن کودک نمیتواند محیط اطراف خود را درونی کند و در نتیجه قادر به فرضیهسازی و اندیشیدن به ایده و قیاس و پیشبینی نخواهد بود» (سیف و همکاران، 1381، ص 88). برونر همچنین در نظریۀ خود بر تأثیر زبان در تحول شناختی اشاره میکند. از نظر او زبان اساسیترین وسیلۀ تفکر است. از این رو، برونر تفکر را زبان درونیشده، میپندارد. او اهمیت زبان را، تنها برای برقراری ارتباط با دیگران نمیداند، بلکه معتقد است که زبان باعث برقراری ارتباط با خود و نیز پدیدآیی و تحول فعالیتهای عالی ذهنی میشود (سیف و همکاران، 1381، بکهارست و همکاران210، 2001).
2-3-5-6- تحول شناختی از دیدگاه ویگوتسکی
در حوزۀ تحول شناختی، نظریهپرداز برجستهای که عمیقاً به نیروهای درونی و بیرونی اشاره کرد، ویگوتسکی بود. ویگوتسکی (1931، ص، 17) نوشتههای گزل، ورنر211 و پیاژه را مطالعه نمود و به اهمیت نوعیِ تحول درونی که آنها مطرح کرده بودند، پی برد. به علاوه، ویگوتسکی یک مارکیست بود که اعتقاد داشت درک انسان تنها براساس بافت تاریخی-اجتماعی محیط امکان دارد. بنابراین، ویگوتسکی سعی کرد تا نظریهای را خلق کند که در آن ارتباط بین دو مسیر تحول یعنی مسیر طبیعی که از درون سرچشمه میگیرد و مسیر تاریخی-اجتماعی که کودک را از بیرون تحت تأثیر قرار میدهد، را نشان دهد (به نقل از کرین، 1943، ترجمۀ خویینژاد و رجایی، 1384). از این رو نظریۀ ویگوتسکی به نظریۀ اجتماعی-فرهنگی تحول212 شناخته می شود زیرا ویگوتسکی کنش متقابل میان یادگیرنده و محیط اجتماعی را تعیین کنندۀ اصلی تحول شناختی میداند (جان اشتاینر و همکاران213، 1996، توروک214، 2008). ویگوتسکی همچون پیاژه سازندهگراست و بر این باور است که کودکان به طور فعالانه دانش و شناخت خود را میسازند. اما اگرچه هر دو، سازندهگرا هستند، نظریۀ ویگوتسکی دارای یک رویکرد سازندهگرای اجتماعی است، که بر زمینههای اجتماعی یادگیری تأکید میکند. در حالی که نظریۀ پیاژه فاقد این تأکید قوی اجتماعی است و بر تلاش خود فرد تمرکز میکند (بلاک و پوپ، 2008). بنا بر نظریۀ سازندهگرایی اجتماعی215، که ویگوتسکی مبدع آن است دانش در یک بافت اجتماعی پدید می آید و در میان افراد مشترک می باشد. لذا ابزار اصلی ساختن دانش، از نظر او تعامل بین یادگیرنده و محیط اجتماعی می باشد (جان اشتاینر و همکاران، 1996). از این رو نظریۀ ویگوتسکی به عنوان یک نظریۀ شناختی، فرهنگی و اجتماعی، بر تحلیل تحول، نقش زبان و روابط اجتماعی تأکید دارد (امسل و همکاران216، 2002). ویگوتسکی که جنبههای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی را در تحول شناختی بسیار با اهمیت میداند بر این باور است که کنش متقابل میان یادگیرنده و محیط اجتماعی اش تعیین کنندۀ اصلی تحول شناختی است (کوزلین217، 2003، توروک، 2008). در حقیقت پیاژه با تأکید بر نیروهای رسش درونی به تعامل فعال کودک با محیط توجه میکند. در مقابل، ویگوتسکی هم به نیروهای رسش درونی و هم به نیروهای بیرونی توجه میکند و تعامل بین این دو را به طور شگفتآوری در سطوح فرایندهای عالی ذهن بررسی میکند (خویی نژاد، 1381).
مفاهیم اساسی نظریۀ ویگوتسکی
الف-تحول زبان
یکی از مفاهیم اساسی نظریۀ ویگوتسکی زبان است. از دیدگاه ویگوتسکی، زبان واسطۀ میان فرد و محیط است، زیرا او زبان را واسطۀ میان جریانهای روانی-انسانی و پیرامون انسان میداند (قاسم زاده،1380). «ویگوتسکی معتقد است که مهارتهای شناختی با وساطت کلمات، زبان، و اشکال سخن گفتن، که به عنوان ابزارهای روانشناختی برای تسهیل و انتقال فعالیت ذهنی به کار می روند. براي ویگوتسکی نقش تعامل اجتماعی به عنوان عامل تعیین کنندة تحول زبان، مشخصهاي محوري است. زبان ابزار جدیدي را به سازمان درونی کودك میافزاید و موجب تحول کنش و تفکر میشود» (رشتچی، 1389، ص11).
در همین راستا ویگوتسکی در تحول زبان سه مرحلۀ را از هم متمایز میکند، گفتار اجتماعی، گفتار خودمحورانه و گفتار درونی (بلاک و پوپ، 2008). ابتدا گفتار اجتماعی یا گفتار بیرونی ظاهر میشود. نقش این گفتار کنترل رفتار دیگران است

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی تحول شناختی، پردازش اطلاعات، روانشناسی، تعامل اجتماعی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی آموزش و پرورش، تحول شناختی، پیش دبستانی، نظام آموزشی