پایان نامه با واژه های کلیدی تحول شناختی، سلسله مراتبی، سلسله مراتب، خودآگاهی

دانلود پایان نامه ارشد

میدهد. این توانایی به صورت کامل تا زمان تحول سیستم عملیات عینی به منصۀ ظهور نمیرسد (رابرت. ال. سولسو، 1933، ترجمۀ ماهر، 1381).
2-3-5-2-3- عملیات منطق عینی یا محسوس
سومین مرحلۀ تحول شناختی پیاژه که از حدود هفت سالگی تا حدود یازده سالگی به طول میانجامد، عملیات منطق عینی یا محسوس است. منظور از عملیات عینی یا محسوس تفکر برحسب اعمال و موقعیتهای عینی و واقعی است. در این مرحله، کودک شروع به استفاده از تفکر منطقی میکند و میتواند به مسائلی که دارای ماهیت واقعی و عینی بپردازد (لوتز و هاتت، 2004، برد، 2005). او میتواند احتمالات که مبتنی بر واقعیات را درک کند، اما قادر به تفکر انتزاعی نیست. از این رو پیاژه از واژه عملیات عینی استفاده کرد تا نشان دهد که در این مرحله کودک تنها قادر به حل مسائلی است که دارای ماهیت عینی هستند (کلاین، 1973). در حقیقت با رسیدن به این مرحله، کودک قادر به ترکیب بازنمودهای متعدد در شکل یک ساختار پیچیده، میشود به طوری که میتواند بسیاری از پیچیدگیهای ویژگیهای اشیاء و رویدادهای عینی را درک کنند. کودک در این مرحله میتواند اعمال منطقی متفاوتی همچون حساب کردن، درک روابط بین طبقات و مجموعهها، اندازهگیری و درک ساختهای سلسله مراتبی را انجام دهد. به سخن دیگر کودک توان انجام دادن برخی فعالیتهای ذهنی، یا به گفتۀ پیاژه، عملیات ذهنی را پیدا میکند (وندر زندن، 2001، ترجمۀ گنجی، 1390). این توان انجام دادن عملیات ذهنی به کودک این قابلیت ذهنی را میدهد که به درک مفاهیم نگهداری ذهنی، ردیف کردن، طبقهبندی، انتقالپذیری نایل شود و در عین حال، ویژگیهایی که ناشی از محدودیت شناختی او است (نظیر خودمداری، جاندارپنداری، ساختهپنداری و عدم توانایی درک روابط کل و جزء) به مراتب کمتر میشود. در زیر به قابلیتهای ذهنی این مرحله اشاره میشود.
الف- مفهوم نگهداری ذهنی
همراه با تحول تفکر عملیات عینی، در فرایندهای تفکر کودک، گشایشهایی به وجود میآید و کودک میتواند مسائل مربوط به نگهداری را حل کند. غلبۀ ادراک بر استدلال، خودمداری، ناتوانایی در برگشتپذیری، تکجنبهنگری، توجه به حالتها نه دنبال کردن تبدیلها در مرحلۀ پیشعملیاتی موانعی برای تفکر منطقی بودند که موجب ناتوانایی کودک در حل مسائل نگهداریذهنی میشد (وادزورث، 1984، ترجمۀ امین یزدی و صالحی فدری، 1378). از این زمان به بعد، کودک نگهداری ذهنی عدد، طول، وزن، حجم، مایع، ماده را به رغم تغییر شکلهای ظاهری شیء درک میکند. او که تا قبل از این مرحله نمیتوانست جنبههای تغییر ناپذیر شیء را از لابه لای تغییر شکلهای آن استخراج کند و توجه خود را تنها روی یک بعد متمرکز میکرد با رسیدن به مرحلۀ عملیات عینی توانایی نگهداری ذهنی دست مییابد و میتواند توجه خودش را همزمان به چندین بعد متمرکز کند.
در این مرحله کودک میتواند درک نگهداری ذهنی را از طریق استفاده از سه نوع استدلال اینهمانی118، جبران119 و برگشت پذیری120 توضیح دهد. اینهمانی یعنی کودک یک شیء را به رغم برخی تغییرات ظاهری آن، همانی که بوده درک کند. برای مثال اگر کودک چنین استدلال کند که به لیوانها آبی افزوده یا کاسته نشده است بنابراین مساوی هستند، این استدلال اینهمانی میباشد (وندر زندن، 2001، ترجمۀ گنجی، 1390؛ کرین، 1943، ترجمۀ خویی نژاد و رجایی، 1384). در استدلال جبران کودک چنین استدلال میکند که تغییر در یک بعد بر اثر تغییر در ابعاد دیگر جبران میشود. برای مثال اگر کودک در پاسخ به پرسشهای نگهداری ذهنی مایع استدلال کند که این لیوان بلندتر و لیوان دیگر پهنتر است، بنابراین آنها مساویاند. این استدلال را استدلال جبران مینامند. همچنین در استدلال برگشتپذیری کودک به توانایی انجام دادن یک عمل در جهت معکوس نائل میشود. برای مثال او میفهمد که با برگرداندن آب در لیوان قبلی، حالت اولیه بر میگردد (همان).

ب- تفکر اجتماعی
در مرحلۀ عملیات عینی کودک میتواند دیدگاههای دیگران که ممکن است با دیدگاههای او متفاوت باشد را درک کند. طبق نظر پیاژه، تعاملهای اجتماعی کودک با دیگران برای رهایی از خودمداری، از اهمیت ویژهای برخوردار است. زیرا کودک در طی این تعاملات ناگزیر است برای تأیید نظرات خود، نظرات دیگران را نیز بررسی کند (وادزورث، 1984، ترجمۀ امین یزدی و صالحی فدری، 1378).
پ-طبقه بندی
مهارت دیگری که در مرحلۀ عملیات عینی توسعه مییابد، توانایی طبقهبندی121 یا گروهبندی اشیاء است. کودک در این مرحله میتواند اشیاء را به طور مرتبهای طبقهبندی کند، روابط درون گنجی طبقهای122 را بفهمد، و آنها را زنجیرهسازی کند (اشیاء را بر حسب اندازه یا برمبنای حروف الفبا دستهبندی کند)، و اصول تقارن و تقابل بین آنها را درک کند (دو برادر، برادر یکدیگر هستند) (ال. سولسو، 1933، ترجمۀ ماهر، 1381).

ت-ردیف کردن
ردیف کردن عملی عینی است که مشتمل بر مرتبسازی محرک به همراه برخی خصوصیات کمی (از قبیل طول، وزن) میباشد. این توانایی تا زمان تحول سیستم عملیات عینی به منصه ظهور نمیرسد (وادزورث، 1984، ترجمۀ امین یزدی و صالحی فدری، 1378).
ح- انتقال پذیری
انتقال پذیری123 یعنی توانایی تلفیق منطقی روابط به منظور درک نتایجی معین. در این حالت اگر سه چوب به کودک با ارتفاعهای مختلف داده شود که الف بزرگترین آنها باشد، ب متوسط و ج کوتاهترین. در نظریۀ پیاژه، کودکان دارای تفکر عملیات عینی میتوانند این رابطه که اگر ب کوچکتر از الف، و ج کوچکتر از ب باشد بنابراین، ج کوچکتر از الف است را درک کنند. در حالی که کودکان پیشعملیاتی قادر به درک آن نمیباشند (ال. سولسو، 1933، ترجمۀ ماهر، 1381).
2-3-5-2-4- عملیات صوری
با این که کودک در مرحلۀ عملیات عینی از نظر تواناییهای شناختی پیشرفت مهمی کرده است اما به نظر پیاژه هنوز برخی محدودیتها مشخص بر آن توانمندیها اعمال میشود. این محدودیتها شاید به بهترین وجه در نامی که به این دوره داده شده یعنی عملیات عینی، منعکس است. هرچند کودکان در مرحلۀ عملیات عینی از لحاظ استدلال، حل مسئله و منطق از کودکانی که در مرحلۀ پیشعملیاتی هستند پیشترند، اما تفکرشان هنوز هم به عملیات عینی فعلی و موجود محدود است. به عبارت دیگر آنچه کودکان در مرحله عملیات عینی قادر به انجام آن هستند هماهنگی امور مشخص در یک موقعیت واقعی و عینی است در حالی که آنها هنوز قادر به هماهنگسازی امور محتمل در یک موقعیت انتزاعی یا فرضیه ای نیستند (کرین، 1943، ترجمۀ فدری، 1383؛ بیابانگرد، 1384).
پیشرفتهترین مرحلۀ تحول شناختی که تقریباًً از 12، 13 سالگی آغاز میشود و تا بزرگسالی ادامه دارد مرحلۀ عملیات صوری است (بارت و منتز124، 1979). یکی از قابل توجهترین ویژگی مرحلۀ صوری این است که نوجوانان میتوانند علاوه بر مسائل واقعی دربارۀ مسائل فرضی-در مقابل آنچه احتمال میرود-استدلال کنند و به احتمالات نیز به اندازۀ واقعیات موجود بیندیشند. آنها قادرند در مورد مفاهیم کاملاً انتزاعی بدون مراجعه به اشیای فیزیکی و عینی استدلال کنند (گورت زل و همکاران125، 2007). اگرچه از لحاظ کارکرد، تفکر صوری و عینی با هم مشابهاند و هر دو عملیات منطقی را به کار میبرند اما تفاوت عمدهای که بین دو تفکر وجود دارد. تفکر عینی به حل مسائلی محدود میشود که در زمان حال محسوس و عینی باشند. از این رو کودکان در مرحلۀ عملیات عینی طبق واقعیت عمل کنند. آنها نمیتوانند به خوبی از عهدۀ حل مسائل کلامی پیچیدهای مثل قضایا، مسائل فرضی یا مسائل مربوط به آینده، برآیند. در مقابل، کودکان در مرحلۀ عملیات صوری، میتواند با هر مسألهای مواجه شود، آنها میتواند به گونهای مؤثر دربارۀ حال، گذشته، آینده و مسائل گزاره ای و فرضی به استدلال بپردازند (برد، 2005 ) و قادر هستند برای هنر نوع مسئله ای (عینی و نتزاعی) تفکر منطقی را به کار گیرند (گورت زل و همکاران، 2007).

الف- قابلیت های تفکر کودک در مرحلۀ عملیات صوری
1- استدلال فرضیه ای-استنتاجی126
استدلال فرضیهای–استنتاجی استدلالی است که مقدمات نتیجهگیریهایش بیشتر براساس فرضیات استوار است تا واقعیتهای زندگی (براینرد127، 1978، ص 205). کودکان در عملیات صوری میتوانند دربارۀ مسائل فرضی به گونهای کاملاً نمادین (در ذهنشان) به استدلال بپردازند و نتایجی منطقی استنتاج کنند. جنبۀ دیگر استدلال فرضیه ای-استنتاجی در مرحلۀ عملیات صوری، توانایی استدلال با استفاده از فرضیههای غلط (مقدمات غلط) و نتیجهگیری منطقیای است که از همان فرضیهها استنتاج میشود. مثلاً اگر با عبارت فرض کنید سگ بزرگتر از فیل است بحثی منطقی را مطرح شود و از کودک عملیات عینی خواسته شود آن را حل کند؛ کودک بیان میکند که فیل از سگ بزرگتر است و بدین پرسش نمیتوان پاسخ داد. حال آن که کودکان عملیات عینی میتوانند این را بپذیرند که ممکن است سگ بزرگتر از فیل باشد.
2-تفکر گزاره ای128
دومین ویژگی مهم مرحلۀ عملیات صوری، تفکر گزارهای است. تفکر گزارهای توانایی نوجوان در ارزیابی کردن منطق گزارهها (اظهارات کلامی) بدون ارجاع به شرایط دنیای واقعی است. این در حالی است که کودکان در مرحلۀ عینی تنها میتوانند منطق اظهارات را با در نظر گرفتن آنها در برابر شواهد عینی در دنیای عملی ارزیابی کنند (برک، 2007، ترجمۀ سید محمدی، 1387).
3-حل مسائل
تا قبل از این مرحله کودکان مسائل خود را به کمک عملیات عینی پردازش میکردند اما در عملیات صوری نوجوانان به مهارت حل ذهنی مسائل به صورت ذهنی نیز نایل میشود. آنها نه تنها میتوانند برای موقعیتهای عینی و واقعی راه حل پیدا کنند، بلکه میتواند مسائل مربوط به آینده یا حتی رویدادهای احتمالی را نیز حل کند. هنگامی که در مورد احتمالاتِ ممکن فکر میکنند و احتمالات خود را به طور منظم مورد آزمایش قرار میدهند، نظیر دانشمندان عمل میکنند زیرا نه تنها یک احتمال جدید را مورد بررسی قرار میدهند، بلکه با کنترل اثرات سایر متغیرهای ممکن، فرضیه خود را مجزا و محدود میسازند.
4-استفاده از نظام نمادی ثانویه
«اگرچه کاربرد نمادها از کودکان پیشعملیاتی آغاز میشود، نوجوانان در مرحلۀ عملیات صوری، به استفاده از نظامهای نمادی ثانوی، یعنی مجموعهای از نمادهای نمادها مبادرت میکنند. برای مثال، علایم جبر و گفتار استعارهای نمادهایی برای اعداد یا واژهها هستند. ظرفیت تشخیص نمادها، فکر نوجوان را بسیار انعطاف پذیرتر میکند. اکنون واژهها میتوانند معانی دوگانه یا سهگانه داشته باشند» (رایس، 1922، ترجمۀ فروغان، 1388، ص 331).
ب-محدودیت های تفکر صوری یا انتزاعی
1-خودمداری نوجوانی
توانایی بهتر نوجوانان در اندیشیدن دربارۀ افکارشان، همراه با تغییرات جسمانی و روانشناختی که در معرض آنها قرار دارند، به معنی آن است که آنها فکر کردن بیشتر در مورد خود را آغاز کردند. پیاژه معتقد بود که نوع جدیدی از خودمحوری در نوجوانی به وجود میآید که به موجب آن نوجوانان دوباره در تمایز دادن دیدگاه خود از دیگران مشکل دارند (برک، 2007، ترجمۀ سید محمدی، 1387). خودمداری نوعی خودآگاهی یا باور نوجوانان است مبنی بر این که همان قدر که آنها به خود علاقهمند هستند دیگران نیز به آنان علاقه دارند. ظرفیت اندیشیدن به افکار خود سبب میشود که آگاهی نوجوانان از خود بیشتر شود، در نتیجه، آنها خودمحور، خودآگاه و دروننگر میشوند. آنها چنان به خود مشغول میشوند که تصور میکنند دیگران نیز به اندازۀ آنها دربارۀ ظاهر و رفتارشان وسواس دارند (پترسون129 و راسکو130، 1991، به نقل از رایس، 1922، ترجمۀ فروغان، 1388). سانتروک131 نیز (2004) گفته است که خودمداری نوجوانی شامل احساس منحصر به فرد بودن است. همچنین در برگیرندۀ اشتیاق نوجوان برای مورد توجه قرار گرفتن، انگشتنما بودن و در صحنه حضور داشتن است (به نقل از سیف، 1386، ص 85). تفاوت این خودمداری با خودمداری مرحلۀ پیشعملیاتی این است که در خودمداری مرحلۀ پیشعملیاتی کودک نظر خود را با نظر دیگران اشتباه میکند در حالی که در خودمداری مرحلۀ عملیات صوری نوجوان تصور میکند که دیگران نیز به اندازۀ خود او، به ظاهر و به افکار او توجه دارند (وندر زندن،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی عامل اجتماعی، تعامل اجتماعی، تحول شناختی، سلسله مراتبی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی پردازش اطلاعات، تحول شناختی، روانشناسی، خودتنظیمی