پایان نامه با واژه های کلیدی تحلیل اقتصادی، تقسیم کار، دعاوی خانوادگی، مزیت نسبی

دانلود پایان نامه ارشد

را پرداختهاند. کسانی که به اشخاص غریبهتر و با سبک سنتی ازدواج میکنند مجبورند برای آشنایی پیش از ازدواج هزینه زیادی متقبل شوند. شاید مهمترین هزینهای که در این باره پرداخت میشود، ریسک عدم مرغوبیت پنهان است. ممکن است با توجه به پیچیده بودن انسانها، زوجین غریب نتوانند در طول زندگی به یکدیگر عشق و محبت را به عنوان محصولات اصلی زندگی منتقل نمایند. پیچیده بودن انسان، پیشبینی رفتار آینده زوجین را دشوار میکند. البته به طور معمول رفتار اشخاص با توجه به ویژگیهای فعلی قابل پیشبینی است و نمیتوان به نحو مطلق انسان را غیر قابل پیش بینی دانست. در غیر این صورت فرض «مطلوبیت» در انتخاب داوطلبان امکان پذیر نمیبود.
بند دوم: هزینه چانه‌زنی و مذاکره
برای رسیدن به قرارداد باید مذاکره کرد. در فرآیند مذاکره چنانچه طرفین از میزان انعطاف طرف مقابل و جدی بودن تهدید به ترک مذاکره آگاه باشند، به راحتی ممکن است به تفاهم برسند، اما اگر از این امور اطلاع کافی نداشته باشند، امکان دستیابی به توافق نهایی کمتر میشود. به عبارت روشن تر، آگاهی بیش تر نسبت به میزان انعطاف طرف قرارداد امکان چانه زنی بیشتر و دستیابی به توافق مطلوبتر را فراهم میکند.569
از سویی چنانچه این اطلاعات دو سویه باشد و هر دو طرف چنین اطلاعاتی داشته باشند به آن «اطلاعات عمومی»570 گفته میشود و در صورتی که صرفاً یکی از طرفین از آن آگاه باشد «اطلاعات شخصی» محسوب میشود.
به عنوان مثال هنگام خرید خانه، صاحب آن از اشکالات آن بیشتر از خریدار مطلع است و خریدار بیش از فروشنده از توان مالی خود اطلاع دارد. در حین مذاکره این اطلاعات میان آنها مبادله می‌شود. به هر یک از این آگاهیهای یکسویه «اطلاعات شخصی»571 اطلاق میشود.
فرآیند تبدیل کردن اطلاعات خصوصی به اطلاعات عمومی، فرآیندی پرهزینه است. بررسی‌های تجربی نشان داده که وقتی حقوق طرفین کاملا تعریف شده باشد میزان تهدید به ترک مذاکره کاملا روشن خواهد بود. در نتیجه، نیل به توافق آسانتر میشود. علاوه بر این هرچه تعداد افراد درگیر در یک مذاکره بیشتر باشد، رسیدن به توافق دشوارتر خواهد بود. همچنانکه وجود دشمنی و احساسات خصمانه نیز امکان کسب تفاهم خصوصا در مورد نحوه تقسیم مازاد همکاری را دشوار می‌کند. بر همین اساس، اصولاً توافق طرفین بر نحوه تقسیم اموال پس از طلاق امری بسیار دشوار است و دادگاه باید در این زمینه مداخله نماید.572
در ازدواج هزینه چانه زنی بسیار بالاست. چه زوجین هنگام ازدواج مایلند نسبت به موضوعاتی آگاهی داشته باشند که کاملاً «شخصی» است. قطعا مهمترین انتظارات دختر و پسر هنگام ازدواج، نیکی اخلاقی و سپس تأمین مالی و روابط زناشویی مناسب است. با این وصف چگونه میتوان خصوصی ترین اوصاف یک شخص را به اطلاعات عمومی تبدیل کرد؟
بند سوم: هزینه نظارت و اجرای قرارداد
هزینه اجرای قرارداد زمانی پدیدار میشود که اجرای توافق زمانبر باشد. هنگامی که شخصی هزار تومان میپردازد و یک بطری آب معدنی خریداری میکند، هزینهای برای اجرای آن نمیپردازد چرا که مبادله همزمان است و نیاز به نظارت ندارد اما در صورتی که شخصی به یک پیمانکار ساختمانی مراجعه نماید تا برای او ساختمانی چند طبقه بنا کند، هزینه اجرای زیادی را باید اندوخته نماید. نگارنده متصور است که هر چه زمان و ابعاد یک قرارداد گستردهتر باشد، هزینه اجرای قرارداد نیز افزایش مییابد. به این دو عامل باید پیچیدگی قرارداد را نیز اضافه نمود. به عبارت روشن تر، هر چه موضوع قرارداد پیچیدهتر باشد امکان تخلف طرف قرارداد بیشتر میشود. باید در نظر داشت که پیچیدگی قرارداد موضوعی نیمه شخصی است. چنانکه اگر یک مدرس دانشگاه برای تعمیر خودروی سواری اش به تعمیرکار مراجعه میکند، این قرارداد برایش یک قرارداد پیچیده است ولی هنگامی که برای تدریس خصوصی فرزندش با یک معلم قرارداد میبندد، قراردادی نسبتاً روشن پیش رو دارد.
نمودار شماره 9: رابطه هزینه اجرای قرارداد و زمان اجرای قرارداد

نمودار شماره 10: رابطه هزینه اجرای قرارداد و پیچیدگی موضوع قرارداد

ازدواج یکی از زمانبرترین قراردادهای انسانی است اما قرارداد پیچیدهای برای طرفین قرارداد نیست چرا که همه اشخاص با اجرای آن آشنا هستند. از دیگر سو، قرارداد ازدواج ابعاد بسیار وسیعی را در بر میگیرد و اطلاعات طرفین نسبت به محتوای قرارداد تناسبی ندارد لذا اقتصاددانان، اطلاعات زن و شوهر در ازدواج را اطلاعات نامتقارن573 میدانند. لذا هزینههای اجرای قرارداد ازدواج بسیار بالاست.574

گفتار دوم: محصول ازدواج
محصول قرارداد ازدواج، نهادی غیر تجاری است که زوجین، شرکای آن هستند. تقریباً همه تحلیلگران اقتصادی خانواده اتفاق نظر دارند که محصول عقد ازدواج، نوعی شراکت است که هدف آن تولید و مصرف مشترک میباشد.575 مهمترین سرمایه اشتراکی که محصول بنگاه و نهاد ازدواج است، فرزندان میباشند. در سایر منافع ازدواج نیز مشارکتی بودن منافع کاملا مشهود است. عشق و آرامش به مثابه بزرگترین محصول بنگاه خانواده، به طور مشترک تولید و به صورت مشترک نیز مصرف میشود. میل دامن و کامیابی جنسی نیز وضعیت مشابهی دارد. علاوه بر اینها منافع دیگری را نیز برای ازدواج بر شمرده اند که عبارت است از:
استفاده مشترک از اموال مانند استفاده از خانه و وسایل خانه.
تقسیم کار؛ معمولاً هریک از زوجین کاری انجام میدهد که در آن مزیت نسبی دارد. برای نمونه یکی از زوجین مشغول کارهای خانه می شود ودیگری به اشتغال در بیرون از خانه می پردازد. میتوان ادعا نمود که در ساختار خانواده سنتی، تقسیم کار با توجه به تخصیص بهینه منابع صورت میپذیرد؛ در خانواده سنتی غالباً اداره امور داخلی خانه، بچه داری، آشپزی و کارهایی از این دست توسط زن و تأمین مخارج و هزینه ها و نیز تأمین امنیت توسط شوهر انجام میشود.
تقسیم ریسک؛ ریسک در خانواده تقسیم میشود بدین صورت که وقتی یکی از زوجین بیمار می شود یا شغلش را از دست می دهد، دیگری کارها و وظایف وی را موقتاً انجام می دهد.
سرمایه گذاری مشترک و متقابل زوجین در فعالیت های یکدیگر؛ برای مثال یکی از زوجین مخارج زندگی مشترک را تأمین می کند در حالی که طرف دیگر ادامه تحصیل می دهد.
کمک به یکدیگر در تربیت ونگهداری از کودکان؛ زیرا آنها را از نظر اقتصادی، کالای عمومی برای پدر و مادر محسوب می شوند. در نتیجه ، زوجین در امر تربیت کودکان مشارکت می کنند یا این وظیفه را بین خود تقسیم می کنند؛ بدین صورت که یکی از آنها تامین مالی خانواده را بر عهده می گیرد و دیگری در تربیت کودکان اهتمام می ورزد.576

فصل دوم: تحلیل اقتصادی مهر

مبحث اول: کارکردهای مهر
شناخت کارکردهای مهر به معنای ماهیت شناسی اقتصادی مهر است که تأثیر اساسی در تحلیل مسائل مربوط به مهر دارد. علاوه بر این شناخت کارکردهای مهر در کنار کارکردشناسی سایر حقوق مالی زوجه نگاهی جامع و نظام مند پدید میآورد. در این مبحث کارکردهای اقتصادی و غیر اقتصادی مهر را مرور مینماییم.

گفتار اول: کارکردهای اقتصادی مهر
بند اول: ابزار چانه زنی مردان
در برخی از متون مربوط به تحلیل اقتصادی خانواده گفته شده است که مردان بیش از زنان برای گزینش همسر آینده با یکدیگر رقابت می کنند. در ایران، بخشی از رقابت مردان در گزینش همسر آینده به میزان مهر مربوط می شود. به عبارت دیگر ، از نظر اقتصادی مردانی که توانایی بیشتری برای تعیین مهر دارند حاضرند برای یک کالا پول بیشتری بدهند بنابراین احتمال اینکه با انتخابهای بیشتری روبه رو شوند و زودتر زندگی مشترک را آغاز کنند، افزایش می یابد.577
چنین سخنی حقیقتا شگفت انگیز و در متنی که در پی تحلیل اقتصادی باشد، اعجاب آور است. تفاوت عمده تحلیل اقتصادی با تحلیل حقوقی محض در روش و نظریه علمی است که اقتصاددان به کار میبرد.578 اقتصاد علم مبتنی بر استقراء است و بر خلاف حقوق، قضایای آن با روش عینی، قابل اثبات و ابطال میباشد. بنابر این میتوان با استقراء در وضعیت جامعه به اعتبار سخن برخی نویسندگان بیگانه در این خصوص پی برد.
برخی نویسندگان خارجی در متون تاریخ شناسی خود بدون آگاهی کافی و بر اساس گمانه زنیهای غیر علمی ابراز داشتهاند: « مهر و میزان آن در تحلیل اقتصادی ، عرصه رقابت مردان برای ازدواج با زنان است. بنابراین ، در این رقابت مردی دست بالا را دارد که مهر بیشتری برای زوجه در نظر می گیرد.»579
اما روشن است که در اکثریت مطلق و قریب به اتفاق خانوادههای ایرانی چنین استفاده اقتصادی از مهر سابقه ندارد. بنابر این نمیتوان مهر زیاد را به عنوان مزیت رقابتی مردان در برابر یکدیگر دانست. باید توجه داشت که مفهوم چنین سخنی آن است که مهر، قیمت زن محسوب میشود و هر مردی مبلغ بیشتری در برابر زن بپردازد امکان چانه زنی بیشتری خواهد داشت.

بند دوم: پوشش ریسک نفقه زوجه
همچنانکه پیش از این گذشت، ازدواج منافع مشترکی در پی دارد که از جمله مهمترین آنها، تقسیم کار است. غالباً تقسیم امور به نحوی است که هر کس در امری که مزیت نسبی دارد فعالیت انجام میدهد. بدین ترتیب در خانوده ایرانی به صورت سنتی، زن به اداره کارهای خانه مشغول است و از فرزندان نگهداری میکند. در برابر، شوهر نیازهای مالی خانواده را تأمین مینماید. قانون کمیابی منابع، به ما نشان میدهد که با اشتغال زوجه در امور فوق، امکان تحصیل درآمد پولی به طور مستقیم را از دست میدهد. بنابراین، زن همیشه با این ریسک بزرگ مواجه است که شوهر وی را از نظر مالی تأمین نکند و این مسأله باعث تنگدستی و عسر وحرج زن شود.
قانونگذار برای پوشش چنین ریسک سهمگینی، ابزارهای قانونی متنوعی در نظر گرفته است. مثلاً ترک انفاق را جرم انگاری نموده است. با این حال واقعیت این است که مطالبه حقوق قانونی از طریق مراجعه به دادگاه کارآیی لازم را برای زنان –خصوصاً زن ایرانی سنتی- ندارد. زیرا در اکثر موارد زنان هزینه و زمان زیادی در فرآیند قضایی مطالبه نفقه از دست میدهند.
فرآیند قضایی دو نوع هزینه برای زوجه پدید میآورد. برخی از این هزینه ها، هزینه های مستقیم اقامه دعوا توسط زن میباشد. چرا که فرآیند رسیدگی به این مسائل در دادگاهها اغلب با صرف هزینه و زمان زیادی همراه است. و سیستم دادرسی یکی از خدمات عمومی گران و پر هزینه است.580 این هزینهها هم شامل هزینه های خصوصی دادرسی همچون هزینه های مادی مستقیم اقامه دعوا از قبیل، هزینه طرح دعوا، خدمات وکالت و کارشناسی و … است و هم هزینه های اجتماعی همچون هزینه اشتباه کادر اداری در ابلاغ و صدور رأی را در پی دارد.581
علاوه بر این، دعاوی خانوادگی هزینههای غیر مستقیمی نیز در پی دارد که باید در تحلیل اقتصادی در نظر داشت؛ مثلاً با اقامه دعوای یکی از زوجین علیه دیگری (خصوصاً اقامه دعوای زن علیه شوهر)، به احتمال زیاد بنگاه خانواده از هم فرو خواهد پاشید. بنابر این حتی بر فرض تقلیل هزینه دادرسی در دعاوی خانوادگی هزینه های غیر مستقیم دعاوی خانوادگی پابرجاست.
به نظر میرسد مهر ابزاری است که یکی از کارکردهای آن پوشش چنین ریسک پرداخت نفقه و ریسک مطالبه نفقه میباشد. در واقع، برای مرد پرداخت مبلغ اندکی به عنوان نفقه مطلوبیت بیشتری دارد تا اینکه بدهی کلانی از او مطالبه شود.

بند سوم: پوشش ریسک انحلال بنگاه خانواده به موجب طلاق
مطابق قانون زوج می تواند به صورت یک جانبه بدون آنکه هزینه معاملاتی زیادی بپردازد، درخواست طلاق کند اما زوجه بر اساس قانون باید تقصیر زوج یا عسر وحرج خود را ثابت کند. بنابراین مهر مطابق معیار بهینه پارتویی در برابر حق طلاق زوج قرار می گیرد.582 بنابر این زن میتواند از مهر به عنوان ابزار چانه زنی در برابر درخواست یکطرفه طلاق توسط مرد استفاده کند.
البته با توجه به وضع قوانین حمایت از خانواده مصوب 1346، 1353 و قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق سال 1370 و ماده 1133 اصلاحی قانون مدنی مصوب 1381 که مقرر میدارد: «مرد میتواند با رعایت شرایط مقرر در این قانون با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق همسرش را بنماید»، دیگر مرد در طلاق دادن زوجهاش مطلق العنان نیست.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی سن ازدواج، تحلیل اقتصادی، حقوق مالی، نهاد خانواده Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی تعدد زوجات، ازدواج مجدد، جامعه ایرانی، حقوق ایران