پایان نامه با واژه های کلیدی تجارتخانه، بانک مرکزی، نظام بانکی

دانلود پایان نامه ارشد

بانکی و در نتیجه، ازدیاد حرفه بانکداری، بهویژه در شهر ونیز بود. ورود طلا و نقره فراوان از آمریکا و آثار پولی در کشورهای مختلف اروپایی از یک طرف، و رفع ممنوعیت دریافت بهره در آیین مسیح بر اثر فتوای جان کالون، رهبر پروتستانها از طرف دیگر، و همچنین افزایش فعالیتهای بانکی و تکامل آن در فلزات قیمتی و نقل و انتقال وجوه از نقطهای به نقطهای دیگر و تسعیر پولهای خارجی و نشر اسکناس تبدیلپذیر به فلز (طلا و نقره) بهصورت صددرصد باعث رونق بانکداری گردید و بانکها محلی برای قبول سپردههای نقدی مردم و دولت شدند، پرداخت وام و اعطای اعتبار نیز توسعه پیدا کرد و چک (پول بانکی) کمکم جزو پولهای در گردش شد. سپس فعالیت و قدرت پولی این بانکداران به قدری توسعه پیدا کرد که حتی به پادشاهان (حکام) قرض میدادند و همین توسعه فعالیت و استفاده بیش از حد اعتبارات بانکی، به ورشکستگیهای متعددی در نیمه دوم قرن هفدهم میلادی منتهی شد و بالاخره منجر به وضع مقررات قانونی دایر به منع عملیات بانکداران خصوصی در نشر اسکناس و ایجاد بانکهای عمومی (بانکهای مرکزی) در این آزمون گردید.
2-2-3-4- بانکداری در ایران
بانکداری در ایران از قرون وسطا تا اوایل قرن نوزدهم، منحصر به فعالیتهای صرافی بود. صرافیهای بزرگی در تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر، یعنی مراکز تجاری عمده آن دوره وجود داشتند. در این دوره، هیچ موسسه دولتی یا بانک خارجی در کشور فعالیت نداشت و نقل و انتقال وجوه در داخل یا در خارج توسط صرافان انجام میگرفت. مؤسسات صرافی عمده آن روزگار، شامل تجارتخانه برادران تومانیانس، تجارتخانه جمشیدیان، تجارتخانه جهانیان و شرکت اتحادیه بودند که فعالیت بیشتر آنها تا قبل از سال 1300 هجری شمسی متوقف گردید.
2-2-3-4-1- صرافی
بانکداری در ایران از قرون وسطا تا اوایل قرن نوزدهم، منحصر به فعالیتهای صرافی بود. صرافیهای بزرگی در تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر، یعنی مراکز تجاری عمده آن دوره وجود داشتند. در این دوره، هیچ موسسه دولتی یا بانک خارجی در کشور فعالیت نداشت و نقل و انتقال وجوه در داخل یا در خارج توسط صرافان انجام میگرفت. مؤسسات صرافی عمده آن روزگار، شامل تجارتخانه برادران تومانیانس، تجارتخانه جمشیدیان، تجارتخانه جهانیان و شرکت اتحادیه بودند که فعالیت بیشتر آنها تا قبل از سال 1300 هجری شمسی متوقف گردید.
2-2-3-4-2- بانکداری
2-2-3-4-2-1- بانکداری قبل از انقلاب اسلامی
فکر تاسیس یک بانک جدید با سرمایه و مدیریت ایرانی، قبل از انقلاب مشروطیت، یعنی ده سال قبل از تاسیس بانک شاهی ایران بهوجود آمد. در آن زمان «حاج محمدحسین» که از صرافان بزرگ بود، پیشنهاد تاسیس بانکی با سرمایه مشترک دولت ایران و مردم را به ناصرالدین شاه ارایه داد، اما متأسفانه این طرح مورد موافقت قرار نگرفت. پس از استقرار مشروطیت، نمایندگان اولین دوره مجلس شورای ملی، تاسیس یک بانک ملی را خواستار شدند، اما سرمایه لازم فراهم نیامد (تقوی، 1384).
– اولین بانکی که در ایران تاسیس شد، «بانک جدید شرق» بود که مرکزش در لندن و حوزه عملیاتش مناطق جنوبی آسیا بود. این بانک بدون تحصیل هیچگونه امتیازی در سال 1266 شمسی (1888 میلادی) در شمال شرقی میدان توپخانه در محل بانک بازرگانی (بانک تجارت فعلی) شروع به فعالیت کرد و برای جلب مشتریان در شروع فعالیت، به حساب جاری معادل 2/ 5 درصد و به حساب سپردههای ثابت به مدت شش ماه چهار درصد و یک سال شش درصد سود میداد. بانک با این اقدام خود در بازار پولی 12 درصد از نرخ بهره را پایین آورد و برای اولین بار اقدام به انتشار نوعی پول کاغذی بهصورت حواله عهده خزانه بانک برای مبالغ بیش از پنج قران و قابل پرداخت در وجه حامل نمود و در سال 1267 در مقابل دریافت 20000 لیره انگلیسی، کلیه شعب و اثاثیه بانک را به بانک شاهی واگذار نمود.
– بانک شاهی ایران: رویتر انگلیسی با اعطای وام به ناصرالدین شاه قاجار، امتیازات بزرگی را از وی گرفت که یکی از آنها حق تاسیس بانک بود. در سال 1267 هجری، امتیاز اول لغو شد و امتیاز دیگری به مدت 60 سال که اساس آن تشکیل بانک شاهی و انحصار انتشار اسکناس بود، به وی اعطا گردید. مقر این بانک لندن بود و بانک تابع قوانین انگلستان بود. بانک از سال 1269 کار خود را آغاز کرد و «اولین اسکناس بانکی» را در ایران منتشر نمود. در سال 1309 حق انحصاری نشر اسکناس از این بانک خریداری شد و به بانک ملی ایران واگذار گردید. این بانک تا سال 1327، یعنی پایان مدت امتیاز 60 ساله خود، در ایران فعالیت کرد و تا سال 1331 نیز بدون مجوز تحت نام «بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه» به کار خود ادامه داد (همان منبع).
بانک شاهنشاهی ایران براساس امتیازی که بارون جولیوس دورویتر از دولت ایران اخذ کرد، تاسیس شد و کلیه تشکیلات بانک جدید شرق را خریدای نمود. این بانک میتوانست علاوه بر فعالیتهای بانکی و تجاری، انحصاراً به نشر اسکناس بپردازد و صندوقداری دولت در داخل و خارج از کشور هم در مقابل کارکرد به این بانک واگذار گردیده بود. سرمایه اولیه این بانک یک میلیون لیره بود و تابعیت انگلیسی داشت، و مدت امتیازش 60 سال بود (حسن زاده و سلطانی، 1385).
– بانک استقراضی ایران: پس از تاسیس بانک شاهی، امتیاز تاسیس بانک دیگری به نام «بانک استقراضی ایران» به یکی از اتباع روسیه تزاری واگذار شد. مدت امتیاز این بانک 75 سال بود. این بانک در سال 1270 هجری شمسی با افتتاح یک اداره مرکزی و شعبههایی در چند شهر شمال کشور کار خود را آغاز کرد. در سال 1277 دولت روسیه کلیه سهام این بانک را خرید و آن را تحت کنترل بانک دولتی پترزبورگ درآورد. در سال 1301 براساس توافق قبلی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق، این بانک به دولت ایران واگذار شد. بانک استقراضی هیچگاه نتوانست سپرده قابل ملاحظهای را جذب کند و در انجام فعالیتهای بانکی چندان موفق نبود. در سال 1312 این بانک در بانک کشاورزی ایران ادغام شد (تقوی، 1384).
– بانک عثمانی: بانک عثمانی، یک بانک انگلیسی بود که با سرمایه مشترک انگلیس و فرانسه در ترکیه امروزی تاسیس شد. این بانک در سال 1301 شعبههایی را در تهران و شهرهای غربی ایران تاسیس نمود.
– بانک روس و ایران: بانک ایران و روس در سال 1303 از سوی اتحاد جماهیر شوروی سابق و بهمنظور تسهیل مبادلات بازرگانی بین دو کشور تاسیس شد. اداره مرکزی آن در تهران بود و شعبههایی نیز در شهرهای شمالی ایران داشت. فعالیت این بانک در ابتدا منحصر به انجام امور مالی مؤسسات بازرگانی وابسته به دولت شوروی در ایران و مبادلات بازرگانی بین دو کشور بود. بانک روس و ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تنها بانک خارجی بود که در ایران به عملیات بانکی اشتغال داشت. مرکز قانونی این بانک تهران بود و فعالیتهایش براساس قوانین بانکی ایران صورت میگرفت.
– بانکهای ایرانی: اولین بانک ایرانی در سال 1304 به نام «بانک پهلوی قشون»، از محل وجوه بازنشستگی نظامیان و برای سامان دادن به امور مالی ارتش بهوجود آمد. سپس نام آن به «بانک سپه» تغییر کرد. فعالیتهای بانکی این بانک در آغاز تاسیس محدود بود. در سال 1305 با استفاده از وجوه صندوق بازنشستگی کشور، «موسسه رهنی ایران» تاسیس شد. این موسسه که تحت نظارت وزارت دارایی فعالیت میکرد، در مقابل اخذ وثیقه منقول، به افراد وام با بهره پایین ارایه میکرد. این موسسه پس از تاسیس بانک ملی ایران، جزیی از بانک ملی شد و از سال 1318 که بانک رهنی به وجود آمد، به «بانک کارگشایی» تغییر نام یافت.
– ایجاد بانکهای خصوصی در ایران: با وجود عدم منع قانونی برای تاسیس بانک در ایران و با وجود توسعه بانکهای ملی و سپه و بانکهای خارجی، هیچ بانک خصوصی با سرمایه ایرانی تا بعد از جنگ جهانی دوم در کشور تاسیس نشد و در نتیجه، فعالیتهای بانکی در سراسر کشور، در دست چند بانک باقی ماند، تا اینکه با تصویب اولین برنامه عمرانی کشور در سال 1327، نیاز به وجود مؤسسات اعتباری افزایش یافت. در تیرماه 1328 دولت بهمنظور کمک مالی به واحدهای تولیدی خصوصی «بانک برنامه» را ایجاد کرد. سپس «بانک بازرگانی ایران» بهعنوان اولین بانک خصوصی به صورت شرکت سهامی در بهمن ماه 1328 تاسیس شد و در سال 1329 فعالیتهای بانکی خود را آغاز کرد.
از سال 1329 تا سال 1350، تعداد 21 بانک خصوصی در ایران تاسیس شدند. علاوه بر این، «بانک اقتصادی ایران» در سال 1338 تاسیس و در سال 1341 منحل گردید. «بانک ایران و غرب» نیز که در سال 1338 تاسیس شده بود، در سال 1343 به «بانک اعتبارات تعاونی توزیع» تغییر نام یافت. از سال 1351 تا سال 1357، ده بانک دیگر هم در ایران تاسیس شدند. تعداد شعب بانکها در سال 1357 بالغ بر 8270 شعبه بود. (سایت اینترنتی بانک سپه).
اولین بانک خصوصی ایران، «بانک بازرگانی ایران» بود که با استفاده از قانون تجارت و به شکل شرکت سهامی عام تاسیس شد و راه را برای تاسیس بانکهای خصوصی دیگر هموار ساخت، به گونهای که تا اواسط سال 1331، پنج بانک خصوصی دیگر به نام بانکهای: عمران، صادرات، تهران، بیمه بازرگانی و پارس تاسیس شدند (حسنزاده و سلطانی، 1385).
از سال 1337 به بعد، تاسیس بانک توسط بخش خصوصی قانونی شد و تعدادی موسسه اعتباری و پولی خصوصی در کشور فعالیت خود را در قالب جمع آوری وجوه و تخصیص منابع مورد نیاز جهت اعطای تسهیلات اعتباری به متقاضیان و همچنین ارایه خدمات پولی و بانکی- به استثنای حساب جاری- به عموم مشتریان آغاز کردند (بابایی، 1385).
– بانک مرکزی ایران: در سال 1339 «بانک مرکزی ایران» تاسیس شد و فعالیتهای غیرانتفاعی بانک ملی ایران مانند نشر اسکناس، بانکداری دولت و عملیات مشابه آن به بانک مرکزی واگذار گردید. بانک مرکزی که در مرداد ماه 1339 رسما کار خود را آغاز کرد، مسئولیت اداره نظام پولی و اعتباری و کنترل سازمان بانکی کشور را به عهدهگرفت. سرمایه بانک مرکزی در سالهای بعد افزایش یافت (تقوی، 1384).
2-2-3-4-2-2- نظام بانکی بعد از انقلاب اسلامی ایران
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 تجدیدنظر در نظام بانکی کشور ضروری شد. در خرداد 1358 شورای انقلاب لایحهای را به تصویب رسانید که براساس آن، نظام بانکی کشور ملی شد. براساس این لایحه، 28 بانک، 16 شرکت پسانداز و وام مسکن و دو شرکت سرمایهگذاری ملی اعلام شدند. در مورد هشت بانک دیگر که دولتی بودند، یعنی بانکهای ملی، سپه، بیمه ایران، رفاه کارگران، اعتبارات صنعتی، تعاون کشاورزی، توسعه کشاورزی و بانک رهنی ایران، لزومی به تغییر مالکیت نبود. از 28 بانک اشاره شده، 15 بانک متعلق به بخش خصوصی ایرانی و 13 بانک در تملک مالکان خصوصی ایرانی و خارجی بودند.
2-2-3-4-2-3- بانکداری اسلامی در ایران
به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی و برقراری جمهوری اسلامی، لزوم استقرار نظام اقتصاد اسلامی بهعنوان یکی از ضرورتهای اساسی کشور مطرح شد. مهمترین اقدام عملی در این جهت میتوانست ریشهکن کردن ربا از سیستم بانکی کشور باشد تا بدینوسیله، بنیان یک اقتصاد توحیدی مبتنی بر قسط و عدل گذاشته شود. به همین منظور، پس از انقلاب در سال 1358 اقداماتی در جهت اسلامی کردن نظام بانکی بهعمل آمد، که این اقدامات را میتوان در کوششهای اولیه برای حذف بهره و برقراری کارمزد در سیستم بانکی و تاسیس بانک اسلامی و توسعه صندوقهای قرضالحسنه خلاصه نمود.
– حذف بهره و برقراری کارمزد: بهطورکلی، یکی از ضرورتهای اساسی برای حذف بهره و ربا از اقتصاد کشور و مطابقت دادن آن با اصول اقتصاد اسلامی، برقراری سیستمی است که ضمن آن، سرمایهگذاریها براساس نیازهای واقعی اجتماعی- و نه بر پایه حداکثر نمودن سود سهامداران- انجام پذیرد. در این نظام، طبعاً لازم است منابع مادی و معنوی جامعه با اتخاذ تدابیر دیگری غیر از توسل به نرخ بهره، بهسوی رفع نیازهای اساسی جامعه سوق داده شود.
در این سیستم، عملیات بانکی (تسهیلات اعطایی) عبارتند از: 1) قرضالحسنه، 2) مضاربه، 3) مشارکت مدنی، 4) مشارکت حقوقی، 5)

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی عملیات بانکی، قبول سپرده، بانک کشاورزی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی عملیات بانکی، بانک تجارت، بانک کشاورزی