پایان نامه با واژه های کلیدی ایدئولوژی، ژئوپلیتیک، دولت اسلامی، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

«هلال شیعی»، تحت هدایت ایران، ابراز می‌دارند.
2. رادیکالیسم سنی که در اقصی نقاط جهان اسلام نفوذ و حضور دارد و با گرایش ضد شیعی و توسل به خشونت، سعی در مستأصل ساختن حکومت شیعی عراق و آمریکا دارند و درواقع می‌توانند به‌مثابه اهرم فشار اهل سنت عمل کنند.
درمجموع، اهل سنت عراق می‌خواهند با تضعیف حکومت شیعی (به‌زعم آن‌ها تحت حمایت آمریکا) و ممانعت از تجزیه این کشور، از افتادن گروه مزبور به وضع اقلیت جلوگیری کنند و دست‌کم به بخشی از امتیازات سابق خویش دست یابند (خسروی، 1390، 52).

گفتار دوم: بحران‌های ایدئولوژیک عراق
ویژگی‌های عراق خصوصاً جایگاه جنگ و هدایت آن در عراق سبب گردید که یکی از واقعیت‌های ریشه‌دار در منطقه یعنی جایگاه ریشه‌دار مذهب و ایدئولوژی در سیاست و حکومت منطقه آشکار شود. همان‌گونه که تحولات دوازده سال گذشته در عراق نشان داده است، رابطه‌ای جداناپذیر بین ایدئولوژی و مذهب و حکومت‌داری و سیاست در عراق و منطقه وجود دارد. این امر ناشی از این واقعیت آشکار است که لایه‌های سنتی و مذهبی همچنان قدرت و نفوذ اصلی را نزد اکثریت توده‌ها در عراق و بقیه جوامع اسلامی دارند. لذا هرگونه تلاش در جهت ایدئولوژی زدایی و تضعیف مذهب از طریق تزریق تفکر اصول دموکراسی غربی در میان توده‌های مذهبی که چنین اقدامی به‌وسیله کشورهای غربی و متحد آن‌ها در عراق انجام گرفت ناشی از عدم فهم درست از خواسته‌های مردم منطقه و مسائل واقعی آن‌ها می‌بخشد (Esposito, 2005, 104). انتظار توده‌های خاورمیانه و عراق از دموکراسی سازی غربی در درجه اول بیشتر به معنای پیشرفت در وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن‌ها است. به همین دلیل این سیاست به‌عنوان راهبرد جدید دولت فعلی آمریکا نه‌تنها زبان مشترک و قابل‌فهم را در میان توده‌ها پیدا نخواهد کرد بلکه با مقاومت شدید آن‌ها روبه‌رو خواهد شد. از مصداق‌های بارز این امر نقش سیاست‌های رهبران مذهبی عراق همچون آیت‌الله سیستانی و مقتدای صدر در به خیابان کشیدن توده‌ها و از آن طریق بیان خواسته‌های خود است که مرحله‌به‌مرحله آمریکا را با واقعیت‌های ریشه‌دار عراق بیشتر آشنا نمود. تصویب قانون اساسی عراق با ویژگی‌های موردنظر بی‌تردید یک مثال بارز است. توقع آمریکا از شکل‌دهی ساخت قدرت و سیاست عراق در حال حاضر در مقایسه با آغاز بحران‌های عراق ارسال 2003 که منجر به سقوط صدام شد و بحران فعالیت گروه‌های پیکارجوی حال حاضر، کاملاً متفاوت است. به‌عبارت‌دیگر، آمریکا به دنبال ایجاد حکومتی سکولار و طرفدار غرب در عراق بود که به دلیل مقاومت توده‌های مردمی و حمایت آن‌ها از رهبران مذهبی مرحله‌به‌مرحله مجبور به عقب‌نشینی و پذیرش شرایط فعلی در عراق گردید. این امر نشان می‌دهد که نخبگان واقعی و تأثیرگذار در قدرت و سیاست عراق بیشتر ریشه در مذهب و سنت دارند و آمریکا و غرب باید در نوع ایجاد تعامل با نخبگان منطقه به بازتعریف سیاست‌های خود بپردازند. از این لحاظ، تحولات عراق نقطه عطفی در تجدید حیات نقش مذهب و ایدئولوژی در یک جامعه اسلامی دیگر (بعد از ایران) به‌حساب می‌آید که در آینده آثار اجتناب‌ناپذیری بر سایر کشورهای منطقه خواهد داشت (شوری و احدی، 1385، 176).
یکی از آثار و نتایجی که در این رابطه ایجاد گردیده که از خطیرترین و دغدغه انگیزترینِ، این تهدیدات در سطح منطقه و جهان اسلام است، رویکرد خاصی از اسلام‌گرایی ست که عنوان «سلفی گری» معرف آن است.
درواقع به دلیل ایجاد تحولات در محدوده منطقه‌ای شیعیان (ایجاد حکومت شیعه ایران و قدرت گیری شیعیان عراق) بوده که باعث ایجاد این گروه شده است، جریان سلفی گری با عقبه ایدئولوژیکی، در حلقه اول جغرافیای سیاسی شیعه قرارگرفته که با اظهار شدیدترین نگرانی درباره این تحولات، به‌نوعی از خاستگاه‌ها و مراکز قبلی خود فاصله گرفته و عراق را پایگاه اصلی فعالیت‌های خود قرار داده است. درنتیجه تجمیع و هم‌افزایی توان سلفی گری در عراق، موجی از فرقه‌گرایی و تفرقه شکل‌گرفته که اولاً به گواهی تاریخ، بغداد از زمان برپا شدن بیت الحکمه به دست مامون در سال 200 ق تا 1424 ق ، هرگز شاهد این‌همه چنددستگی قومی- مذهبی نشده بود (قراگوزلو، 1386، 152) و ثانیاً مواضع و اقداماتی دووجهی انجام‌گرفته که تقریباً همه گسل‌ها و خطوط درگیری با شیعیان در حوزه گسترده جهان اسلام، به‌ویژه در عراق را پوشش داده. از یک‌سو، در وجه نرم‌افزاری، حجم فتواها و فشار دیپلماتیک علیه شیعیان افزایش چشمگیری یافته و از سوی دیگر، ضمن اقدامات بی‌سابقه‌ای از قبیل قتل‌عام شیعیان در عراق، تهدیدات مربوط به امنیت و منافع ملی حکومت شیعه ایران عینیت یافته است (خسروی، 1390، 109).
جریان سلفی گری در عراق در تلاقی با عوامل منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای از ظرفیت تأثیرگذاری زیادی برخوردار است. ازنظر سلفی و حامیان منطقه‌ای آن، عراق جدید با توجه به نقش فرصت ساز شیعیان آن، مهم‌ترین حلقه اتصال استراتژیک حکومت شیعه ایران به حوزه‌های رقابت و نفوذ در سطح منطقه به‌حساب می‌آید. به‌ویژه آنکه، در دوره جدید، درجه تعاملات دو کشور برای نخستین بار بر محور اتصالات طبیعی فرهنگی و سیاسی بین ملت‌ها و دولت‌ها، به‌طور همزمان قرارگرفته و موجب ارتقا روند همگرایی و همکاری آن‌ها در مناسبات منطقه‌ای نیز خواهد شد. ولید بن طلال، یکی از شاهزادگان سعودی، در راستای موضع‌گیری کشورهای عربی علیه تحول ژئوپلیتیک منطقه که اوج آن در اظهارات پادشاه اردن شکل‌گیری هلال شیعی20 ظاهر شد (ولدانی ، 1384، 54)، این‌چنین نگرانی خود را از آن ابراز نمود:
«اگر بیداری جامعه شیعیان عراق هر چه زودتر مهار نشود، تبدیل به یک بمب ساعتی روزشمار همانند انقلاب اسلامی ایران می‌شود که تمام منطقه را زیرورو خواهد کرد.» (مقصودی، 1384، 141).
در بین سلفی‌ها حساسیت روی هویت و ترمینولوژی شیعی، ازجمله بارزترین نقاط اشتراک طیف‌ها و گرایش‌های مختلف آن است. با این تفاوت که طیف معتدل آن، شیعیان را «مسلمانان منحرف و بدعت‌گذار» می‌نامند که احیاناً «جوامع سنی در معرض تهدید و هجمه آن‌ها قرار می‌گیرند»، اما طیف افراطی، بر واهمه، تشیع را «دین خودساخته» می‌خوانند. زبان و ادبیات ایدئولوژیک سلفی گری دراین‌باره واجد نوعی نظام نشانه‌شناسی21 است که تحلیل گفتمان زرقاوی و یا آثار دیگر نظیر کتاب عبدالرحمن عطیه الله از نظریه‌پردازان و چهره‌های شاخص القاعده، نمودار آن است: «شیعه نه‌تنها از مارقین و خارجین از امت است، بلکه متعلق به «دین خودساخته» ای است که هدف نهایی آن، سلطه بر اهل سنت و به دست گرفتن زمام رهبری امت اسلامی است». این تصویرسازی ضد شیعی با بهره‌گیری از نشانه‌شناسی فرهنگی، همه‌روزه در عراق در حال به‌روز شدن است. به‌ویژه پس از سال 2003 که ازنظر سلفی‌ها، عراق از دست «اسلام راستین» خارج‌شده و به دست «رافضیان شیعه» افتاده است. دوقطبی کردن و تفسیر فرقهگرایانه از تحولات سیاسی منطقه بر مبنای شکاف شیعه و سنی22، برآمده از این تصاویر ذهنی است که در امتداد خطوط ایدئولوژیک و دیرپای تاریخی انجام می‌پذیرد (خسروی، 1390، 119).
جریان سلفی گری در راستای ارائه تفسیرهای طایفه گرایانه، انطباق موقعیت و قدرت جغرافیایی باقدرت سیاسی شیعه را نیز به مفهوم امتداد جغرافیای سیاسی شیعیان در کشورهای مختلف خاورمیانه تلقی می‌کند. بر مبنای همین تحلیل، گروه‌های سلفی رها شدن اکثریت شیعه عراق از چنگال دیکتاتوری و ظهور حکومت شیعه عرب را نخستین پدیده در تاریخ مدرن جهان عرب و اسلام می‌دانند که با توجه به‌موقعیت و جغرافیای سیاسی شیعیان در منطقه، معادلات ژئوپلیتیکی را در مدار شیعیان قرار می‌دهد. روشن است که تفسیر مذهبی سلفی گری از ژئوپلیتیک شیعه در راستای همان نگاه فرقه‌گرایانه و منازعه آمیز سلفی‌ها قرار دارد و در حقیقت، مسئله تقابل با اهل سنت، مفروض این تلقی از ژئوپلیتیک شیعه است.
استراتژی ژئوپلیتیکی23 اقتضای خط مشی ای را دارد که هر دولتی بر پایه جنبه‌های فضایی و جغرافیایی و عوامل ژئوپلیتیک ثابت و متغیر در پیش می‌گیرد تا به اهداف، منافع و امنیت ملی خود دست پیدا کند (حافظ نیا ،1385، 211). با این اوصاف عراق در آینده به‌عنوان کشور اسلامی و مستقل با گرایش‌ها نزدیک‌تر می‌تواند نقش فعالی در جهان اسلام و عرب ایفا نماید، به‌ویژه آنکه، این کشور افزون بر اعتبار مذهبی به‌عنوان «مرکز عتبات عالیات تشیع»، در شکل دادن به هویت عربی نیز نقش محوری داشته و به لحاظ سیاسی، نخستین کشور عربی است که پس از جنگ جهانی اول استقلال یافت، بنابراین، مطالعه این فرایند در محیط جغرافیایی منطقه نشان می‌دهد موضوع ژئوپلیتیک شیعه به امر محصلی (به‌ویژه پس از سال 2003) تبدیل‌شده و این امر می‌تواند در تلاقی با منافع کلی جهان اسلام قرار گیرد. درعین‌حال، دخالت تفاسیر طایفه گرایانه (اعم از شیعه یا سنی و غیره) کارکرد ژئوپلیتیک اسلامی را کاهش داده یا خنثی می‌نماید.
ازنظر سلفی گری و رژیم‌های محافظه‌کار عرب، خاورمیانه‌ای که پس از سال 2003 م سر برآورده، بسیار شیعه‌تر شده است. ازاین‌رو، برای مقابله با این فرایند، عربستان تلاش بسیاری کرد تا وهابیت را در عراق توسعه دهد (جعفری ولدانی ، 1384، 52) و ابو مصعب زرقاوی از سوی دولت عربستان، مصر و اردن برای قتل و بمب‌گذاری تجهیز شد؛ بنابراین، با دامن زدن به احساسات سنی‌ها، واکنش اهل سنت از مرزهای عراق فراتر رفته تا سوریه و پاکستان نیز امتداد یافت. بدین ترتیب، با طرح مسائل فرقه‌ای به‌عنوان نوعی بلوک عقیدتی در مقابل سنی‌ها، مهم‌ترین زمینه جنگ فرقه‌ای در عراق پی‌ریزی شد و علمای وهابی بارها از اهل سنت منطقه خواستند برای ستیز با دولت شیعی عراق به کمک سنی‌های عراق بشتابند؛ بنابراین، برهم زدن تعادل سیاسی-امنیتی موجود در عراق، یکی از اهداف راهبردی گروه‌های سلفی گری در راستای ناکام گذشتن پروسه به قدرت رسیدن شیعیان است (الهاشمی، 1385، 71). ظهور دولت اسلامی عراق و شام(داعش) را باید در این رابطه قلمداد کرد.

گفتار سوم: بحران ایدئولوژیک عراق و دولت اسلامی عراق و شام (داعش)
داعش حروف اختصاری «دولت اسلامی عراق و شام» است؛ که آن‌ها یک گروه مسلح تروریستی هستند که اندیشه سلفی جهادی (تکفیری) را پیشه خود قرار داده‌اند و هدف سازمان دهندگان داعش نیز بازگرداندن چیزی است که آنان آن را «خلافت اسلامی و اجرای شریعت» می‌نامند و عراق و سوریه نیز جولانگاه عملیات آن‌ها قرارگرفته است. داعش از زمانی که در سوریه ظاهرشده درباره خاستگاه، اقدامات، اهداف و ارتباطاتش جنجال‌های طولانی را به وجود آورده و باعث شده است به محوری از محورهای مطالب مطبوعات و رسانه‌ها و تحلیل‌ها و گزارش‌ها تبدیل شود؛ و موجب کشت و کشتار مردم بی‌گناه کشورهای جهان اسلام شود.
این گروهکی تروریستی سلفی تکفیری است که رسماً در ماه آوریل سال 2013 میلادی تشکیل شد. ابتدا این‌گونه معرفی شد که از ادغام بین «دولت اسلامی» وابسته به شبکه القاعده که اکتبر سال 2006 میلادی به وجود آمد و گروه تکفیری مسلح در سوریه معروف به «جبهه النصره» تشکیل‌شده است اما این ادغام را که ابوبکر بغدادی یکی از رهبران «دولت اسلامی عراق» اعلام کرد به‌سرعت از سوی جبهه النصره تکذیب شد.
پس از گذشت دو ماه از این قضیه ایمن الظواهری رهبر شبکه القاعده دستور داد این ادغام ملغی شود اما بغدادی این روند را ادامه داد تا اینکه دولت اسلامی عراق و شام (داعش) به یکی از گروه‌های تروریستی اصلی تبدیل شد که در سوریه و عراق آدمکشی ویرانگری می‌کند. داعش حروف اختصاری «دولت اسلامی عراق و شام» است اما در مناطق تحت کنترل داعش در سوریه از نام «دولت» برای داعش استفاده می‌شود و هرکس از کلمه داعش استفاده کند هفتادوپنج ضربه شلاق مجازات اوست (ابراهیم نژاد، 1393، 36).
هویت و اهداف این گروه بنیادگرا و ارتباطات آن به علت اطلاعات متناقض در خصوص آن گم شده است. گروهی معتقدند داعش یکی از شاخه‌های القاعده در سوریه است. گروه دیگری آن را یک سازمان مستقل می‌دانند که برای تشکیل دولت اسلامی در تلاش است و یک گروه سوم نیز معتقد است داعش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی جامعه اسلامی، قرآن و زن Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی اتحادیه اروپا، جنگ جهانی اول، انقلاب اسلامی، منافع اقتصادی