پایان نامه با واژه های کلیدی العصر، دريا، الأموي”.

دانلود پایان نامه ارشد

تاليف يكي از برجسته‌ترين نويسندگان حاضر به شمار مي‌رود؛ او داراي 33 اثر تاليفي مي‌باشد كه در زير بيان مي‌كنيم و شرح مختصري بر برخي از اين آثار خواهيم داشت.
1- “مقدمة القصيدة العربية في الشعر الجاهلي”: اين كتاب از معروف‌ترين پديده‌هاي فنّي قصيدة عربي، و زمان نشأت آنها بحث مي‌كند؛ همان مقدمه‌هايي كه شاعران از زمان جاهلي همواره بر التزام و آغاز نمودن قصايد به آنها علاقه‌مند بودند. در اين كتاب ميان مقدمه‌هاي آغازين قصايد و محيط جغرافي و صحرايي و حيات اجتماعي ارتباط برقرار شده، و اشكال متنوّع مقدمه‌ها بيان مي‌شود؛ و سپس از نشأت هر مقدّمه و اصول آن و مضامين و خصائص فنّي سخن گفته شده؛ و نيز آراء قدما و محدثين را در بارة اين مقدّمه‌ها بيان و به خوبي آنها را تحليل مي‌نمايد.58
2- “الشعراء الصعاليك في العصر الأموي”.
3- “شعراء الشعب في العصر العباسي الأول”.
4- “الشعراء الصعاليك في العصر العباسي الأول”: اين كتاب از اتهامي كه در اين عصر و در دوره‌هاي ديگر به شعر عربي وارد گرديد، دفاع مي‌كند؛ اينكه شعر از مردم و مشكلات و آرزوه‌هاي آنها جدا، و به خلفاء و وزراء و مانند آنها متّصل بود، و حيات بي‌بند و بار آنها را به تصوير مي‌كشيد؛ زيرا در اين پژوش اثبات مي‌شود كه شاعران صعاليك در اين عصر به بيان مشكلات اجتماعي، بررسي علل و عوامل آنها، بيان راه‌هاي صحيح براي آن مشكلات، و شورش عليه ظلم و نظام فاسد و تلاش براي دستيابي به عدالت براي تمام طبقات مختلف مردم پرداخته‌اند. نويسنده آن را به 5 فصل تقسيم نموده: فصل اول: بررسي عوامل ظهور صعاليك در عصر عباسي اول؛ فصل دوم: مقايسة صعاليك جاهلي و اموي با صعاليك اين دوره؛ فصل سوم: در بارة صعاليك فقير هجو گوي و احوال آنها؛ فصل چهارم: صعاليك دزد؛ فصل پنجم: سه گروه متمايز صعاليك عباسي به نام عيّاران و طفيليان و جوانان زيرك بغداد.59
5- “مقدمة القصيدة في العصر الأموي”.
6- ” مقدمة القصيدة العربية في العصر العباسي الأول”.
7- ” مقدمة القصيدة العربية في العصر العباسي الثاني”.
8- “الشعر العربي بخراسان في العصر الأموي”.
9- “وصف البحر والنهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي الي نهاية العصر العباسي الثاني”: اين كتاب هم يكي از كتاب‌هاي مهّم مؤلف است كه توسط نگارنده در اين پژوهش ترجمه و بررسي گرديده.
10- “الشعراء من مخضرمي الدولتين الأموية والعباسية”.
11- “سيرة الوليد بن يزيد”.
12- “القراءات القرآنية في بلاد الشام في العصر الأموي”.
13- “الدعوة العباسية: تاريخ وتطور”.
14- ” الدعوة العباسية: مبادئ وأساليب”.
15- “الزندقة والشعوبية في العصر العباسي الأول”: از اين جهت اين كتاب به زندقه و شعوبيه نام گرفت كه اين دو پديده به شدّت در اين عصر انتشار يافت؛ و شرّ و خطر آنها عظيم شد. نويسنده سعي داشته مفصلاً و دقيق به بيان معاني و اسباب ظهور اين دو پديده و اهداف پيروان و شاعران معروف و آثار مهم اين دو را بيان كند.60
16- “الرواية التاريخية في بلاد الشام في العصر الأموي”.
17- “الفرق الإسلامي في بلاد الشام في العصر الأموي”: اين كتاب توسط حميدرضا شيخي ترجمه گرديد؛ و چاپ اول آن در سال 1371 هـ .ش. درانتشارات آستان قدس رضوي در مشهد صورت گرفت. اين اثر پژوهشي پيرامون فرقه‌هاي اسلامي عصر اموي در سرزمين شام مي‌باشد كه شامل چهار فصل است: فصل اول: قدّريه؛ فصل دوم: جبريه؛ فصل سوم: عُبّاد و زهّاد؛ فصل چهارم: امويان. در اين كتاب نويسنده به بررسي حيات فكري در سرزمين شام از صدر اسلام تا نيمة قرن دوم پرداخته؛ زيرا فعاليّت فكري شاميان بعد از فتح اين سرزمين آغاز مي‌شود، و در دوران حاكميّت امويان ادامه مي‌يابد؛ و دامنة آن تا حكومت عباسيان كشيده مي‌شود. دكتر عطوان از خاستگاه و زادگاه و محل نشو و نمو رهبران و پيروان فرقه‌هاي اسلامي شام به طور كامل سخن گفته؛ وي كوشيده تا آراء و عقايد مذهبي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي هر يك از اين فرقه‌ها را روشن سازد، و ريشه‌ها و خاستگاه‌هاي آنها را نشان دهد.61
18- “رواية الشاميين للمغازي والسير في القرنين الأول والثاني الهجريين”.
19- “الأمويون والخلافة”.
20- “مقدمة القصيدة العربية في صدر الإسلام”.
21- “مقالات في الشعر ونقده”: شامل ده مقالة زيبا در بارة شعر عربي و موضوعات جالب ‌آن در عصر جاهلي و اموي و عباسي است. مقالة اول: “الوحدة النّفسية في القصائد الجاهلية”؛ مقالة دوم: “وصف استخراج الؤلؤ في الشعر الجاهلي”؛ مقالة سوم: “الشعراء الصعاليك في العصر الأموي”؛ مقالة چهارم: “وصف البحر والنّهر في الشعر الأموي”؛ مقالة پنجم: “الخمر والمجون في أخبار الوليدين يزيد وأشعاره”؛ مقالة ششم: “الغزل العفيف عند مخضرمي الدّولتين الأموية والعباسية”؛ مقالة هفتم: “وصف الطّيف في شعر البحتري”؛ مقالة هشتم: “وصف الشبّاب والشّيب في شعر ابن الرّومي”؛ مقالة نهم: “رأي النّقاد القدماء في وحدة القصيدة العربية”؛ مقالة دهم: “قضيّة القديم والجديد في القرون الأربعة الأولي للهجرة”.62
22- “الجغرافية التاريخية لبلاد الشام في العصر الأموي”: داراي دو فصل است: فصل اول: به اخبار شهرهاي شام و نشأت و تطّور آنها پرداخته است؛ فصل دوم: از قبايل اعراب سرزمين شام و منازل آنها و نوع زندگي آنها سخن گفته است.63
23- “الرواية الأدبية في بلاد الشام في العصر الأموي”: كتاب حاضر به بررسي روايت ادبي در سرزمين شام در عصر اموي مي‌پردازد؛ زيرا اين موضوع داراي ارزش علمي تاريخي بسياري است؛ و آن يكي از اصول فرهنگ عربي و اسلامي به شمار مي‌رود. اين كتاب شامل سه فصل است: فصل اول: اثر شاميان در روايت ادبي؛ فصل دوم و فصل سوم به تاثير امويان و سفيانيان و مروانيان در روايت ادبي اختصاص يافت؛ كه عطوان پس از بيان اخبار هريك به تحليل و بيان مي‌پردازد.64
24- “الشعر والشعراء في بلاد الشام في العصر الأموي”.
25- “الشوي في العصر الأموي”.
26- “الفقهاء والخلافة في العصر الأموي”.
27- “ملامح من الشوري في العصر الأموي”.
28- “نظام ولاية العهد وراثة الخلافة في العصر الأموي”.
29-“بيئات الشعر الجاهلي”.
30- “الدراسات الدينية بخراسان في العصر الأموي”.
31- “المرجئة والجهمية بخراسان في العصر الأموي”.
32- “دراسات أدبية”.
33- “دراسات إسلامية”.
3-2. پژوهش‌ها
1- گرد آوري و تحقيق “شعر الحسين بن مطير الأسدي”.
2- گرد آوري و تحقيق و بررسي “شعر إبراهيم بن هرمة القرشي” با همكاري محمد نفاع.
3- گرد آوري و تحقيق و بررسي “شعر عمرو بن أحمد الباهلي”.
4- گرد آوري و تحقيق و بررسي “شعر مروان بن أبي حفصة”.
5- گرد آوري و تحقيق و بررسي “شعر علي بن جبلة (العكوك) “.
6- گرد آوري و تحقيق “شعر الوليد بن زيد”.
4- معرفي كتاب “وصف البحر والنّهر في الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني”
از آنجا كه بررسي هر كتاب غالباً همراه معرفي آن صورت مي‌گيرد، ما نيز در آغاز به معرفي اجمالي كتاب پرداخته، و سپس به بررسي آن مي‌پردازيم. در اين بخش، در بارة كتاب شناسي، موضوع كتاب، معرفي بخش‌هاي آن، روش كار نويسنده و جايگاه علمي كتاب در ميان تأليفات ديگر سخن مي‌گوييم.
4-1. كتاب شناسي
نام اين اثر همان‌طور كه بارها گفته شد “وصف البحر والنهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي إلي نهاية العصر العباسي الثاني” مي‌باشد، آن حاوي مجموعة مطالبي ارزشمند در بارة توصيف دريا و مظاهر آن در شعر عربي از آغاز عصر جاهلي تا پايان عصر عباسي دوم است؛ كه نويسنده آن را به زبان عربي نگاشته؛ اين كتاب داراي يك مقدّمه و چهار فصل و يك خاتمة مختصر است كه از 105 صفحه تشكيل يافته. اين كتاب اولين بار در ادارة فرهنگ و هنر در عمان پايتخت اردن در سال 1975م چاپ گرديد، و سپس در سال 1982 در “دار الجيل” بيروت براي بار دوم به زير چاپ رفت.
4-2. موضوع كتاب
كتاب “وصف البحر و النهر في الشعر العربي” يكي از موضوعات مهّم و فراموش شدة شعر عربي را كشف مي‌كند كه مورد توّجه محققان قديم قرار نگرفته؛ و پژوهشگران جديد نيز آنچنان بدان نپرداخته؛ و حتّي برخي از آنها وجودش را در شعر عربي انكار نموده‌اند. لذا اين كتاب موضوع وصف دريا و رود را در شعر عربي از نشأت آن تا پايان عصر اموي مورد بررسي قرار مي‌دهد؛ و اين اثر مجموعه‌اي مهّم در اين موضوع ادبي به شمار مي‌رود.
نويسندة كتاب تلاش نموده تا با روش علمي و تحليلي به موضوع بپردازد؛ لذا وي در ابتدا ديدگاه‌هاي ادباي قديم و جديد عرب را در بارة شناخت و آگاهي عرب جاهلي از دريا بيان مي‌كند، و با اسناد محكم به ردّ آنها مي‌پردازد. وي سپس از شاعران مشهور و بزرگ هر دوره نمونة‌ شعري در جهت اثبات ادعاي خويش بيان مي‌كند، و به شرح و تحليل آنها مي‌پردازد؛ و بعد از آن نتيجه‌گيري مي‌كند كه شاعران عرب از دريا و رود در شعر خود الهام گرفته؛ و به صورت گوناگون اين الهام را در اشعار خويش بيان نمودند. او همچنين موضوعات وصف دريا و رود را از اشعار استخراج، و سپس دسته بندي نمود.
4- 3. بخش‌هاي كتاب
نويسنده اين كتاب را در چهار باب تنظيم كرده كه در زير توضيح مختصري از هر يك ارائه مي‌دهيم.
4-3 – 1. باب اول: عصر جاهلي
اين باب اصلي‌ترين و مهّم‌ترين باب كتاب به شمار مي‌آيد. در اين باب مباحث ارزشمندي پيرامون هدف از تأليف كتاب، ديدگاه‌ ادباي قديم و جديد و مطالب ارزشمند ديگري بيان شده. نويسنده اين باب را به هفت بخش تقسيم نموده.
4- 3- 1- 1. بخش اول: ديدگاه محققان در بارة توصيف دريا و رود
نويسنده ديدگاه محققان قديم و جديد را در بارة توصيف دريا و مظاهر آن در شعر عربي بيان مي‌كند؛ و سپس به نقد آراء آنها مي‌پردازد. وي محمّد بن سلام الجمحي را از اين جهت كه در كتاب خود “طبقات فحول الشعراء” به اثر دريا در شعر جاهلي نپرداخته، بويژه شعر شاعراني كه در سواحل دريا مي‌زيسته؛ و جاحظ را به خاطر اينكه در كتاب “الحيوان” بخشي را به ماهي و ديگر حيوانات دريايي اختصاص نداده، مورد انتقاد قرار مي‌دهد؛ و بعد از آن به نقد آراء دكتر طه حسين مي‌پردازد.
4- 3 – 1- 2. بخش دوم: تشبيه هودج به كشتي
عطوان موضوعات وصف دريا را در شعر جاهلي به شش بخش تقسيم نموده كه در اين بخش اولين موضوع از آنها را بيان؛ و سپس در بخش‌هاي بعدي ديگر موضوعات وصف دريا را ذكر مي‌كند. در اين بخش تشبيه هودج به كشتي آمده، او اشعاري از امرؤ القيس، عبيد بن أبرص، بشر بن أبي خازم أسدي، مرقش أكبر، نابغة ذبياني، زهير، طرفة بن عبد و مثقب عبدي را بيان، و به شرح و تحليل آنها مي‌پردازد.
4- 3- 1- 3. بخش سوم: تشبيه محبوب به مرواريد و توصيف غوّاصي و غوّاصان
در اين قسمت يكي از رايج‌ترين موضوعات توصيف دريا بيان شده كه تنها شاعران قبايلي كه در يمامه فرود آمده، بدان نپرداخته بلكه شاعران قبايلي كه در سرزمين‌هاي نجد و حجاز فرود آمده، از جمله امرؤ القيس، نابغة ذبياني، قيس بن خطيم و مخبّل سعدي نيز به بيان اين تشبيه پرداخته؛ عطوان بر اين باور است كه اين تشبيه به واسطة أعشي و مخبّل سعدي تطّور يافته است.
4- 3- 1- 4. بخش چهارم: سفر دريايي بازرگاني و تاريخي
اين موضوع يكي از نادر‌ترين موضوعات وصف دريا در شعر جاهلي به شمار مي‌رود؛ كه نويسنده به بيان اشعاري از بشر بن أبي خازم أسدي در بارة سفر دريايي تجاري به هند پرداخته، و سپس به تحليل آنها مي‌پردازد؛ اينكه از ارزش تاريخي زيادي برخوردار است؛ و بعد از آن اشعاري از أميّ? بن أبي صلت در توصيف كشتي نوح آورده است.
4- 3- 1- 5. بخش پنجم: تشبيه مهارت هنري خود به مهارت ماهي در شنا کردن
چهارمين موضوعات توصيف دريا تشبيه توانايي و مهارت استادانة خود در نظم و نثر به مهارت ماهي در شنا کردن است. اين تشبيه از شگفت‌ترين، دشوارترين، و کمياب‌ترين موضوعات دريا در شعر جاهلي به شمار مي‌رود. عطوان در اين زمينه اشعاري از عبيد بن أبرص بيان مي‌كند. بايد گفت كه شاعران گذشته عادت داشته‌اند كه اشعار خويش را به مرواريدهاي گرانبها يا نيزه‌هاي بلند و مستقيم؛ و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژه های کلیدی فرهنگ و تمدن Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی شاعران معاصر